Chiết khấu 'gây tranh cãi' khiến tài xế tắt app: Grab nói gì?

Trong hai ngày 12 và 13/9, một số tài xế chạy xe công nghệ Grab đã tắt app nhằm đình công, nhằm phản đối chính sách chiết khấu và cước phí.

Động thái này được cho là đáp ứng lời kêu gọi tự phát của một số thành viên trên một số hội, nhóm Facebook có nhiều tài khoản tham gia, chẳng hạn như "Grab Việt Nam" với 317.000 thành viên.

Đến ngày 15/9, một số bài đăng trong nhóm "Cộng đồng tài xế GRAB Việt Nam" có 172.000 thành viên không kêu gọi tắt app nhưng khuyến nghị các lái xe ngưng bật chế độ "GrabBike Tiết Kiệm".

Điều này được cho là sẽ gây ra gián đoạn trong hoạt động của hãng gọi xe có trụ sở tại Singapore tại thị trường có hơn 100 triệu dân.

Theo phản ánh của truyền thông Việt Nam, một số tài xế đã hưởng ứng tắt app, không nhận chuyến đi.

Trong khi đó, Grab nói rằng dịch vụ của hãng tại Việt Nam trong thời gian đó vẫn "ổn định" và "bình thường", tuy nhiên không cho biết tỷ lệ các tài xế tắt app là bao nhiêu.

"Trong suốt cuối tuần, các dịch vụ của Grab vẫn diễn ra ổn định và hoạt động bình thường. Thu nhập bình quân của các đối tác tài xế đang hoạt động tăng so với tuần trước, bất chấp thời tiết bất lợi tại một số thành phố và khu vực," Grab phản hồi đề nghị bình luận của BBC News Tiếng Việt.

Grab nói rằng việc tài xế tắt app là quyền cá nhân của họ, và hãng này chỉ khóa tài khoản đối với các đối tác vi phạm chính sách của công ty.

Chính quyền Hà Nội trong khi đó đã xử lý một người dùng mạng xã hội đăng thông tin mà họ cho là sai sự thật về chuyện tài xế Grab đình công, đồng thời khuyến cáo các tài khoản khác không đăng các thông tin "chưa được kiểm chứng".

Tài xế Grab thu nhập bao nhiêu?

Vấn đề quyền lợi của các tài xế xe ôm công nghệ mà Grab gọi là "đối tác" trong thời gian qua cũng đã được đề cập đến.

Vào ngày 15/9, một hội thảo có chủ đề về an sinh cho tài xế xe công nghệ đã được tổ chức tại TP HCM, nơi tập trung của khoảng 400.000 người hàng nghề này.

Tại đây, ông Phạm Mi Sên, người giới thiệu mình có hơn 10 năm làm tài xế xe ôm công nghệ, nói rằng vào năm 2015, cứ chạy mỗi kilomet là tài xế nhận được 3.000 đồng, nhưng đến nay con số đã không tăng mà ngược lại, một số cuốc, tài xế chỉ còn nhận được khoảng 2.000 đồng mỗi cây số.

Trong khi đó, chi phí xăng xe và sinh hoạt đã tăng rất nhiều.

Theo ông, với mỗi ngày chạy 8 tiếng đồng hồ, tài xế kiếm được số tiền chỉ hơn 6 triệu đồng hàng tháng, và khoản thu nhập này chưa trừ đi chi phí khấu hao xe hay tiền xăng.

"Để đảm bảo thu nhập, chúng tôi chỉ có một quyền lợi là tự do mở app, tự do làm việc, tự do bán sức một cách rẻ mạt, bán thời gian gấp đôi, gấp ba người khác để có thu nhập giống như người làm việc 8 tiếng tại các công ty", ông Sên, Phó Chủ tịch Nghiệp đoàn tài xế xe ôm công nghệ TP HCM, nói.

Một số tài xế khác nói rằng họ phải làm việc từ 13 đến 15 giờ mỗi ngày, kể cả ngày nghỉ, để đạt mức thu nhập khoảng 15 triệu đồng mỗi tháng.

Các tài xế phải chịu các khoản chi phí như tiền xăng, bảo dưỡng và sửa chữa xe, cước điện thoại, ăn uống và các chi phí phát sinh khác.

Điều đó khiến cho thu nhập trên thực tế mà các "đối tác" nhận được từ Grab bị giảm đáng kể.

Chiết khấu của hãng cho tài xế ngày càng giảm trong khi phí dịch vụ lại được phản ánh là tăng lên.

Không ít trường hợp cho biết các tài xế chỉ còn nhận được khoảng 50-60% số tiền hành khách trả.

Báo Tuổi Trẻ từng phản ánh trường hợp một cuốc xe hơn 18 cây số nhưng tài xế Grab chỉ nhận được chưa đến 50.000 đồng.

Phần lớn các tài xế này không tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp.

Kể từ khi xâm nhập thị trường Việt Nam cách đây 12 năm, Grab đã thực hiện nhiều điều chỉnh liên quan đến cước phí và chiết khấu.

Hai tháng trước, phí nền tảng đối với xe máy tăng thêm 1.000 đồng mỗi cuốc, trong khi với ô tô mức tăng từ 1.000 đến 5.000 đồng, VnExpress đưa tin.

Trong ba năm qua, phí nền tảng áp dụng với dịch vụ ô tô đã tăng từ 4.000 đồng lên mức 5.000-19.000 đồng mỗi chuyến, truyền thông trong nước thống kê.

Theo khảo sát của VnExpress, những sự thay đổi này khiến mức thực nhận của tài xế giảm đi đáng kể, từ 85% cho xe hai bánh và 80% cho xe bốn bánh trong năm 2016 xuống còn 50-75% cho xe hai bánh và 55-75% cho xe bốn bánh sau đó 10 năm.

Giới tài xế cho biết cơ cấu giá cước mà Grab đặt ra khá phức tạp, với nhiều loại phụ phí như phí thời tiết xấu, phí chờ, phí bảo hiểm, phí trung hòa carbon, phí thêm điểm dừng hay thay đổi điểm đến.

Trong email gửi BBC, Grab đưa ramột văn bản liên quan đến cơ cấu phí, trong đó chỉ ra khách hàng trả ba phần chính gồm cước phí vận tải, phí nền tảng và các phụ phí phát sinh.

Hãng giải thích rằng thay vì áp dụng một mức chiết khấu cố định, Grab hiện sử dụng thuật toán để tính phí trên từng chuyến xe, dựa trên các yếu tố như quãng đường, thời gian thực hiện chuyến đi, điều kiện giao thông, thời tiết và tình trạng cung cầu tại thời điểm đó.

Theo đó, hãng tính phí sử dụng ứng dụng của các "đối tác" khác nhau tùy theo thời điểm dù quãng đường giống nhau.

Sau khi khấu trừ phí nền tảng và các phụ phí phát sinh, phần còn lại được tính là doanh thu từ cước vận tải. Hãng cũng chiết khấu thuế VAT thêm 8% để nộp cho ngân sách.

Ngoài ra, hãng cũng chiết khấu 1,5% thuế thu nhập cá nhân với các tài xế có doanh thu vượt 100 triệu đồng mỗi năm.

Đại diện Grab nói với BBC rằng bắt đầu từ năm 2024, hãng đã áp dụng "phí sử dụng ứng dụng linh động" khiến mức khấu trừ thay đổi theo từng chuyến, thời điểm và các yếu tố vận hành.

"Chúng tôi đã áp dụng cơ chế phí sử dụng ứng dụng linh hoạt từ năm 2024 và kể từ đó không thay đổi cơ chế phân chia doanh thu của tài xế cũng như không áp dụng thêm bất kỳ khoản phí nền tảng mới nào đối với tài xế," Grab trả lời BBC.

Hãng cũng nói rằng công ty thường xuyên điều chỉnh các chương trình khuyến khích dành cho đối tác tài xế.

Grab đang áp dụng các mô hình thu phí và chia sẻ doanh thu khác nhau tại các thị trường Đông Nam Á.

Tại Indonesia, từ tháng 7/2026, các doanh nghiệp như Grab và Gojek chỉ được khấu trừ tối đa 8% doanh thu đối với dịch vụ chở khách bằng xe máy, giảm đáng kể so với mức trần 20% trước đây.

Đối với Philippines, Grab có lúc giảm mức hoa hồng hiệu dụng đối với tài xế từ 21% xuống còn khoảng 15% trong thời hạn 60 ngày, bắt đầu từ tháng 4/2026.

Tại Việt Nam, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia thuộc Bộ Công thương cho biết họ đã yêu cầu Grab và các nền tảng gọi xe khác cung cấp các thông tin và tài liệu liên quan đến cơ chế giá cước, chính sách phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ áp dụng đối với khách hàng cũng như tài xế đối tác.

Vậy Grab sẽ phản ứng như thế nào nếu chính quyền Việt Nam áp dụng mức trần hoa hồng?

"Công ty khẳng định trân trọng sự đồng hành của các đối tác tài xế và sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng cùng các bên liên quan nhằm hỗ trợ sự phát triển của nền kinh tế gig [kinh tế tự do, hợp đồng ngắn hạn] tại Việt Nam", đại diện Grab trả lời BBC qua email.

Grab hoạt động tại Việt Nam bắt đầu từ năm 2014. Trong hơn một thập niên qua, hãng cũng đã chứng kiến một số cuộc đình công của tài xế Grab tại Việt Nam.

Hồi tháng 12/2020, hàng trăm tài xế GrabBike đã tập trung trước trụ sở Grab trên phố Duy Tân ở Hà Nội để phản đối chính sách điều chỉnh giá cước và tỷ lệ khấu trừ.

Tháng 8/2019, hàng trăm tài xế GrabBike đã tập trung trước văn phòng Grab tại TP HCM để phản đối việc doanh nghiệp triển khai cơ chế thu hộ thuế thu nhập cá nhân.

Tháng1/2018, đông đảo lái xe tập trung trước trụ sở của doanh nghiệp ở cả Hà Nội lẫn TP HCM để phản đối việc nâng tỷ lệ chiết khấu từ 20% lên 23,6%.

Trả lời BBC, Grab cho biết các kênh chính thức hiện nay mà tài xế đối tác có thể phản ánh về thu nhập cũng như các khoản phí là Trung tâm Trợ giúp, tính năng trò chuyện trên ứng dụng Grab Driver, Trung tâm Hỗ trợ Tài xế trực tuyến, tổng đài điện thoại và các buổi hỗ trợ hoặc đối thoại trực tiếp.

Ngoài dịch vụ vận chuyển hành khách, Grab còn cung cấp dịch vụ giao đồ ăn và nhiều dịch vụ số khác tại thị trường Việt Nam.

Kể từ khi mô hình gọi xe công nghệ bùng nổ ở Việt Nam 2014 đến nay, Grab luôn giữ được thị phần đáng kể, dù nhiều doanh nghiệp đã phải rời đi như Uber, GoViet (sau này là Gojek) hay Baemin.

Đến cuối năm 2025, Xanh SM chiếm 51,5% tổng giá trị giao dịch của thị trường gọi xe bốn bánh, Grab nắm 42,64% và Be nắm 5,86%, theo công ty phân tích thị trường Mordor Intelligence.

Trước khi có sự tham gia của Xanh SM, Grab nhiều năm liền dẫn đầu thị trường Việt Nam, thậm chí bỏ xa công ty đứng thứ hai.

Công ty dự báo, quy mô thị trường gọi xe tại Việt Nam có thể đạt khoảng 1,25 tỷ USD trong năm 2026 và tăng lên 3,04 tỷ USD vào năm 2031.

Grab không trực tiếp trả lời BBC về việc liệu công ty có lo ngại tài xế chuyển sang làm việc cho nền tảng khác hay liệu công ty có ghi nhận sự sụt giảm về số lượng tài xế hoạt động trong thời gian gần đây không.

Thay vào đó, công ty thừa nhận Đông Nam Á là thị trường số tăng trưởng nhanh và có mức độ cạnh tranh cao, với sự tham gia của cả các doanh nghiệp quy mô khu vực và các công ty khởi nghiệp trong nước.

"Chúng tôi cam kết duy trì một nền tảng phát triển bền vững, cân bằng giữa khả năng chi trả của người dùng và các cơ hội tạo thu nhập công bằng, ổn định trong dài hạn cho các đối tác tài xế," Grab nói thêm.