Người phụ nữ phá nhiều án người chết vô danh: 'Ai cũng xứng đáng được gọi đúng tên khi qua đời'

"Thật đau đớn khi năm này qua năm khác phải đối diện với chiếc ghế trống quen thuộc trên bàn ăn trong những dịp lễ, mà không biết chuyện gì đã xảy ra. Đó là một nỗi đau đè nặng đối với các gia đình."

Trên khắp nước Mỹ, hàng ngàn thi thể vẫn chưa được xác định danh tính và không có người nhận. Nhiều người trong số họ là nạn nhân của tội phạm. Và phía sau mỗi thi thể thường là một gia đình đang chờ đợi tin tức.

Đây là câu chuyện về cách "khoảnh khắc lóe sáng" của một phụ nữ đã dẫn tới việc áp dụng một kỹ thuật tiên phong để giải quyết những vụ án tồn đọng khó khăn nhất.

Năm 2017, bà Margaret Press đang thư giãn và đọc cuốn tiểu thuyết trinh thám Q Is For Quarry.

Tác phẩm dựa trên vụ việc một phụ nữ chưa xác định danh tính – được gọi là Jane Doe – được phát hiện đã chết trong một mỏ đá ở California gần 50 năm trước đó.

Bà Press vừa nghỉ hưu sau công việc lập trình viên máy tính và dành nhiều thời gian hơn cho sở thích nghiên cứu gia phả, tìm hiểu cây phả hệ của gia đình mình.

Khi đọc sách, bà chợt nảy ra một ý tưởng: điều gì sẽ xảy ra nếu có thể kết hợp sự phát triển nhanh chóng của công nghệ ADN với nghiên cứu gia phả để xác định danh tính các nạn nhân bị sát hại?

Ý tưởng đó đã thôi thúc bà lần theo nhiều đầu mối: liên hệ với tác giả Sue Grafton, người khuyến khích bà theo đuổi vụ án; tìm đến Văn phòng Cảnh sát trưởng Santa Barbara nhưng không nhận được phản hồi; và tiếp cận các công ty xét nghiệm ADN thương mại, song bị từ chối đề nghị đưa ADN từ các thi thể chưa xác định danh tính vào cơ sở dữ liệu của họ.

Nhưng bà Press đã tìm thấy sứ mệnh của mình và không có ý định từ bỏ.

Thay vào đó, bà liên hệ với các chuyên gia và tham dự các hội nghị, giải thích với bất kỳ ai sẵn lòng lắng nghe rằng bà tin mình có giải pháp cho vấn đề này.

Cuối cùng, Tiến sĩ Colleen Fitzpatrick, một chuyên gia gia phả pháp y giàu kinh nghiệm có quan hệ với các cơ quan thực thi pháp luật, đã nhận thấy tiềm năng của ý tưởng này và đồng ý hỗ trợ.

Chi phí lấy mẫu và xử lý ADN đang giảm mạnh, và hai người phụ nữ sẵn sàng dùng tiền tiết kiệm của chính mình để chứng minh phương pháp này có thể hiệu quả.

Cuối cùng, nhờ uy tín và các mối quan hệ của tiến sĩ Fitzpatrick, một Phó Cảnh sát Tư pháp Mỹ tại Ohio đồng ý gửi cho họ một mẫu ADN liên quan tới một vụ án đã 15 năm tuổi.

Ông đã thử mọi cách khác nhưng không thành công.

Bà Press nhớ lại khoảnh khắc ấy như một điều phi thực tế.

"Tôi chỉ là một bà ngoại đã nghỉ hưu… vậy mà một Phó Cảnh sát Tư pháp Mỹ lại hỏi tôi rằng nên gửi phần ADN còn lại đến đâu?"

Phá vụ án đầu tiên

Vụ việc xoay quanh một người đàn ông được biết đến dưới tên Joseph Newton Chandler III, người được phát hiện đã chết vào năm 2002.

Cảnh sát ban đầu cho rằng đây là một vụ việc đơn giản, nhưng khi họ cố gắng tìm gia đình của ông, họ lại phát hiện ra một bí ẩn.

Joseph Newton Chandler III thật sự là một cậu bé tám tuổi đã thiệt mạng trong một vụ tai nạn ô tô năm 1945.

Người đàn ông này đã đánh cắp danh tính của cậu bé, và cảnh sát không thể tìm được kết quả trùng khớp trong các cơ sở dữ liệu ADN của họ.

Đó chính là thách thức mà hai người phụ nữ cần. Cùng với khoảng một chục tình nguyện viên, họ sử dụng phương pháp của mình để xây dựng cây phả hệ gia đình dựa trên các kết quả ADN tương đồng.

Mất khoảng một năm, nhưng cuối cùng, vào lúc 2 giờ sáng một đêm nọ, họ đã tìm được người đó: Robert Ivan Nichols.

Ngay cả sau khi danh tính này được xác nhận thông qua kết quả ADN trùng khớp với con trai của Nichols, vẫn còn nhiều câu hỏi.

Tại sao Nichols lại đột ngột rời bỏ gia đình mình nhiều thập kỷ trước?

Tại sao ông lại sử dụng một cái tên khác?

Cho đến nay, chưa ai tìm được câu trả lời dứt khoát, nhưng thành công đầu tiên này giúp Press và nhóm của bà được nhìn nhận nghiêm túc hơn, mở ra khả năng tiếp nhận các vụ việc mới. Và vào tháng 10 năm 2017, hai người phụ nữ đã thành lập DNA Doe Project (Dự án Doe ADN) dưới hình thức tổ chức phi lợi nhuận.

'Giải câu đố là một phần ADN của chúng tôi'

Hiện tổ chức có khoảng 100 tình nguyện viên, những người mà bà Press gọi là "bộ lạc" của mình.

Trong số đó có nhiều cựu cảnh sát, nhưng họ đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau và cùng chia sẻ một mối quan tâm.

"Chúng tôi thích đào sâu để tìm câu trả lời. Chúng tôi thích nói: 'Đây là một manh mối.' Nhưng quan trọng hơn cả, niềm đam mê đối với sứ mệnh này là niềm tin rằng ai cũng xứng đáng được gọi đúng tên khi qua đời. Mọi gia đình đều cần được biết người thân của họ đã kết thúc cuộc đời ở đâu."

Cô gái Buckskin

Các vụ việc khác nhanh chóng nối tiếp khi danh tiếng của nhóm ngày càng lan rộng.

"Buckskin Girl" là một phụ nữ trẻ được phát hiện bị sát hại bên đường tại Ohio vào năm 1981, mặc chiếc áo choàng da hươu có tua rua rất đặc trưng.

Sử dụng các mẫu máu được lưu giữ, nhóm của bà Press xác định cô là Marcia King, một phụ nữ 21 tuổi đã rời nhà ở Arkansas nhiều tháng trước khi bị sát hại.

Bà Press cho biết loại vụ việc này rất khó đối với giới chức trong thời kỳ trước internet.

"Lúc đó tất cả những gì bạn có là báo địa phương. Không có cách nào kết nối với các báo cáo người mất tích, vốn đều được lưu trên giấy, từ các bang khác," bà nói.

Mẹ của Marcia đã chờ đợi tin tức gần 40 năm, giữ nguyên số điện thoại cũ và không chuyển nhà, "chờ con gái mình bước qua cánh cửa".

Vì vậy, việc xác định danh tính của cô mang lại nhiều cảm xúc lẫn lộn cho tất cả những người liên quan.

"Đó là một cảm giác vừa ngọt ngào vừa cay đắng khi người thân nhận được câu trả lời, nhưng lại không phải câu trả lời mà họ hy vọng," bà Press nói.

Thảm sát chủng tộc Tulsa

Bà Press cho biết khi lần đầu biết đến Thảm sát Chủng tộc Tulsa năm 1921, bà đã phản ứng với "sự sửng sốt và kinh hoàng", tự hỏi: "Tại sao chúng tôi chưa từng được kể về điều này?"

Mặc dù đây là vụ thảm sát chủng tộc lớn nhất trong lịch sử Mỹ, khi một đám đông người da trắng giết hại hàng trăm người và phá hủy một khu thương mại thịnh vượng có tên Black Wall Street, Press nói rằng giống như nhiều người Mỹ da trắng khác, bà "không được học về điều đó ở trường. Chúng tôi chưa từng nghe nói đến."

Bà nói rằng nhiều người còn phủ nhận sự kiện này đã xảy ra.

"Ý tôi là, các thi thể đâu? Các nạn nhân đâu?"

Thành phố Tulsa đã triển khai Cuộc Điều tra Các Ngôi Mộ Năm 1921 nhằm tìm kiếm, khai quật và xác định danh tính những người được cho là đã thiệt mạng trong vụ thảm sát.

Dự án Doe ADN là một trong số nhiều tổ chức đã hỗ trợ nghiên cứu, và vào tháng 7/2024, thị trưởng thành phố công bố việc xác định được danh tính nạn nhân đầu tiên: CL Daniel, một cựu binh Thế chiến I đang trên đường trở về với mẹ ở bang Georgia, Mỹ.

"Đó là một khoảnh khắc vô cùng xúc động," bà Press nói.

"Giờ đây phải có sự thừa nhận điều đó, bởi đây là tên của ông ấy và chúng ta sẽ gọi tên ông ấy thành tiếng."

Một dạng công việc điều tra mới

Chỉ trong vài năm, công việc của Press đã chuyển từ những email không được hồi đáp gửi tới các cơ quan thực thi pháp luật sang việc các cơ quan này chủ động tìm đến bà để nhờ hỗ trợ.

Nhìn lại, bà Press nói trải nghiệm này giúp mình nhận ra rằng:

"Tôi không quen với việc nghỉ hưu cho lắm."

Quả thực, việc nghỉ hưu hoàn toàn dường như vẫn còn rất xa, khi nhóm hiện đang xử lý thêm hàng trăm vụ việc khác – bao gồm cả câu chuyện trong Q Is For Quarry, nơi đã khởi nguồn tất cả.

"Cảm giác như… chúng tôi đã đi một vòng tròn trọn vẹn," bà Press nói.

Bà tiếc rằng tác giả Sue Grafton, người từng khuyến khích bà theo đuổi giả thuyết của mình, không còn sống để chứng kiến bà tiếp nhận vụ việc đó.

Nhưng bà Press tin rằng tác giả Sue Grafton hẳn sẽ rất hứng thú khi biết công nghệ mới đã tạo ra tác động lớn như thế nào.

"Tôi nghĩ bà ấy sẽ vô cùng phấn khích."