Украина: Ўзбек мигрантларга Россия учун жосуслик таклиф этиляптими?
Сурат манбаси, EPA
"Биз сизни Украинага муаммосиз олиб кирамиз, кейин сиз видео ташлаб берасиз, 1 дақиқалик, 1,5 дақиқалик, Украинада қаерга бомба тушган, қаерга ракета тушган, қаерга Шаҳед тушган... Видеони гапириб олинг, билинсинки сиз олганингиз шу видеони, деб пул таклиф қилишяпти Россия тарафдаги ўзбеклар", - дейди кўп йиллардан бери Киевда яшаётган ўзбекистонлик ошпаз Убайдулло Турсунов.
Унинг айтишича, бу каби таклифларга баъзи ўзбек муҳожирлар рози бўлиб, Россиядан келгани ишонилган Телеграм рақамларга видеолар ташлаб беришган. Ҳар бир видео учун камида 100 доллар ваъда қилинган.
Телеграм орқали бу каби таклифлардан бири "Камилов" номи остидаги профилдан келган.
Айни мақолада TikTok томонидан тақдим қилинган контент мавжуд. Биз бу контент юкланмасидан аввал сизнинг розилигингизни сўраймиз, чунки улар куки ва бошқа технологиялардан фойдаланган бўлиши мумкин. Сиз TikTok ҳаволасида кукиларга доир ва шахсий маълумотларга оид қоидалар ҳақида аввал ўқиб, кейин қабул қилишга рози бўлишингиз мумкин. Кўриш учун “қабул қилиш ва давом этиш”ни танланг.
Охири TikTok пост
ВВС қўлига келиб тушган аудиода "Камилов" Украинадаги бир ўзбек мигрантга пул таклиф қилаётганини эшитиш мумкин. У аввал юборилган видеоларни мисол қилиб келтирган.
End of Ижтимоий тармоқлардаги саҳифаларимиз
"Мана, акажон, мана шунақа видео. Хоҳланг, гапириб ташланг видеони – овозингиз чиқсин, хоҳланг - овозингиз чиқмасин. Лекин, видео энг ками 1 минут ё 2 минут бўлиши керак-да. Тревога бўлиб қолаётган вақтларда, ёки осмонда дронлар учаётгани, дронларни отаётгани бўлади-ку – қизил ўқлар учиб юради-ку, ўшанақа пайтда олсангиз, мен ҳаракат қиламанки, сизга 100 доллар эмас, 150 доллардан пул олиб беришга, ака", - дейди "Камилов" аудио номасида.
Сурат манбаси, Telegram
Турсуновнинг айтишича, бу таклифга осон пул ишлаб олиш илинжидаги муҳожирлар учяпти, чунки ойига 500-600 долларгача ишлаб топиш мумкин.
"Камилов" ўзи бу видеоларни "янгиликчи"ларга беришини айтади ва ўз суҳбатдошини қистайди.
"Ҳозир бир жойда бўлсангиз, мана бугун тинчлик, ҳеч нарса бўлмади деб [видео олиб юборинг], лекин ҳақиқат бўлиши керак. Улар "янгиликчи" бўлгани учун, мен видеони уларга ташлаганимдан кейин, улар текшириб кўришади – биронта бир сайтдан юклаб олмадингизми, биронта гуруҳдан олмадингизми, видео тоза видеоми, фотошоп эмасми – шуни текширишади ва дарров пулини тўлайди, ака. Алдаб кетадиган одаммас", - дейди у.
Украинада бўлиб ўтган қатор суд ишларига кўра, бу каби таклифлар ортида одатда Россия хавфсизлик кучлари туради. Турсунов ҳам шундай фикрда.
"Бу видеоларни душман тарафга сотади улар, ичкаридан маълумот олдик, деб. Уларга координаталар керак, масалан, қаерда база бор, қаерда омборхона бор, шуларни билиш учун сотиб олишади. Бу ердагиларга 100 доллар бериб, у тарафдан каттароқ пулга қайта сотади", - дейди Турсунов.
Bu videolarni dushman tarafga sotadi ular, ichkaridan ma’lumot oldik, deb. Ularga koordinatalar kerak, masalan, qaerda baza bor, qaerda omborxona bor.
Турсунов бу каби олди-бердилар ҳақида Украина расмийларига ва Ўзбекистоннинг Киевдаги элчихонасига хабар берганини айтади.
ВВС "Камилов" билан боғланишга уринди, аммо унинг Телеграмдаги профили яшириб қўйилган ва мулоқот қилишнинг имкони бўлмади.
Қонун нима дейди?
BBC News O‘zbek контенти энди Сизнинг WhatsApp да
Аъзо бўлиш учун бу ерга босинг
End of podcast promotion
Украинада ҳарбий ҳужумларни, портлашларни ва уларнинг оқибатларини видеога олиш ҳамда интернетда тарқатиш қатъиян ноқонуний ҳисобланади. Бундай ҳаракатлар учун Украина Жиноят кодексига мувофиқ жиноий жавобгарлик белгиланган.
Қуйидагиларни видеога олиш ва тарқатиш ман этилади:
- Учиб келаётган ракеталар ва уларнинг тушиш жойлари
- Ҳаво ҳужумидан мудофаа (ҲҲМ/ПВО) тизимларининг ишлаши
- Украина Қуролли Кучларининг жойлашуви ва ҳаракатланиши
- Ҳарбий объектлар ва техникалар
- Зарбалар натижасида келиб чиққан вайронгарчиликлар, агар уларда аниқ манзил (кўча номи, бинонинг ўзига хос хусусиятлари) кўриниб турса
Ушбу қоидаларни бузиш Украина Жиноят кодексининг 114-2-моддаси (Ҳарбий ҳолат шароитида қурол-яроғ ва ҳарбий тузилмаларнинг ҳаракати ҳақидаги ахборотни рухсатсиз тарқатиш) бўйича баҳоланади. Айбдор деб топилган шахслар 3 йилдан 12 йилгача озодликдан маҳрум қилиниши мумкин.
Бундай талаблар мамлакат хавфсизлиги ва ҳарбийларнинг позициясини сақлаб қолиш мақсадида жорий этилган.
Шунингдек, ҳарбий ҳужум ёки позицияларни видеога олиб, душман томонга (Россия вакилларига, ҳарбий телеграм-каналларига ёки ботларига) юбориш Украина Жиноят кодексининг 111-моддаси (Давлатга хиёнат) бўйича баҳоланиши ва жуда оғир жазога сабаб бўлиши мумкин.
Агар шахс видеони душман армиясига, Россия махсус хизматларига ёки улар бошқарадиган аноним чат-ботларга онгли равишда ва Украинага зарар етказиш мақсадида юборса, бу тўғридан-тўғри давлатга хиёнат ҳисобланади.
Бундай жиноятда айбдор топилган шахс ҳарбий ҳолат даврида 15 йилдан умрбод озодликдан маҳрум қилиш ва мол-мулкни мусодара қилиш жазосига тортилиши мумкин.
