Путин Украина масаласида ҳамон муросасиз, аммо Россияда уруш борасида жамоатчилик муҳокамалари ўзгараётган бўлиши мумкинми?

Агар Владимир Путин бошқараётган Россиянинг расмий шиори бўлганида, у қандай бўларди?

"Россия қандай бўлса, шундай ва биз буни борича кўрсатишдан уялмаймиз", деган эди менга Ташқи ишлар вазири Сергей Лавров интервьюларидан бирида.

Бу гап шиорга жуда мос тушади.

Аммо яқинда мен фахрий эстрада ва фольклор қўшиқчиси Надежда Бабкинадан бунинг янгиланган талқинини эшитдим.

Президент Путиндан мукофот олгач, Бабкина Кремлдаги тингловчиларга мурожаат қилди: "Барчамизни бирлаштириб турган ажойиб, кўп миллатли генетик кодимиз туфайли Россия ҳеч қачон таслим бўлмайди".

"Бу кимга ёқмаса, бориб ўзини заҳарлаши мумкин", дея қўшимча қилди у.

Кўп жиҳатдан "бориб ўзини заҳарлаши мумкин" деган ибора 2026 йилдаги Россиянинг моҳиятини ифодалайди – ўзини оқламайдиган, тавба қилмайдиган ва муросага келмайдиган.

Худди Владимир Путиннинг ўзидек.

Кремл раҳбари Украинага оммавий бостириб киришга буйруқ берганидан буён на қўшни давлатга ҳужум қилиш қароридан афсусланди, на пушаймон бўлди ва на ҳарбий ҳаракатларни тўхтатиш нияти бор.

Бу ҳафта Россия Украина бўйлаб яна бир йирик ракета ва дрон ҳужумини уюштирди.

Ҳужум Россияни дунёга намойиш этишга мўлжалланган йиллик Санкт-Петербург халқаро иқтисодий форуми арафасида содир бўлди.

Ғарбнинг юқори мартабали инвесторлари ва сиёсатчилари бундай тадбирларга келмай қўйганига анча бўлган. Аммо ташкилотчилар 130 дан ортиқ мамлакат ва ҳудудлардан делегациялар ташриф буюришини айтмоқда.

Хорижий сармоя жалб қилишга уринаётган мамлакат учун қўшниси билан тўрт йилдан ошиқ давом этаётган уруш яхши тарғибот эмасдек туюлади.

Аммо, биз билганимиздек, "Россиянинг бори шу". Форум бўладими-йўқми, Украинага ҳужумлар давом этмоқда.

Президент Путиннинг уруш борасидаги позицияси қатъий. У Украинадан бутун Донбасс ҳудуди устидан назоратни Россияга топширишни талаб қилмоқда.

Владимир Путин ўзгаргани йўқ. Аммо Кремлда бир нарса ўзгарди.

Бу Доналд Трамп билан боғлиқ.

Ўтган йили Россия расмийлари АҚШ президенти Москванинг шартлари асосида Украина билан тинчлик битимини тузишга ёрдам беришига ишончи комил эди. Бошқача айтганда, Президент Трамп Москванинг максимал талабларини қабул қилишга Киевни мажбурлайди, деб ўйлашган.

Ўтган ёзда Алясканинг Анкориж шаҳрида бўлиб ўтган АҚШ-Россия саммитидан сўнг бир неча ой давомида Россиянинг юқори мартабали мулозимлари "Анкориж руҳи" ҳақида жўшиб гапиришди – гўё Доналд Трамп ва Владимир Путин Москва манфаати учун Украина бўйича ўзаро англашгандек.

Бироқ ҳеч қандай тинчлик битими тузилмади.

"Анкориж руҳини билмадим, – деди яқинда Россия давлат телевидениесига берган интервьюсида президент Путиннинг ташқи сиёсат бўйича ёрдамчиси Юрий Ушаков. – Мен бу иборани ҳеч қачон ишлатмаганман".

Бу "Анкориж руҳи" йўқолмаган бўлса-да, ҳеч бўлмаганда сўна бошлаганидан дарак эди.

Владимир Путиннинг яққол ҳафсаласи пир бўлишига айнан шу омил сабаб бўлаётгандир, эҳтимол.

Бошқа сабаблар ҳам кўп.

Кремл раҳбари қисқа муддатли "махсус ҳарбий операция" бўлади деб ўйлагани мана бешинчи йилдирки давом этаётган қонли ва ҳолдан тойдирувчи урушга айланиб кетди. 2022 йил февралидан буён Россия жанг майдонларида улкан талафотлар кўрди, иқтисодиёти жиддий зарарланди, технологик жиҳатдан таназзулга юз тутди.

Қолаверса, урушнинг ўзи Россия ҳудудига кириб келди. Бугун Украина дронлари Россиянинг ичкарисигача етиб бормоқда. Нефтни қайта ишлаш заводлари ва бошқа энергетика инфратузилмалари мунтазам нишонга олиняпти. Ўтган ойда Украинанинг Москва вилоятига уюштирган кенг кўламли дрон ҳужуми Россия пойтахти атрофидаги ҳаво мудофаасини ёриб ўтиш мумкинлигини кўрсатиб қўйди.

Ҳужум хавфи туфайли 9 май куни Қизил майдонда ўтказиладиган Ғалаба кунига бағишланган йиллик парад кўлами қисқартирилди.

Тўрт йилдан ошиқ давом этган уруш ва минглаб халқаро санкциялар Россия иқтисодиётига ғоят катта юк бўлди. Бюджет тақчиллиги ошиб, иқтисодиёт турғунликка юз тутмоқда.

Хўш, Кремль бу қийинчиликларга қандай муносабат билдирди?

"Махсус ҳарбий операция" кўламини қисқартириш орқали эмас.

Аксинча.

Россиянинг яқинда Украина шаҳарларига уюштирган кенг кўламли ҳаво ҳужумларидан келиб чиқилса, жавобий чора вазиятни янада кескинлаштириш бўлмоқда.

Лекин Кремл бунинг учун масъулиятни ўз зиммасига олаётгани йўқ. У Киевни айблаб, Россия гўёки Украина шарқидаги ишғол қилинган Старобилск шаҳридаги коллеж ётоқхонасига берилган сўнгги зарбага жавоб қайтараётганини даъво қилмоқда. Расмий маълумотларга кўра, ўшанда у ерда 21 нафар талаба ҳалок бўлган.

Украина ҳарбийлари Старобилскда Россиянинг "Рубикон" номли элита дрон бўлинмаси штабига зарба берганини маълум қилди. Бироқ бу Россия тилга олган бино билан айнан бир бино экани айтилмаган.

Жангларнинг тугаши ҳар қачонгидан ҳам йироқдек туюлмоқда.

Ўтган йилларда Президент Путин Санкт-Петербург халқаро иқтисодий форумидаги чиқишларидан ўзининг айни дамдаги қарашларини етказиш ва Ғарбни танқид қилиш учун фойдаланган. Унинг Санкт-Петербургда халқаро ахборот агентликлари бош муҳаррирлари билан учрашиши ва маъруза қилиши кутилмоқда.

У бу йилги форумдан Украина борасидаги позициясини ўзгартиришга ишора қилиш учун фойдаланадими? Ҳозирча бундан далолат берувчи ҳеч қандай аломат йўқ.

Шунга қарамай, Россиянинг ўзида урушни тугатиш вақти келмадими, дея жамоатчилик муҳокамалари кучайиб бораётгани аломатлари кўзга ташланмоқда.

Мен бунинг тасдиғини ҳатто мамлакатнинг қаттиқ назорат остидаги медиасида ҳам кўряпман.

Мамлакат ташқи сиёсат доиралари билан яқин алоқага эга "Россия глобал масалаларда" (Russia In Global Affairs) журналида сиёсатшунос Василий Кашин шундай хулоса қилди: "Ҳозирги босқичда Украинадаги Россияга қарши режимни йўқ қилишдек мақсадга бутун мамлакатни, жумладан, унинг ғарбий қисмини ҳам узоқ муддат тўлиқ ҳарбий босиб олмасдан туриб эришиш асло мумкин эмас. Россия учун бу техник жиҳатдан имконсиздир".

Орадан бир неча кун ўтиб, кремлпараст "Московский комсомолец" нашри сиёсий шарҳловчи Александр Носовичдан иқтибос келтирди: "Экспертлар ҳамжамиятида махсус ҳарбий амалиётни кўзланган мақсадларга эришилгунга қадар давом эттириш тарафдорлари ҳамда уни тугатиш вақти келди, деб ҳисоблайдиганлар ўртасида бўлиниш бор, чунки энг ёмон сценарий мағлубият ҳам эмас, балки амалиётнинг чексиз давом этишидир".

Шу нашрда ҳуқуқшунос Дмитрий Краснов Россия тарихи давомида "айнан мағлуб бўлинган урушлар ва камситувчи сулҳлар мунтазам равишда янги ютуқлар, ислоҳотлар ва ажабланарлиси, янги ғалабаларга олиб келганини... йирик геосиёсий йўқотишлар эса баъзан ёрқин ғалабалардан ҳам фойдалироқ бўлганини" таъкидлайди.

Россия ғолиблар ва ғалабалар юрти деган ишонч миллий ғояси бўлган мамлакатда бундай мақоланинг чиққанини кўриш ҳайратланарли эди.

Бу Россия ўз мақсадларига эришмай туриб, Украинадаги урушни тугатиши кераклигига ишора эдими?

Бир неча кундан сўнг мақолани интернетда қайта ўқишга ҳаракат қилдим.

Экранда "Error 404. Page not found" деган ёзув пайдо бўлди. Кириш рад этилди.

Балки қандайдир муҳокама бордир. Лекин унинг аниқ чегаралари борлиги тайин.