Trump'tan İran anlaşması için Türkiye dahil 6 ülkeye İbrahim Anlaşmaları'nı imzalama şartı

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

ABD Başkanı Donald Trump, İran ile anlaşmanın parçası olarak bölge ülkelerinin İsrail ile ilişkilerini normalleştirmesi gerektiğini savundu.

Trump, Suudi Arabistan, Katar, Pakistan, Türkiye, Mısır ve Ürdün'ün İbrahim Anlaşmaları'nı imzalamasının zorunluluğunu vurguladı.

İbrahim Anlaşmaları Trump'ın ilk döneminde 15 Eylül 2020'de imzalandı. Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri bu anlaşmalar kapsamında İsrail ile ilişkilerini normalleştirmişti. Daha sonra Sudan, Fas ve Kazakistan da imzacılar arasına katıldı.

Trump 25 Mayıs'ta yaptığı paylaşımda, "Amerika Birleşik Devletleri'nin bu çok karmaşık bulmacayı bir araya getirmek için yaptığı tüm çalışmalardan sonra, bu ülkelerin hepsinin, en azından, eş zamanlı olarak İbrahim Anlaşmaları'nı imzalaması zorunlu olmalıdır" diye yazdı.

Trump, 24 Mayıs'ta bu ülkelerin liderleriyle İran'la savaşı sona erdirme çabaları hakkında görüştüğünü söyledi.

"Görüşülen ülkeler Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri (zaten üye!), Katar, Pakistan, Türkiye, Mısır, Ürdün ve Bahreyn (zaten üye!)" ifadelerini kullandı.

"Bir-iki ülkenin katılmamak için bir nedeni olabilir ve bu kabul edilecektir" diyen Trump, çoğu ülkenin İbrahim Anlaşmalarını imzalayarak, İran ile yapılacak anlaşmayı "çok daha tarihi bir olay haline getirmeye hazır, istekli ve yetenekli olmalıdır" diye devam etti.

Reuters haber ajansı, Pakistan'ın bu önermeyi reddettiğini, İsrail'den ve diğer ülkelerden ise herhangi bir açıklama yapılmadığını duyurdu.

Bölge ülkelerinin ilişkilerini İsrail ile normalleştirme amacı taşıyan İbrahim Anlaşmaları özellikle Gazze savaşı sonrası daha da belirsiz bir hal aldı.

Suudi Arabistan ve Katar gibi Körfez ülkeleri, bağımsız bir Filistin devleti kurulmadığı sürece İsrail ile ilişkilerini normalleştirmeyeceklerini savunuyor.

Türkiye-İsrail ilişkileri

Türkiye, İsrail devletini kurulduktan bir sene sonra 1949'ta tanıdı.

Türkiye ve İsrail, o tarihten bu yana inişli çıkışlı da olsa diplomatik ilişkilerini sürdürdüler ve özellikle 1990'lı yıllarda güvenlik konularında işbirliği anlaşmaları imzaladılar.

2010'da yaşanan Mavi Marmara olayından bu yana genellikle gergin bir süreç izleyen ikili ilişkiler, İsrail'in Hamas'ın 7 Ekim 2023'te gerçekleştirdiği saldırıya Gazze'ye askeri operasyon düzenleyerek yanıt vermesi sonrasında en düşük seviyesine geriledi.

Türkiye, büyükelçisini çekmesine karşın Kudüs Büyükelçiliği'ni kapatmadı.

Türkiye, İsrail'in Filistinlilere karşı askeri operasyonların durması, tam ateşkes anlaşmasının sağlanması ve başta Gazze olmak üzere sivillerin yaşam koşullarının iyileşmesine dönük adımların atılması durumunda İsrail ile ilişkilerin normalleşme sürecine girebileceğini kaydediyor.

Erdoğan İran ve Pakistan liderleriyle görüştü

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 26 Mayıs Salı günü İran ve Pakistan liderleriyle telefonda görüştü.

Cumhurbaşkanlığı'ndan yapılan açıklamada, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile ayrı ayrı yapılan görüşmelerde ikili ilişkiler, bölgesel ve küresel gelişmelerin ele alındığı belirtildi.

Türkiye'nin, "müzakerelerin müspet sonuçlanması için her türlü desteği vermeye devam edeceği" belirtildi.

İran ile anlaşma yakın mı?

İran yönetimi ile ABD arasında Mayıs'ın son haftasında bir anlaşmanın yakın olduğuna ilişkin beklentiler dillendirildi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, bir anlaşmanın 25 Mayıs Pazartesi günü sağlanabileceğini dahi söyledi.

Tahran da yürütülen görüşmelerde bazı ilerlemeler kaydedildiğini doğruladı ancak bir anlaşmanın hemen imzalanabilecek kadar yakın olmadığını açıkladı.

ABD ordusu, 26 Mayıs'ta İran'a ait füze sahalarını ve mayın yerleştirmeye çalışan botları hedef alarak ülkenin güneyine yeni saldırılar düzenlediğini açıkladı.

İran Dışişleri Bakanlığı, ABD ordusunu ateşkesi "ağır bir şekilde ihlal etmekle" suçladı.