Yağmur ıslanmaktan korkmamak için dört iyi neden

ABD'nin Connecticut eyaletinin New Milfor kentinde hissedilen sıcaklığın 38°C'nin üzerine çıktığı üst üste altıncı altıncı gündü ve gökyüzü mide bulandırıcı bir mor renge büründü.

Bir açık hava tiyatrosu atölyesini yönetiyordum ve kampçıların tepede ilerleyen, kilometrelerce uzanan uğursuz bir bulut yığınına şaşkınlıkla baktıklarını fark ettim. Sonra gök gürledi ve şimşekler çaktı.

Yağmuru hissetmeden önce duymuştuk, sonra aniden şiddetli yağmur damlalarının altında sırılsıklam olduk. Kimse birbirini duyamıyordu, bu yüzden çamaşır torbalarını koymak için yapılmış, üzeri kapalı platformu işaret ettim.

Öğrencilerimle oraya koştuk. Sırılsıklam bir halde, gülerek çamaşır torbası yığınının içine düştük ve fırtınanın kopuşunu izledik. Yaklaşık 30 dakika sonra gökyüzü açıldı ve hava şaşırtıcı derecede temiz ve soğuktu. Güçlü, belirgin yağmur kokusu hakimdi.

Prova alanına geri yürürken, çimler ve ağaçlar bir şekilde daha yeşil ve daha sağlıklı görünüyordu. Herkes daha neşeli görünüyordu, daha kolay gülümsüyordu ve sanki zihnimdeki bulanıklık nihayet dağılmış gibiydi. Bu, sıcak hava dalgasının dinmesinden mi, yoksa sığınağa koşmanın verdiği adrenalinden mi kaynaklanıyordu? Yoksa yağmurun da bu genel iyileşmede bir payı var mıydı?

Bilim insanları yağmurun ruh halini iyileştirme potansiyelini onlarca yıl inceledikten sonra, bunu destekleyecek bazı sağlam kanıtlar buldular.

Yağmurun tek faydası da bu değil. Araştırmalar, yağmurun havadan zararlı maddeleri uzaklaştırdığını ve kendine özgü kokusunun hafızamızı bile güçlendirebileceğini gösteriyor.

Serotonin artışı

En önemli neden, yağmurun negatif hava iyonlarını (yağmur damlalarının çarpışması veya bir yüzeye çarpması ve parçalanması sonucu oluşan, fazladan bir elektrona sahip oksijen molekülleri) serbest bırakması olabilir. Bu durum yüksek seviyede yaşanınca da beyindeki serotonin ve alfa dalgalarını artırdığı ve daha mutlu, daha rahat bir hali beraberinde getirdiği biliniyor.

Yağmur damlaları yere çarptığında, sıçrayarak havaya negatif iyonlar salabiliyor ve bu sürece Lenard etkisi deniyor. Bu nedenle, serotonin artırıcı negatif iyonlardan iyi bir doz almak istiyorsanız, yoğun yağışta yürüyüş yapmayı deneyin. Fakat güvenliğiniz için şimşek görürseniz mutlaka kapalı bir yere girin.

Bazı bilim insanları, bu olumlu etkilerin negatif hava iyonlarının kandaki oksijen seviyelerini artırmasından kaynaklandığına ve ruh halinde yoğun egzersizden elde edilenlere benzer bir iyileşme sağladığına inanıyor.

Ancak bu pozitif etkiyi üreten mekanizmanın tam anlamıyla ne olduğunu açıklayan kesin bir kanıt henüz yok.

ABD'nin Pensilvanya eyaletindeki Monell Kimyasal Duyular Merkezi'nden bilişsel bilim uzmanı Pam Dalton, negatif iyonların ruh halindeki değişiklikler, yorgunluk, kardiyovasküler sağlık ve tansiyon üzerinde etkili olmasının nedeninin hala tam anlaşılamadığını belirtiyor.

"İlginç olsa da, fizyolojik faydalarıyla ilgili pek fikir birliği yok ve negatif iyonların bu etkileri nasıl ortaya çıkardığına dair muhtemel mekanizmalar hakkında daha da az şey biliniyor" diyor.

Negatif iyonların ruh hali üzerindeki etkileri konusundaki çalışmalar 1950'lerde başladı. Fakat da 1990'larda daha verimli negatif iyon üreten daha gelişmiş, yüksek voltajlı iyonlaştırıcılar kullanıma sunulana kadar alınan sonuçlar kesinleştirilemedi.

1995'te yılında yapılan önemli bir çalışmada, mevsimsel duygusal bozukluk (SAD) rahatsızlığı olan bir grup katılımcıya günlük seanslarla yüksek voltajlı iyonlaştırıcılar verildi.

Aynı rahatsızlığı olan bir başka grup da düşük voltajlı iyonlaştırılarla tedavi aldı. Araştırma sonucu yüksek voltajlı iyonlaştırıcı tedavisi alanların semptomlarında büyük bir azalma ihtimalinin, diğer gruba kıyasla çok daha yüksek olduğu bulundu.

Çalışmayı yöneten Columbia Üniversitesi'nden Profesör Michael Tehan'a göre, şiddetli yağmur, ekibinin kullandığı yüksek voltajlı iyonlaştırıcılarla benzer seviyelerde negatif hava iyonu üretiyor. Fakat şimdiye kadar hiçbir çalışmada doğrudan bu sonucun alınmadığını veya yağmurda altında geçirilen süreyi ruh halindeki değişikliklerle doğrudan ilişkilendirmediğini vurguluyor.

Daha temiz hava

Yağmur negatif iyonları ayrıca hava kirliliği ve alerjenler gibi partikülleri de temizleyerek nefes almayı kolaylaştırıyor gibi görünüyor. Bu durumun psikoloji ve sağlık üzerinde de etkileri olabilir. Kötü hava kalitesi artan kaygı ve daha ciddi ruh sağlığı bozuklukları geliştirme riskiyle ilişkilendirildiğinden, daha temiz havanın bunun tam tersini yapıyor olması mantıklı.

Pam Dalton "Negatif iyonların havadan toz, bakteri, alerjen ve diğer partikülleri temizleyebileceğine dair oldukça iyi kanıtlar var ve bu da birçok kişinin solunum sağlığı üzerinde olumlu bir etkiye sahip olabilir" diyor.

Negatif iyonların havayı temizleme konusunda ne kadar etkili olduğu, 10 yıl öncesine kadar pek net değildi.

2015'te yapılan bir çalışmada, araştırmacılar farklı türde partikül maddeleri yağmur damlası üreten bir cam odaya pompalayarak bu etkiyi küçük bir ölçekte yeniden yarattılar.

Yağmur damlaları buharlaştıktan sonra, araştırmacılar kalan partikülleri topladılar ve yağmur damlalarının bu maddeleri gerçekten çekip çekmediğini belirlemek için konumlarını kaydettiler.

Daha küçük yağmur damlalarının havadaki partikülleri çekmede özellikle iyi olduğunu buldular.

Çalışmayı yapan ekipten ABD'nin Indiana eyaletindeki Purdue Üniversitesi'nde atmosfer ve gezegen bilimleri profesörü Dan Cziczo, yağmur damlaları yere düştüğünde yollarına çıkan havadaki küçük partikülleri "süpürdüklerini" söylüyor.

Bir yağmur damlasının içindeki elektriksel yük yani iyonlar, bu partikülleri bir mıknatıs gibi çekip, topaklaşma olarak bilinen bir süpürme işlemi yapıyor.

Cziczo bunu, bir inşaat ekibinin tozlu bir alanı suyla püskürtmesine benzetiyor. Havada asılı kalan toz tekrar yere itiliyor ve böylece hava daha temiz hale geliyor.

Yağmurun şiddeti de önemli. Cziczo "Yağmur ne kadar şiddetliyse, atmosfer üzerinde o kadar fazla temizleme etkisi olur" diyor. Bu temizliğe, asabiyet ve kaygıda artışla ilişkilendirilen pozitif hava iyonlarının azalması da dahil.

Bu nedenle, bir dahaki sefere şiddetli bir yağmur yağdığında, yağmur durduktan hemen sonra pencerelerinizi açmayı düşünün.

Muhtemelen havanın daha temiz olduğunu fark edeceksiniz. Şiddetli yağmurlar genellikle soğuk bir cephenin ardından geldiğinden eşlik eden rüzgar bu temiz havanın bir kısmını evinize taşıyıp hava kalitesini iyileştirebilir.

Anıları tetikleyen koku

Yağmurun kendine özgü kokusu psikolojik bir etkiye de sahip olabilir. Petrikor olarak bilinen bu koku, fırtınadan sonra yerden yükseliyor ve genellikle keskin ve topraksı, ama bir tür "temiz" koku olarak tanımlanıyor.

Londra'daki Kew Bahçeleri'nde bitki ve mantar özellikleri üzerine çalışmalar yürüten Greenwich Üniversitesi'nden bitki kimyası profesörü Phil Stevenson "Petrikor, yağmurun yerden partikülleri serbest bırakmasıyla ortaya çıkıyor" diyor.

"Kurak havalarda, bitkilerden, hayvanlardan ve topraktan gelen organik moleküller yüzeylerde birikiyor. Yağmur damlaları çarptığında, uçucu bitki yağları da dahil olmak üzere bu moleküller havada uçuşan parçacıklara ayrılıyor."

"Temiz" kokunun, yağmur fırtınasının aşağı yönlü hava akımlarıyla yeryüzüne indirdiği ozondan kaynaklandığı düşünülüyor. Kokunun bir diğer kısmı ise, aktinomiset bakterilerinin toprakta spor oluştururken ürettikleri kimyasal bir bileşik olan geosminden geliyor.

Stevenson "Yağmur, sporları ve geosmini serbest bırakarak, özellikle sıcak mevsimlerde en belirgin olan o tanıdık 'kuraklıktan sonraki ilk yağmur' kokusunu yaratıyor" diyor.

Bu, insanların neden bu kokuya bu kadar duyarlı olduğunu açıklayabilir. O kadar ki, insanların yağmur kokusuna duyarlılığı köpekbalıklarının kana duyarlılığından daha fazla.

Bilim insanları, petrikoru içme suyu bolluğunun işareti olarak algılamak üzere evrimleştiğimizi ve bu kokuyla atalarımızın kendilerini güvende sakin hissetmesine yardımcı olduğunu varsayıyor.

Bu kokuların beyindeki alfa ve beta dalga aktivitesinde daha sakin, daha rahat bir durumla gelen değişikliklere neden olduğu bulundu.

Bu eşsiz koku aynı zamanda nostaljiyi de tetikleyebiliyor. Kampımda yaşadığım fırtına deneyimi 20 yıldan önceydi ama her yağmur yağdığında zihnim o günü olağanüstü bir netlikle canlandırıyor.

Koku duyusunun psikolojik önemini kapsamlı bir şekilde inceleyen Dalton "Yaklaşan yağmurun kokusu, sonrasındaki hisler gibi duyusal deneyimler. Birçok farklı yer veya duyguya dair anılarımızın arka planı veya bağlamı haline gelebiliyor" diyor.

Herhangi bir kokunun, beynin duyguları ve duygusal açıdan önemli anıları işlemekten sorumlu bölümü olan amigdalayı harekete geçirebileceğini de söylüyor.

Duygusal merkezimizle olan bu bağ, kokularla ilişkili anıların beyinde kalıcı olması ve canlı kalmasının neden. Bu yüzden, yağmur gibi bir kokuyu iyi veya kötü olarak algılamanız önemli değil, kokuyu bir şeyleri çağrıştırır hale getiren ilgili kokuyu deneyimlediğiniz bağlam.

Yani bir dahaki sefere açık bir pencereden veya yağmur sonrası bir yürüyüş sırasında yağmurun kokusunu içinize çekin ve uzun zaman hangi hatıraların geri geldiğini fark edin.

Rahatlatan ses

Sadece yağmurun kokusunu almak ve solumak değil, yağmuru duymak da iyi hissettirebiliyor. Bu yüzden ses makinelerinde sıklıkla yağmur sesleri bulunuyor. Sürekli yağan yağmur, stres hormonu kortizol seviyelerini düşürerek sukünet hissi uyandırabiliyor ve ve rahatsız edici gürültüleri bastırabiliyor.

ABD'nin Michigan eyaletindeki Southfield'da ayakta tedavi hizmeti veren klinik odyolog Amy Sarow "Su sesleri, sinir sisteminin gevşeme ve iyileşme ile ilgili dalı parasempatik sinir sisteminin harekete geçmesiyle ilişkilendirildi" diyor.

"Bu sistem aktif hale geldiğinde, kalp atış hızının düşmesi ve stres tepkilerinin azalması gibi fizyolojik etkiler görebiliyoruz."

Yakın geçmişte yapılan bir araştırma, yağmur sesinin yumuşak, hafif bir yağmura eşdeğer 40 ila 50 desibel aralığında en etkili olduğunu ve stres seviyelerini % 65'e kadar düşürdüğünü ortaya koydu.

Sarow'a göre, daha düşük kahverengi ses frekansına giren şiddetli yağmur sesi, daha sakinleştirici ve sürükleyici bir his verebiliyor ve uykuya dalmayı kolaylaştırmak için rahatsız edici sesleri bastırabiliydor.

Aslında her iki seviye de sakinleştirici etilere sahip olabiliyor. Sarow, bunun genellikle kişisel tercihe bağlı olduğunu söylüyor.

Yağmur fırtınası beni tam anlamıyla dingin hale getirmese de, kendimi daha iyi hissetmemi ve anla daha bağlantılı olmamı sağladı.

Şimdi, her yağmur yağdığında, biraz daha fazla zamanımı yağmuru daha fazla duyumsamaya çalışarak geçiriyorum. Bir dahaki sefere hava tahminlerinde yağmur gördüğünüzde, siz de bu deneyime odaklanmayı düşünün. Hoş bir sürprizle karşılaşabilirsiniz.