สัตว์ล่องหนและกล่องนมช่างพูด: เพื่อนในจินตนาการช่วยให้เราใจฟูได้อย่างไร

ที่มาของภาพ, John M Lund Photography Inc via Getty Images
- Author, อิโซเบล เฮย์วูด
- Role, บีบีซี
- Published
- เวลาอ่าน: 8 นาที
ตลอดช่วงวัยเด็ก ฉันมีมิตรภาพดี ๆ มากมาย แต่มีกลุ่มหนึ่งที่ทิ้งร่องรอยความทรงจำไว้ในใจฉันอย่างลึกซึ้ง
คาพิน, มีอา, และฮันนาห์ คือเพื่อนชี้ที่สุดของฉันมาตั้งแต่ยังเล็ก ฉันยังจำความทรงจำแสนสุขมากมายที่เรามีร่วมกันได้ ในวันที่อากาศร้อนจัดช่วงฤดูร้อน เรามักใช้เวลาหลายชั่วโมงไปกับการร้อยดอกเดซีเป็นสายยาว เฝ้ามองก้อนเมฆที่มีรูปร่างแปลกตา รวมถึงฝึกตีลังกาด้วยมือและตีลังกาแบบตะแคงตัวกันอย่างสนุกสนาน
เราทั้ง 4 คนตัวติดกันราวกับตังเม ทว่าเราไม่ใช่กลุ่มเพื่อนแบบทั่วไป เพราะคาพิน, มีอา, และฮันนาห์ ล้วนเป็นเพียงสิ่งที่ฉันจินตนาการขึ้นมาเองทั้งสิ้น
ทว่าฉันไม่ได้สร้างพวกเธอขึ้นมาเพราะความเหงา ความขี้อาย หรือเพราะขาดไร้เพื่อนในชีวิตจริง อันที่จริง แม้เวลาจะล่วงเลยมานานหลายปีจนถึงทุกวันนี้ ฉันก็ยังไม่แน่ใจเลยว่าพวกเธอมาได้อย่างไร หรือเพราะเหตุใด
ไม่ว่าเพื่อนเหล่านี้จะมีที่มาอย่างไร งานวิจัยเกี่ยวกับ "เพื่อนในจินตนาการ" ชี้ให้เห็นว่าฉันถือว่าโชคดีมากที่มีพวกเธออยู่เคียงข้าง

ที่มาของภาพ, Isobel Heywood
เจ้ากล่องนมเพื่อนซี้
นาโอมิ อากีอาร์ และมาร์เจอรี เทย์เลอร์ นักจิตวิทยาจากมหาวิทยาลัยแห่งรัฐออริกอนในสหรัฐอเมริกา ระบุว่า เมื่อเด็กอายุครบ 7 ปี เด็กจำนวน 2 ใน 3 เคยมี "เพื่อนในจินตนาการ" ซึ่งเป็นตัวละครที่เด็กสร้างขึ้นมาเอง โดยเด็กจะคอยพูดคุยหรือมีปฏิสัมพันธ์กับตัวละครเหล่านี้อยู่เป็นประจำ
อากีอาร์เป็นนักจิตวิทยาและผู้เขียนหนังสือเรื่อง "Imaginary Friends and the People who Create Them" (อาจแปลเป็นไทยได้ว่า "เพื่อนในจินตนาการและผู้คนที่สร้างพวกเขาขึ้นมา" กล่าวว่า เด็กกลุ่มนี้ไม่ได้มีเพื่อนในชีวิตจริงน้อยกว่าเด็กคนอื่น ๆ พวกเขามีเพื่อนฝูงที่คบหากันในระดับเดียวกับเด็กที่ไม่มีเพื่อนในจินตนาการ และเด็กกลุ่มนี้ก็เหมือนกับเด็กทั่วไปในแทบทุกด้าน
"เด็กหลายคนสร้างเพื่อนในจินตนาการขึ้นมาเพราะมันสนุก และเพราะพวกเขาเป็นเด็กที่ชื่นชอบการมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคมเป็นทุนเดิมอยู่แล้ว" เธอกล่าว
ทว่า งานวิจัยชี้ให้เห็นว่า เพื่อนในจินตนาการเหล่านี้อาจมีประโยชน์มากกว่าแค่การเป็นเพื่อนคลายเหงา
เด็กที่มีเพื่อนในจินตนาการอาจมีความโดดเด่นในการเป็นนักเล่าเรื่องที่มีความสร้างสรรค์ มีความประหม่าน้อยกว่า สนใจเรื่องจินตนาการมากกว่า สามารถจดจ่อกับสิ่งต่าง ๆ ได้ดีกว่า ใช้เวลาหน้าจอน้อยกว่า และอาจมีความสามารถในการสร้างภาพในใจที่ชัดเจนแจ่มชัดกว่าเด็กที่ไม่มีเพื่อนในจินตนาการ

ที่มาของภาพ, Getty Images/BBC
อากีอาร์อธิบายว่า เพื่อนในจินตนาการแต่ละคนมีความเฉพาะตัวสำหรับเด็กผู้สร้างขึ้นมา โดยมักถูกปรับเปลี่ยนให้สอดคล้องกับความต้องการและความนึกคิดที่แปรเปลี่ยนตลอดช่วงวัยเด็ก
หนึ่งในตัวอย่างที่เธอชื่นชอบเป็นพิเศษคือ กรณีของเด็กหญิงคนหนึ่งที่มี "กล่องนม" ล่องหนเป็นเพื่อน อาร์กีอาเล่าว่า กล่องนมใบนี้ช่วยสอนให้เด็กหญิงได้เรียนรู้ว่าการไม่ได้เป็นมนุษย์นั้นเป็นอย่างไร ในขณะที่เด็กน้อยก็สอนกล่องนมใบนั้นว่าการเป็นมนุษย์นั้นเป็นอย่างไร
ส่วนตัวฉันเองมีเพื่อนในจินตนาการปรากฏขึ้นตอนอายุประมาณ 3 ขวบ
ฮันนาและมีอาได้รับแรงบันดาลใจจากเด็กหญิง 2 คนในภาพยนตร์เกี่ยวกับบัลเลต์ ทั้งคู่ไม่เคยเดิน แต่จะใช้วิธีการกระโดดโลดโผนและหมุนตัวไปมาในท่วงท่าบัลเลต์อยู่ตลอด อีกทั้งยังสวมชุดเลโอตาร์ดสีชมพูอ่อน กระโปรงตูตู และรองเท้าบัลเลต์ด้วย
แต่สำหรับคาพินนั้น ฉันไม่รู้เลยว่าเขามาจากไหน
เขาโตกว่าพวกเราทั้ง 3 คน มีบุคลิกสุขุมลุ่มลึก และมักมีกลุ่มควันสีเทาลอยตามหลังเขาไปเสมอ เขามักคอยดูเราอยู่ห่าง ๆ และคอยให้คำแนะนำที่ลึกซึ้งในยามที่จำเป็น
การเรียนรู้เกี่ยวกับจิตใจของผู้อื่น
เพจ เดวิส รองศาสตราจารย์ด้านจิตวิทยาพัฒนาการและจิตพยาธิวิทยาแห่งมหาวิทยาลัยลีดส์ สหราชอาณาจักร กล่าวว่า "สำหรับฉันแล้ว ส่วนสำคัญที่สุดของการมีเพื่อนในจินตนาการคือการสร้างจิตใจขึ้นมาและได้มีปฏิสัมพันธ์กับจิตใจนั้น"
เพื่อนในจินตนาการบางคนอาจมีต้นแบบมาจากคนที่มีอยู่จริงหรือสิ่งของที่ถูกสมมติให้มีชีวิตจิตใจ ในขณะที่บางคนอาจปรากฏตัวในรูปแบบของสัตว์หรือสิ่งมีชีวิตในจินตนาการ

ที่มาของภาพ, Getty Images/BBC
มาร์ตา ฆิเมเนซ-ดาซี จากมหาวิทยาลัยบาเลนเซีย ประเทศสเปน และคณะ พบว่า เด็กอายุ 4-6 ขวบที่มีเพื่อนในจินตนาการ มีคะแนนในการประเมิน "ทฤษฎีจิต" (Theory of Mind) และความเข้าใจทางอารมณ์สูงกว่าเด็กที่ไม่มีเพื่อนในจินตนาการ ซึ่งหมายความว่าเด็กกลุ่มนี้สามารถเข้าใจได้ว่าผู้อื่นมีความเชื่อ ความปรารถนา และเจตนาที่แตกต่างไปจากตนเองได้
อย่างไรก็ตาม ยังไม่เป็นที่แน่ชัดว่าความเข้าใจทางอารมณ์นี้เป็นผลมาจากการสร้างเพื่อนในจินตนาการ หรือเป็นเพราะเด็กสนใจในจิตใจของผู้อื่นอยู่แล้วมีแนวโน้มที่จะสร้างเพื่อนในจินตนาการขึ้นมามากกว่ากันแน่
ฝึกฝนความเป็นมิตร
เดวิสและคณะได้ศึกษาว่าประโยชน์ของการมีเพื่อนในจินตนาการนั้นครอบคลุมไปถึงเด็กกลุ่มอื่นนอกเหนือจากเด็กที่มีพัฒนาการตามปกติ (neurotypical children) หรือไม่
เดวิสกล่าวว่า เด็กออทิสติกสามารถสร้างและรักษาความสัมพันธ์ฉันมิตรได้สำเร็จ ถึงแม้ว่าวิธีการสื่อสาร ความเข้าใจทางสังคม และความเข้าใจทางอารมณ์ของพวกเขาอาจแตกต่างจากเด็กทั่วไป ซึ่งความแตกต่างนี้อาจส่งผลต่อความสัมพันธ์ได้
นอกจากนี้เดวิสยังระบุว่า เด็กกลุ่มนี้มักมีรูปแบบการเล่นเชิงจินตนาการที่แตกต่างออกไป โดยมักทำกิจกรรม เช่น การวาดรูปมากกว่าการเล่นสวมบทบาทสมมติ
ปัจจัยเหล่านี้ชี้ให้เห็นว่าเด็กออทิสติกอาจมีแนวโน้มที่จะสร้างเพื่อนในจินตนาการน้อยกว่า
อย่างไรก็ตาม จากการสัมภาษณ์ผู้ปกครองของเด็กออทิสติกจำนวน 124 คน เดวิสพบว่า 49% ของผู้ปกครองระบุว่าบุตรหลานของตนเคยสร้างเพื่อนในจินตนาการขึ้นมาในช่วงอายุระหว่าง 1-11 ขวบ
ผู้เชี่ยวชาญกล่าวว่า มิตรภาพในรูปแบบนี้เปิดโอกาสให้เด็กออทิสติกได้ฝึกฝนทักษะการปฏิสัมพันธ์ทางสังคม ซึ่งอาจเป็นเรื่องที่ท้าทายสำหรับพวกเขา

ที่มาของภาพ, Getty Images/BBC
เทรซี กลีสัน ศาสตราจารย์ด้านจิตวิทยาจากวิทยาลัยเวลเลสลีย์ในสหรัฐฯ กล่าวว่า การสร้างเพื่อนในจินตนาการเปรียบเสมือนพื้นที่ปลอดภัยที่ปราศจากความเสี่ยงสำหรับการสำรวจเรียนรู้สิ่งต่าง ๆ
เดวิสกล่าวเสริมว่า ผู้ปกครองของเด็กออทิสติกที่มีเพื่อนในจินตนาการรายงานว่า พวกเขารู้สึกว่าบุตรหลานของตนมีความสามารถในการเข้าใจมุมมองและความคิดของผู้อื่นได้ดีกว่าเด็กที่ไม่มีเพื่อนในจินตนาการ อีกทั้งเด็กกลุ่มนี้ยังแสดงความสนใจที่จะใช้เวลาร่วมกับผู้อื่นหรือสร้างมิตรภาพใหม่ ๆ มากกว่าอย่างเห็นได้ชัด
มิตรภาพในจินตนาการยังช่วยให้เด็กเริ่มเรียนรู้เรื่องขอบเขตส่วนบุคคล เข้าใจระดับความสบายใจของตนเอง เรียนรู้วิธีรับมือกับการสนทนาที่ยากลำบาก และหาจุดร่วมเพื่อแก้ไขปัญหาต่าง ๆ
อากีอาร์ยกตัวอย่างกรณีเด็กคนหนึ่งที่มีเพื่อนที่โรงเรียนคอยขโมยรถของเล่นคันโปรดไปอยู่บ่อยครั้ง ซึ่งอาจเป็นไปได้ว่าเพื่อนในจินตนาการของเด็กคนนั้นมักจะขโมยรถของเล่นคันโปรดไปเช่นเดียวกัน
ผ่านทางเพื่อนในจินตนาการนี้ เด็กสามารถแสดงอารมณ์ เช่น ตะโกนใส่ หรือกล่าวคำขอโทษ จากนั้นก็หาข้อตกลงร่วมกันได้
อากีอาร์กล่าวว่า สิ่งนี้ถือว่าเหมาะสมกับพัฒนาการของเด็ก เพราะตัวเด็กเองเป็นผู้ควบคุมกระบวน[การแก้ไขปัญหา]ด้วยตนเอง
เพื่อนกันตลอดชีวิตหรือไม่
กลีสันกล่าวว่า "ฉันคิดว่า หลายคนมักเข้าใจว่า [มิตรภาพในจินตนาการ] เป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับวัยเด็กเท่านั้น และไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของพัฒนาการในช่วงวัยอื่น แต่ความจริงแล้วมันสามารถเกิดขึ้นได้ทั้งในวัยรุ่นและวัยผู้ใหญ่"
ในการศึกษาเมื่อไม่นานมานี้ ซึ่งยังอยู่ในระหว่างกระบวนการตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญ (peer review) กลีสันพบว่าผู้ใหญ่จำนวนหนึ่งมีเพื่อนในจินตนาการ ในกลุ่มผู้เข้าร่วมการศึกษา 56 คนระบุว่าตนมีเพื่อนในจินตนาการ 68% โดยสร้างเพื่อนคนนี้ขึ้นมาก่อนอายุ 20 ปี ส่วนอีกประมาณ 30% ระบุว่าพวกเขาเริ่มสร้างเพื่อนในจินตนาการขึ้นมาในช่วงวัยผู้ใหญ่

ที่มาของภาพ, Getty Images/BBC
กลีสันอธิบายว่า ผู้คนสร้างมิตรภาพในลักษณะนี้ด้วยเหตุผลหลายประการ ตั้งแต่การเป็นเพื่อนแก้เหงา การสนับสนุนทางสังคม ไปจนถึงการกระตุ้นทางสติปัญญา การสร้างแรงจูงใจ การได้รับความรัก ความใกล้ชิดทางอารมณ์ คำแนะนำ การช่วยแก้ไขปัญหาเชิงจริยธรรม รวมถึงเพื่อความสนุกสนานผ่อนคลาย ซึ่งช่วยบรรเทาความเครียดในชีวิตประจำวันของผู้ใหญ่ได้
กลีสันกล่าวเสริมว่า "มันเกี่ยวข้องกับการใช้ชีวิตในสังคม การเป็นส่วนหนึ่งของกลุ่ม หรือการทำงานให้ได้ดี" โดยชี้ให้เห็นว่าเพื่อนในจินตนาการอาจช่วยให้ผู้ใหญ่ได้ฝึกรับมือกับสถานการณ์ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการทำงาน
เธอกล่าวต่อว่า "พวกเขายังช่วยในเรื่องการเติบโตและพัฒนาตนเอง เปิดโอกาสให้เราได้กลายเป็นคนที่อยากจะเป็นและใช้ชีวิตในแบบที่ต้องการ"
แม้เพื่อนในจินตนาการบางคนอาจหายไปเมื่อสิ้นสุดวัยเด็ก แต่บางคนก็ยังคงอยู่เคียงข้างและคอยช่วยเหลือเราในทุกช่วงของชีวิต
คาพิน, มีอา, และฮันนาห์ เคยเป็นเพื่อนที่ยอดเยี่ยมสำหรับฉัน บางทีพวกเขาอาจช่วยให้ฉันตระหนักถึงคำถามเกี่ยวกับพัฒนาการของตัวเอง ซึ่งในตอนนั้นฉันยังไม่รู้ด้วยซ้ำว่าคำถามเหล่านั้นต้องการคำตอบ
แต่เมื่อฉันอายุราว 9 ขวบ ในช่วงที่กำลังจะก้าวเข้าสู่วัยรุ่น คาพิน, มีอา, และฮันนาห์ ก็หายไป ทิ้งให้ฉันต้องเผชิญโลกด้วยตัวเอง
ยามที่ฉันนึกภาพเรานั่งเบียดกันอยู่ในสวน เฝ้ามองก้อนเมฆที่เคลื่อนตัวหยอกล้อกันไปมา ความรู้สึกอบอุ่นก็เอ่อล้นขึ้นมาในใจ
ฉันรู้ดีว่าลีลาการหมุนตัวอันน่าทึ่งของฮันนาห์และมีอานั้นกลายเป็นเรื่องของอดีตไปแล้ว
ส่วนคาพินนั้น ยากจะบอกได้ว่าเขาจะกลับมาอีกหรือไม่ บางทีในอนาคตอาจมีช่วงเวลาที่ฉันต้องการคำแนะนำจากเขาก็ได้ และฉันรู้สึกว่าหากเหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นจริง เขาคงจะมาปรากฏตัวอยู่เคียงข้างฉัน พร้อมกับกลุ่มเมฆสีเทาแห่งภูมิปัญญาที่ลอยตามหลังเขามาด้วย































