Nchi zilizotumiwa na Marekani kama kambi zake za kijeshi katika vita dhidi ya Iran

Tukio la hivi karibuni la kiusalama karibu na kambi ya Uingereza huko Fairford ambayo ilitumika kuhifadhi ndege za kivita za Marekani kwa ajili ya mashambulizi dhidi ya Iran wakati wa vita vya hivi karibuni limevutia tena umakini wa umma kuhusu nafasi ambayo kambi za anga za Ulaya zimechukuwa katika vita hivi.

Polisi wa Uingereza wanaoshughulikia masuala ya kukabiliana na ugaidi walisema wamemkamata mwanamume mmoja kuhusiana na tukio hilo.

Awali, Waziri Mkuu wa Uingereza Andy Burnham alisema kulikuwa na "ushahidi thabiti" kwamba Iran ilihusika katika tukio hilo. Iran imekanusha madai hayo.

Wanaume watano raia wa Uingereza, wenye umri wa kati ya miaka 23 na 25, walikamatwa asubuhi ya tarehe 27 Septemba kwa tuhuma za makosa yanayohusiana na vilipuzi na "kupanga shambulio la kigaidi," kufuatia ripoti za kuonekana kwa magari matatu karibu na kambi ya Fairford ambayo yalishukiwa kuhusika katika uhalifu.

Wote waliachiwa kwa dhamana siku iliyofuata.

Vikosi Maalum vya IRGC vilitaja kituo cha Fairford mwezi Julai, vikionya kwamba vituo vinavyotumika kushambulia Iran kwa mabomu vingekuwa "shabaha halali za mashambulizi."

Dhima ya vituo vya anga vya Ulaya katika vita dhidi ya Iran haikuwa ya aina moja.

Baadhi ya vituo hivyo, kama vile Lajes nchini Ureno, Ramstein nchini Ujerumani na Souda nchini Ugiriki, ni sehemu muhimu ya mtandao wa usaidizi wa Marekani, vikichukua nafasi katika usafirishaji, uwekaji mafuta, ukarabati na usambazaji wa ndege za kivita.

Baadhi ya nchi, kama vile Uhispania, Ufaransa na Italia, pia zimeweka vikwazo dhidi ya matumizi ya ardhi na vituo vyao na Marekani kwa ajili ya operesheni za kijeshi, jambo ambalo wakati mwingine limesababisha kutoelewana na migogoro na Washington.

Kwa mujibu wa Taasisi ya Poland ya Mafunzo ya Mashariki (Polish Institute for Eastern Studies), vifaa vilivyopelekwa kutoka Ulaya hadi Mashariki ya Kati vililingana na takriban sehemu ya tano ya jumla ya wanajeshi wa Marekani katika eneo hilo, ingawa idadi kubwa ya wanajeshi hao ilitumwa moja kwa moja kutoka Marekani.

Ulaya pia ilikuwa kituo kikuu cha usaidizi wa anga na uwekaji mafuta kwa ajili ya operesheni za Marekani wakati wa vita hivyo.

Uingereza: Marekani yashambulia kambi inayohusishwa na Iran

Tangu siku za awali za vita, Fairford ilichukua nafasi muhimu katika operesheni ya Marekani dhidi ya Iran.

Tangu tarehe 6 Machi, ndege za kivita za kurusha mabomu aina ya B-1B Lancer za Marekani zimekuwa zikifanyia kazi kutoka katika kambi moja huko Gloucestershire, zikipaa kutoka hapo ili kushambulia maeneo ya makombora nchini Iran.

Ndege aina ya B-52 ziliungana nazo kuanzia tarehe 9 Machi.

Kulingana na taarifa za safari za ndege na vyanzo vya wazi vya habari, kufikia tarehe 13 Machi, idadi ya ndege za kurusha mabomu huko Fairford ilikuwa 18, zikiwemo ndege 12 aina ya B-1B na sita aina ya B-52.

Kupelekwa kwao huko ni sehemu ya Operesheni Epic Fury iliyoanzishwa na Marekani mnamo tarehe 28 Februari.

Jenerali Dan Keene, Mwenyekiti wa Wakuu wa Majeshi ya Marekani (Joint Chiefs of Staff), alisema zaidi ya ndege 100 zilitumika katika operesheni moja kuanzia ndege za kivita na za kurusha mabomu hadi ndege za kuongeza mafuta angani na zile za vita vya kielektroniki zikishambulia zaidi ya shabaha 1,000 katika saa 24 za kwanza.

Ndege aina ya B-2 pia ziliruka kwa saa 37 kutoka bara la Marekani mwanzoni mwa vita hivyo.

Uingereza ilisisitiza katika saa za awali za vita kwamba haikushiriki katika mashambulizi ya kwanza.

Hata hivyo, jioni ya tarehe 1 Machi, Waziri Mkuu wa wakati huo, Keir Starmer, alitangaza kuwa London ilikuwa imekubali ombi la Washington la kutumia kambi za Uingereza kuharibu makombora ya Iran na maeneo ya kurushia.

Serikali ya Uingereza ilielezea idhini hiyo kama hatua finyu na ya "ulinzi" ndani ya mfumo wa ulinzi wa pamoja wa washirika na raia wa Uingereza.

London ilithibitisha mnamo tarehe 20 Machi kwamba idhini hiyo pia inahusu mashambulizi dhidi ya vituo na uwezo wa makombora unaolenga usafirishaji wa meli katika Mlango-bahari wa Hormuz.

Miongoni mwa kambi za Ulaya, Fairford ndiyo maarufu zaidi ambapo ndege za Marekani za kurusha mabomu ziliondoka moja kwa moja kushambulia Iran.

Kambi nyingine za Uingereza zilikuwa na uwezekano mkubwa wa kuwa sehemu ya mtandao wa usafirishaji na usaidizi kwa wanajeshi wa Marekani.

Iliripotiwa kuwa bado kulikuwa na takriban ndege 12 aina ya B-1B katika kambi hiyo, lakini ndege aina ya B-52 zilikuwa tayari zimeondoka.

Jeshi la Marekani halijatangaza rasmi idadi ya ndege za kurusha mabomu zilizopo katika kambi hiyo. Kulingana na makadirio ya Taasisi ya Mafunzo ya Mashariki (Institute for Eastern Studies) yenye makao yake mjini Warsaw, takriban ndege 30 aina ya F-35 na 36 aina ya F-15 zimepelekwa kutoka Uingereza hadi Israel na Jordan, huku vituo vya kijeshi vya Lakenheath na Walford vikichangia katika zoezi la kupeleka na kuimarisha vikosi.

Serikali ya Uingereza inasisitiza kuwa vituo vyake nchini Cyprus, ikiwemo kile cha Akrotiri, havitumiki kwa ajili ya mashambulizi ya moja kwa moja au mashambulizi ya Marekani dhidi ya Iran.

Shambulio la ndege isiyo na rubani (drone) lilifanywa dhidi ya kituo cha Akrotiri mnamo tarehe 2 Machi, na kusababisha uharibifu mdogo.

Baadaye, Wizara ya Ulinzi ya Uingereza ilieleza kuwa ndege hiyo haikutumwa kutoka Iran na huenda ilitoka Lebanon au Iraq.

Ureno, Ufaransa na Uhispania: Majibu matatu tofauti kwa Washington

Hata kabla ya vita, idadi ya ndege za kijeshi za Marekani zilizotua Lajes ilikuwa imeongezeka.

Serikali ya Ureno inasema kuwa matumizi ya kambi hiyo katika hali ya kawaida ni sehemu ya makubaliano ya nchi mbili ya mwaka 1951, lakini kufuatia kuzuka kwa vita, safari za ndege zinazohusiana na operesheni za kijeshi zinahitaji idhini tofauti kutoka Lisbon.

Kufikia tarehe 7 Aprili, Ureno ilikuwa imeruhusu kutua kwa ndege 76 za kijeshi za Marekani huko Lajes na safari 25 za ndege kupitia anga yake kuhusiana na vita hivyo.

Serikali ya Waziri Mkuu Luiz Montenegro ilisema ni shughuli zenye lengo la "ulinzi", muhimu na zinazoendana na hali halisi pekee ndizo zinazoruhusiwa.

Waziri wa Mambo ya Nje wa Ureno pia alithibitisha kuwa Lisbon ilikuwa imekataa baadhi ya madai ya Washington.

Kiuhalisia, Lajes ni kituo muhimu cha usafiri na usaidizi kwa operesheni za Marekani, lakini hakuna ushahidi wa wazi kwa umma unaoonyesha kuwa mashambulizi ya moja kwa moja dhidi ya Iran yamefanywa kutokea hapo.

Ufaransa: Kambi za Easter na Havre

Paris ilichagua msimamo wa kati kati ya kuunga mkono wanajeshi wa Marekani na kujiunga na vita.

Mkuu wa Majeshi ya Ufaransa alitangaza tarehe 5 Machi kwamba ndege za usaidizi za Marekani zingeweza kutumia kambi za Ufaransa kwa muda, mradi tu hazingehusika katika operesheni za kivita dhidi ya Iran.

Baadaye, gazeti la *Le Monde* liliripoti kuwa ndege aina ya C-17 na ndege za mafuta aina ya KC-135 zilikuwa zimepelekwa kwenye kambi za Easter na Havre, lakini idhini hiyo haikujumuisha ndege za kivita.

Mwishoni mwa mwezi wa Machi, Paris ilipinga matumizi ya anga yake kwa ajili ya kusafirisha silaha za Marekani zinazohusiana na vita dhidi ya Iran.

Hata hivyo, Ufaransa haijapiga marufuku kabisa ndege zote za kijeshi na inachunguza kila ombi kivyake.

Uhispania: Kambi za Morón na Rota

Madrid imechukua msimamo mkali zaidi kuhusu matumizi ya kambi za Ulaya katika vita.

Waziri wa Mambo ya Nje wa nchi hiyo alitangaza kuwa kambi za Morón na Rota ziko chini ya udhibiti wa Uhispania na hazitaruhusiwa kutumika kushambulia Iran.

Kufuatia hatua hiyo, ndege 15 za kijeshi za Marekani, nyingi zikiwa aina ya KC-135, ziliondoka kwenye kambi hizo na angalau saba zilipelekwa Ramstein nchini Ujerumani.

Tukio hilo lilibadilika haraka na kuwa mzozo wa kisiasa na Washington. Donald Trump ametishia kukata uhusiano wote wa kibiashara na Uhispania, akihusisha mgogoro huo na mzozo wa muda mrefu kuhusu matumizi ya ulinzi ya NATO.

Uhispania imekuwa mojawapo ya mifano mikuu ya nchi ya Ulaya inayoshirikiana na Marekani ambayo ilipinga matumizi ya ardhi yake kushambulia Iran.

Ujerumani, Italia na Ugiriki: Uungaji mkono bila kutangaza vita

Ujerumani: Vituo vya Ramstein na Spangdahlem

Ujerumani ilitangaza kuwa haitajiunga na vita hivyo, lakini wakati huo huo haikuwazuia Marekani kutumia vituo vyake.

Karibu wiki mbili baada ya vita kuanza, Kansela wa Ujerumani Friedrich Mertz alisema kuwa operesheni dhidi ya Iran haikuwa operesheni ya NATO.

Hata hivyo, operesheni za Marekani katika kituo cha Ramstein ziliendelea.

Serikali ya Ujerumani inasema matumizi ya kituo hicho ni sehemu ya makubaliano yaliyopo kuhusu kupelekwa kwa wanajeshi.

Ramstein imekuwa kituo kikubwa cha usafirishaji na usaidizi.

Taasisi ya Mafunzo ya Mashariki (Institute for Eastern Studies) ilisema kuna "uwezekano mkubwa" kwamba baadhi ya silaha zinazodhibitiwa na Marekani zilitoka Ramstein, ingawa jambo hili halijathibitishwa rasmi.

Ndege za kivita aina ya F-16 "Wild Weasel" kutoka Spangdahlem pia zilipelekwa Mashariki ya Kati kabla ya kujiunga na operesheni ya kudhoofisha mifumo ya ulinzi wa anga ya Iran.

Ndege za mizigo za Marekani aina ya C-17 Globemaster katika Kituo cha Jeshi la Anga cha Ramstein, Ujerumani - Aprili 2026

Maelezo mbadala ya picha: Ndege za usafirishaji za Marekani aina ya C-17 Globemaster katika Kituo cha Jeshi la Anga cha Ramstein, Ujerumani

Roma pia ilijaribu kujitenga na hatua ya kuunga mkono ushiriki wa moja kwa moja wa wanajeshi wa Marekani katika vita hivyo.

Ndege za kivita aina ya F-16 zilizokuwa na kituo chake huko Aviano zilipelekwa Mashariki ya Kati kabla ya vita kuanza, lakini serikali ya Giorgia Meloni inasisitiza kuwa ziliidhinishwa kwa ajili ya shughuli za kiufundi, kimkakati na zisizo za kivita pekee.

Mnamo tarehe 27 Machi, Roma ilikataa kuruhusu baadhi ya ndege za kijeshi za Marekani kutua katika kituo cha Sigonella.

Shirika la habari la Reuters liliripoti kuwa Washington haikuomba ruhusa mapema.

Mnamo mwezi Juni, suala hilo liliibua utata tena.

Katibu Mkuu wa NATO, Mark Rutte, alisema kuwa karibu ndege 500 za Marekani zimepaa kutoka vituo vya Italia kusaidia Operesheni Epic Fury.

Waziri wa Ulinzi wa Italia alijibu kwa kusema kuwa Roma ilikuwa imeidhinisha operesheni za kiufundi, kimkakati na zisizo za kivita pekee.

Ugiriki: Kituo cha Souda

Kituo hicho kilichoko kwenye kisiwa cha Crete kilitekeleza jukumu muhimu zaidi kimkakati.

Meli ya USS Gerald R. Ford ilisimama Souda kabla ya kuelekea katika eneo husika ili kupata vifaa na mahitaji muhimu.

Matumizi ya kituo cha Souda nchini Ugiriki yamekutana na upinzani, huku baadhi ya watu wakifanya maandamano kwenye kisiwa cha Crete.

Hatua za kiusalama pia zimeimarishwa kuzunguka kituo hicho.

Katika tukio jingine tofauti, mamlaka za Ugiriki zimeanza kuchunguza mtu anayeshukiwa kuwa jasusi mwenye uhusiano na kituo hicho, pamoja na uwezekano wa uhusiano wake na mtu fulani nchini Iran.

Romania na Bulgaria: Kupanua Kituo cha Usaidizi hadi Ulaya Mashariki

Romania

Mnamo tarehe 11 Machi, Bucharest ilikubali ombi la Marekani la kupeleka ndege za kuongeza mafuta angani, vifaa vya ufuatiliaji, na mifumo ya mawasiliano ya satelaiti inayohusiana na shughuli za Iran.

Rais wa Romania, Nicosher Dan, alisisitiza kuwa vifaa hivyo vilikuwa na lengo la "ulinzi."

Bunge liliidhinisha hatua hiyo baada ya kupata ridhaa ya Baraza Kuu la Usalama.

Hata hivyo, haikutangazwa rasmi ni wapi ndege hizo ziliwekwa.

Kambi ya Mihail Kogalniceanu imetajwa katika baadhi ya ripoti kutokana na kuwepo kwa wanajeshi wa Marekani hapo, lakini hakuna ushahidi wa kutosha unaounganisha operesheni hiyo na kambi hiyo.

Bulgaria: Kambi ya Bezmer

Wajibu wa Bulgaria ulianza kuonekana wazi zaidi miezi kadhaa baada ya vita kuanza.

Mnamo tarehe 22 Julai, bunge la nchi hiyo liliidhinisha kupelekwa kwa muda kwa ndege nane aina ya KC-135 na wanajeshi 250 wa Marekani katika kambi ya Bezmer.

Sofia ilisisitiza kuwa hakutakuwa na shambulio la moja kwa moja dhidi ya Iran kutoka katika ardhi ya Bulgaria.

Kiuhalisia, ndege mbili aina ya KC-135 ziliwasili Bezmer mnamo tarehe 31 Julai.

Hatua hiyo ilikabiliwa na maandamano kutoka kwa baadhi ya wakazi pamoja na malalamiko ya kidiplomasia kutoka Iran.

Ndege hizo mbili ziliondoka Bulgaria mnamo tarehe 21 Agosti, wiki kadhaa kabla ya muda uliopangwa.

Baada ya kumalizika kwa operesheni hiyo, maafisa wa Bulgaria walisema ndege hizo hazikuruka kuelekea kusini na shughuli zao ziliishia kwenye mafunzo na mazoezi katika nchi wanachama wa NATO.

Uturuki: Kambi ya Jeshi la Anga ya Incirlik

Licha ya kuwapokea wanajeshi wa Marekani katika kambi ya Incirlik, Uturuki inasema kambi hiyo haikutumika katika mashambulio ya Marekani dhidi ya Iran.

Rais Recep Tayyip Erdogan pia alilaani mashambulio hayo ya Marekani na Israel.

Wajibu wa Uturuki wakati wa vita hivyo ulilenga zaidi kulinda anga yake na kuimarisha mifumo yake ya ulinzi wa anga.

Baada ya kuzuiwa kwa makombora kadhaa ambayo Ankara ilisema yalifyatuliwa kutoka Iran kuelekea anga ya Uturuki, hatua za kiusalama ziliimarishwa kusini mwa nchi hiyo.

Incirlik iko Adana, upande wa Asia wa Uturuki, na haiwezi kuchukuliwa kuwa kambi ya Ulaya kwa mujibu wa vigezo vya kitaifa.