Kwa nini vita vya kiwango cha chini dhidi ya Marekani vinaweza kuwa bora kwa Iran kuliko amani

Kwa mtazamo wa kwanza, shambulio la kushtukiza lililoanzishwa na Iran dhidi ya kambi ya Marekani huko Jordan mapema wiki hii lilionekana kuwa gumu kuelezea.

Shambulio hili lilimaliza kwa ufanisi makubaliano dhaifu ya kusitisha mapigano ya moja kwa moja kati ya Marekani na Iran na kuisababisha Washington kuanza tena mashambulizi yake katika eneo la Iran. Pia halikuwa la kawaida.

Kama kipaumbele cha Tehran kingekuwa kusitisha mapigano, shambulio hili lingekuwa gumu kuelezea. Lakini ikiwa viongozi wa Iran wanaamini kwamba mzozo unaodhibitiwa unaweza kuwapa nguvu zaidi ya kimkakati, uamuzi huu unaeleweka zaidi.

Moja ya maelezo yanayowezekana ni kwamba Tehran inaamini kwamba, licha ya hatari zinazohusika, vita vidogo vinatimiza vyema maslahi yake.

Leo, hakuna upande unaoonekana kuwa tayari kushiriki vita vya jumla.

Washington inaonekana kutotaka kujitolea katika mzozo mkubwa zaidi wa kikanda ambao unaweza kutishia miundombinu ya nishati ya eneo hilo, kuvutia nchi zingine katika mzozo huo, kuongeza bei ya mafuta, na kuongeza mzigo wa rasilimali za kijeshi za Marekani.

Iran inaweza pia kuwa inataka kuepuka vita vya jumla, kwani kudhoofika kwa ulinzi wake wa anga, udhaifu wa miundombinu yake ya viwanda, na vikwazo vya kiuchumi hufanya ujenzi wa miundombinu iliyoharibiwa kuzidi kuwa vigumu na gharama kubwa.

Iran inaweza kuwa imehitimisha kwamba hii ilifungua njia ya mkakati usiotegemea ushindi wa kijeshi, bali shinikizo endelevu.

Kusitishwa kwa mapigano kwa muda mrefu chini ya hali ya sasa kunaweza kudhoofisha msimamo wa Tehran.

Zuio la wanamaji wa Marekani dhidi ya bandari za Iran lingeendelea, vikwazo vingesalia, na Iran ingeendelea kutengwa kwa kiasi kikubwa na masoko ya kimataifa ya nishati.

Wakati huo huo, Saudi Arabia, Falme za Kiarabu, Qatar na nchi nyingine zinazouza nje mafuta na gesi katika eneo hilo zinaweza kurejea taratibu katika shughuli zao za kawaida za usafirishaji, huku Iran ikiendelea kutengwa kiuchumi.

Mgogoro wenye wigo mdogo unaweza kubadili kabisa hali kwa upande wa Iran. Ingawa nchi hiyo inakabiliwa na gharama kubwa za kijeshi na kiuchumi, vurugu katika Mlango-bahari wa Hormuz na shinikizo linalosababishwa na kundi la Houthi katika eneo la Bab al-Mandab vinaendelea kuathiri usafirishaji wa kimataifa wa baharini, gharama za bima, na masoko ya nishati.

Hata hali ya kutokuwa na uhakika kwa kiwango kidogo hulazimu serikali, wamiliki wa meli, na waagizaji bidhaa kuzingatia madai ya Iran.

Kwa hakika, Tehran inaweza kuhisi kuwa bado ina nguvu ya kushawishi mambo.

Iran pia inaonekana kujaribu kuelekeza mjadala wa kidiplomasia. Badala ya kukubali uhuru usio na vikwazo wa urambazaji, imeonyesha mara kwa mara kwamba usafiri wa baharini unapaswa kufanywa kulingana na sheria zilizokubaliwa au zinazosimamiwa na Iran.

Ikiwa tafsiri hii ni sahihi, lengo la Tehran linaweza kuwa kwamba kufunguliwa tena kwa Mlango-Bahari wa Hormuz katika siku zijazo kuakisi ushawishi wa Iran badala ya kurudi kwenye hali ya kabla ya vita.

Mgogoro mdogo na wa muda mrefu ungeruhusu Iran kudumisha shinikizo ili kufikia lengo hili.

Kwa mtazamo wa Tehran, kwa hivyo inaweza kuwa vyema kuweka mgogoro chini ya kizingiti cha vita kamili badala ya kukubali kusitisha mapigano ambayo yangeacha vikwazo, vizuizi na kutengwa kiuchumi bila kubadilika.

Kunaweza pia kuwa na mambo ya ndani. Iran inaendelea kukabiliwa na viwango vya juu sana vya mfumuko wa bei, ukosefu wa ajira, ugumu wa kiuchumi, na kutoridhika kwa umma.

Katika nyakati za migogoro ya nje, serikali mara nyingi huona ni rahisi kukandamiza upinzani wa ndani, kuhalalisha hatua kali za usalama, na kukusanya usaidizi wa umma karibu na ulinzi wa kitaifa.

Hii haisuluhishi matatizo ya kiuchumi ya Iran, lakini inaweza kupunguza shinikizo la kisiasa la haraka wanalotoa.

Hata hivyo, hii haimaanishi kuwa mkakati huu hauna gharama kubwa. Iran inaendelea kukumbwa na mashambulizi ya mara kwa mara ya kijeshi na kukabiliwa na hali ya kutokuwa na uhakika wa kiuchumi, na hakuna uhakika kwamba uwiano wa sasa unaweza kudumishwa.

Hili ndilo fumbo kuu linaloikabili Tehran. Mgogoro unaodhibitiwa unaweza kwa sasa kutoa nafasi kubwa zaidi ya kuchukua hatua kuliko amani isiyo kamili, lakini migogoro inayodhibitiwa huwa na tabia ya kugeuka kuwa isiyoweza kudhibitiwa.

Iran inaweza kuamini kuwa inaweza kupima kiwango cha kuongezeka kwa mvutano kwa usahihi wa kutosha ili kudumisha shinikizo dhidi ya Marekani, masoko ya kimataifa ya nishati na diplomasia ya kikanda, huku ikiepuka vita kamili.

Lakini hesabu hii pia ina hatari kubwa. Zaidi ya uwezekano wa vita vikubwa zaidi, mgogoro wa muda mrefu usio na mwisho unaoonekana wazi unaweza hatimaye kuongeza uungwaji mkono wa kimataifa kwa hatua kali zaidi.

Tayari kuna dalili kwamba mgogoro huo unaenea. Saudi Arabia, ambayo hapo awali ilijaribu kuepuka kuhusika moja kwa moja, imefanya mashambulizi dhidi ya makundi ya Kishia yanayoungwa mkono na Iran nchini Iraq na kuchukua hatua za kijeshi dhidi ya Wahouthi.

Iwapo usumbufu katika biashara ya kimataifa na masoko ya nishati utaendelea, nchi nyingine ambazo hadi sasa zimejaribu kutojihusisha zinaweza kuwa tayari zaidi kuunga mkono juhudi za kuongeza shinikizo dhidi ya Iran.

Baadhi ya serikali zinaweza pia kuhitimisha kuwa ni bora kubeba gharama za hatua kali zaidi kuliko kukabiliwa na migogoro ya mara kwa mara inayoathiri usafirishaji wa kimataifa na usambazaji wa nishati.

Hakuna uhakika kwamba matukio yaliyotajwa hapo juu – hasa kuhusika kikamilifu kwa idadi kubwa ya nchi – yatatimia.

Mambo mengi yatategemea uwezo wa Tehran wa kuchukua hatua zilizopimwa vyema bila kuchochea mwitikio ambao ungebadilisha kimsingi mahesabu ya kisiasa na kijeshi ya Marekani. Shambulio lolote lisilotarajiwa hapo baadaye linaweza kuamua mwelekeo wa mgogoro huo.