Su'aalo ayaa ka dhashay ruqsadaha dhismihii ku dumay Eastleigh

Dad dhowr ah ayaa la la'yahay kadib markii dhisme 18 dabaq ah oo dhismihiisu socday uu ku dumay xaafadda Eastleigh ee Nairobi, xilli ay socdaan dadaallada gurmadka, isla markaana ay soo baxayaan su'aalo la xiriira ruqsadaha mashruucaas iyo sida loo kormeeray.

Guddoomiyaha Nairobi, Johnson Sakaja, ayaa beeniyay eedda ah in ismaamulku oggolaaday dhismahaas, wuxuuna sheegay in qandaraasluhu uu shaqada sii waday isagoo aan heysan oggolaanshaha horumarinta ee loo baahnaa.

Dhinaca kale, Hay'adda Qaranka ee Maareynta Deegaanka (NEMA) ayaa sheegtay in mashruucu uusan u hoggaansamin shuruudaha sharciga, islamarkaana uusan lahayn liisanka loo baahnaa, ayna ka maqan tahay qiimeynta saameynta deegaanka iyo naqshadaha dhismaha.

Dhismaha ayaa ku dumay Jimcihii, Oktoobar 23, 2026, agagaarka waddada 9-aad, oo ah goob ay ka jiraan ganacsiyo aad u badan.

Immisa qof ayaa la la'yahay?

Xogtii ugu dambeysay ayaa sheegeysa in 47 qof la la'yahay dhacdadaas kadib, iyadoo sagaal ka mid ah la sheegay in dib lala xiriiray qoysaskooda.

Hase yeeshee, weli ma cadda in sagaalkaasi ay ku jiraan 47-ka qof iyo tirada saxda ah ee dadka weli la la'yahay.

Wararkii hore, Wasiirka Arrimaha Gudaha Kipchumba Murkomen wuxuu sheegay in toddobo qof la la'yahay. Kadib, Xoghayaha Guud ee Horumarinta Ganacsiyada Yaryar iyo kuwa Dhex-dhexaadka ah, Susan Auma Mang'eni, waxay sheegtay in ku dhowaad 38 qof la la'yahay.

Kala duwanaanshaha tirooyinkan ayaa muujinaya baahida loo qabo in hay'aduhu isku waafajiyaan xogta ka imaaneysa qoysaska, loo-shaqeeyeyaasha iyo dadka kale ee ehelkooda raadinaya, si loo ogaado tirada dhabta ah ee dadka weli maqan.

Dhinaca gurmadka, wararkii hore waxay sheegeen in afar qof oo nool lagaga soo saaray burburka hoostiisa. Tirada ugu dambeysa ee dadka la badbaadiyay waxay u baahan tahay in hay'aduhu xaqiijiyaan ka hor inta aan tiro rasmi ah lagu dhawaaqin.

Murkomen wuxuu kaloo sheegay in 67 qof ay ka shaqeynayeen goobta xilligii uu dhismuhu dumayay. Sida uu sheegay, 66 ka mid ah shaqaalaha ayaa ka baxay iyagoo aan waxba gaarin, halka hal qof uu dhaawacmay oo isbitaal loo qaaday.

Hase yeeshee, xogta shaqaalahaas oo keliya ma xaqiijineyso in qof kasta oo ku jiray dhismaha ama dukaamadii ku jiray la helay.

Dukaamadii ayaa shaqeynayay xilligii dhismuhu dumay

Wasiir Murkomen wuxuu sheegay in 11 dukaan oo ku yaallay dabaqa hoose iyo qeybta hoose ee loo yaqaan basement-ka ay furnaayeen xilligii dhacdadu dhacday.

Xaaladdan ayaa sii kordhisay su'aalaha ku saabsan tirada dadka ku sugnaa dhismaha xilligii uu dumay, gaar ahaan maadaama dhismihiisu weli socday iyadoo qeybo ka mid ah loo adeegsanayay ganacsi.

Booliska ayaa xaqiijiyay in dabaqa hoose iyo basement-ku ay shaqeynayeen.

Weli waxaa loo baahan yahay in la caddeeyo inta qof ee ku sugnaa goobahaas xilligii dhacdada iyo in xogtooda lagu daray liiska dadka la raadinayo.

Sakaja wuxuu beeniyay in ismaamulku oggolaaday dhismaha

Guddoomiye Johnson Sakaja wuxuu beeniyay sheegashada ah in maamulkiisa uu oggolaaday dhismahaas, isagoo sheegay in dukumeentiga lagu faafiyay baraha bulshada ee lagu sheegayo inuu muujinayo oggolaanshaha mashruuca uusan caddaynayn in ruqsadda dhismaha la bixiyay.

Sakaja wuxuu sheegay in codsiga lagu beddelayay isticmaalka dhulkaas, oo laga beddelayay guryo kaliya loona beddelayay guryo iyo ganacsi, la soo gudbiyay Agoosto 2024, laguna ansixiyay Oktoobar isla sanadkaas.

Hase yeeshee, wuxuu carrabka ku adkeeyay in oggolaanshaha beddelka isticmaalka dhulku uu ka duwan yahay oggolaanshaha horumarinta mashruuca, kaas oo lagama maarmaan u ah si dhismaha loo oggolaado iyadoo la raacayo shuruudaha sharciga ah.

Sida uu sheegay guddoomiyaha, codsiga oggolaanshaha horumarinta waxaa la soo gudbiyay Nofeembar 2024, ismaamulkuna weligiis ma oggolaan dhismahaas.

Sakaja wuxuu intaas ku daray in qandaraasluhu uu dhismaha sii waday inkastoo maamulkiisa uu qaaday tallaabooyin sharci ah, oo ay ka mid ahayd qabashada dad qaar.

Hadalkan ayaa dhaliyay su'aalo ku saabsan sida dhismahaasi u sii socday ilaa uu ka gaaray 18 dabaq, iyo in hay'adaha ay khuseyso ay xog ka hayeen horumarka mashruuca.

Dukumeentiga lagu faafiyay baraha bulshada waxaa sidoo kale diiday khubarada ku takhasusay qorsheynta magaalooyinka, kuwaasoo sheegay in qaar ka mid ah xogtiisa, oo ay ku jiraan tixraacyada iyo faahfaahinta khabiirka la sheegay, aysan is waafaqsanayn.

Hase yeeshee, xaqiiqda dukumeentigaas iyo duruufaha uu dhismuhu ku sii socday waxay u baahan yihiin in lagu xaqiijiyo dukumeentiyo rasmi ah iyo baaritaan ay sameeyaan hay'adaha ay khuseyso.

NEMA waxay sheegtay in mashruucu uusan u hoggaansamin shuruudaha sharciga

Hay'adda Qaranka ee Maareynta Deegaanka ee NEMA ayaa sheegtay in mashruucu uusan u hoggaansamin shuruudaha sharciga islamarkaana uusan lahayn liisanka loo baahnaa.

Sida ku cad warbixin laga soo saaray mashruucaas, NEMA waxay sheegtay inaysan ka helin qandaraaslaha qiimeynta saameynta deegaanka ee mashruuca iyo sidoo kale naqshadaha dhismaha.

Qiimeynta saameynta deegaanka waxay ka caawisaa in la ogaado dhibaatooyinka uu mashruucu keeni karo iyo tallaabooyinka loo baahan yahay si loo xakameeyo. Naqshadaha dhismaha, dhanka kale, waa ka mid ah dukumeentiyada muhiimka ah ee loo adeegsado habraaca oggolaanshaha iyo fulinta mashruuca dhismaha.

Hase yeeshee, maqnaanshaha dukumeentiyadan, sida ay sheegtay NEMA, kaligiis ma caddaynayo sababta tooska ah ee uu dhismuhu u dumay.

Baaritaan dheeraad ah ayaa loo baahan yahay si loo ogaado in ay jireen cillado xagga naqshadeynta ah, isticmaalka qalab aan habboonayn, ku xad-gudubka xeerarka dhismaha ama sababo kale oo keenay in dhismuhu dumo.

Dadaallada gurmadka ayaa socda

Kooxaha gurmadka ee ka kala socda hay'ado kala duwan oo dowladeed iyo ururada gurmadka degdegga ah ayaa si taxaddar leh u nadiifinayay burburka si ay u gaaraan dadka laga yaabo in ay ku xanniban yihiin.

Hawlgalkaas waxaa ka qeyb qaadanayay saraakiisha amniga, Laanqayrta Cas ee Kenya iyo ciidamo kale oo la tacaala musiibooyinka.

Isticmaalka qaar ka mid ah mashiinnada culus ayaa si ku meel gaar ah loo joojiyay hal marxalad oo hawlgalka ka mid ah, si loo qiimeeyo amniga iyo in loo go'aamiyo habka ugu habboon ee baaritaanka lagu sii wadi karo.

Qoysaska raadinaya ehelkooda waxaa lagu wargeliyay in ay la xiriiraan Laanqayrta Cas ee Kenya iyada oo loo marayo xarun laga sameeyay goobta dhacdada ama ay wacaan lambarka gurmadka degdegga ah ee 1199.

Hay'adaha ayaa sidoo kale shacabka ugu baaqay in ay ka fogaadaan aagagga ku hareereysan dhismahaas si loo oggolaado samatabixiyeyaasha in ay shaqadooda u gutaan iyagoon la carqaladeyn.

Maxaa weli aan la caddayn?

Sababta rasmiga ah ee uu dhismuhu u dumay weli waxay u baahan tahay in lagu xaqiijiyo baaritaan.

Su'aalaha muhiimka ah waxaa ka mid ah in dhismaha loo dhisay iyadoo la raacayo heerarka loo baahan yahay, ruqsadaha la bixiyay, in hay'aduhu ay guteen waajibaadkoodii kormeerka iyo sababta uu dhismuhu u sii socday inkastoo la sheegay in uusan jirin oggolaanshaha horumarinta.

Baaritaanku wuxuu kaloo u baahan yahay in la ogaado inta qof ee ku sugnaa dhismaha xilligii uu dumayay iyo inta qof ee weli aan la garanayn halka ay ku sugan yihiin.

Natiijooyinka baaritaanka ayaa gacan ka geysan doona in la caddeeyo sababta dhacdadaas iyo in la go'aamiyo in dad ama hay'ado lala xisaabtami doono.

Xilligan, mudnaanta ugu weyn waxay sii ahaanaysaa raadinta dadka badbaadaya, xaqiijinta xogta dadka maqan iyo in jawaabo loo helo qoysaska raadinaya ehelkooda.