آینده زنان جنگجوی کرد در سوریه چه خواهد شد؟

یگان‌های مدافع زنان (ی‌پ‌ژ)، یک واحد نظامی کاملا زنانه کرد، در سوریه تحت حاکمیت اسلام‌گرایان با آینده‌ای نامشخص روبه‌رو است. این نیرو بخشی از نیروهای دموکراتیک سوریه بوده؛ ائتلافی که زمانی یکی از متحدان اصلی آمریکا در نبرد با گروه‌های جهادی به شمار می‌رفت و اکنون در حال ادغام شدن در ساختار دولتی سوریه است.

سوریه درخواست یگان‌های مدافع زن برای پیوستن به ارتش را رد کرده است؛ تصمیمی که حدود یک‌هزار و ۵۰۰ زن رزمنده این نیرو را در وضعیت نامشخصی قرار داده است.

این موضوع پرسش‌هایی را درباره جایگاه و نقش زنان در سوریه مطرح کرده است؛ به‌ویژه از زمانی که شورشیان اسلام‌گرا در اواخر سال ۲۰۲۴، بشار اسد، رئیس‌جمهور پیشین سوریه، را از قدرت برکنار کردند.

یگان‌های مدافع زنان چیست؟

یگان‌های مدافع زنان (ی‌پ‌ژ) در سال ۲۰۱۳ و در جریان جنگ داخلی سوریه، هم‌زمان با تثبیت کنترل نیروهای تحت رهبری کردها بر شمال‌شرق این کشور و عقب‌نشینی نیروهای وفادار به دولت پیشین، تاسیس شد.

این نیرو به عنوان معادل زنانه یگان‌های مدافع خلق شکل گرفت؛ نیرویی که ستون فقرات نظامی ائتلاف نیروهای دموکراتیک سوریه را تشکیل می‌دهد.

زنان رزمنده ی‌پ‌ژ به‌ویژه در جریان نبرد کوبانی برای دفاع از این شهر در برابر نیروهای داعش، به نمادهای جهانی مبارزه با گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) تبدیل شدند.

آن‌ها بعدها نیز در عملیات مورد حمایت آمریکا شرکت کردند؛ عملیاتی که به بیرون راندن داعش از رقه، پایتخت عملی این گروه، و در نهایت از آخرین مناطق تحت کنترل آن در سوریه انجامید.

در جریان جنگ، شماری از نیروهای ی‌پ‌ژ از نحوه پوشش رسانه‌های غربی انتقاد کردند و گفتند این رسانه‌ها بیش از نقش آن‌ها در میدان نبرد، بر ظاهرشان تمرکز می‌کنند.

این نیرو بخشی از الگوی حکمرانی مبتنی بر برابری جنسیتی در شمال‌شرق سوریه بود؛ منطقه‌ای که در آن زنان و مردان هر دو در ساختار اداره خودگردان شمال و شرق سوریه، که تحت رهبری کردها اداره می‌شود، در سمت‌های عالی حضور داشتند.

چرا آینده یگان‌های مدافع زنان نامشخص است؟

نیروهای دموکراتیک سوریه در ماه ژانویه با دمشق به توافقی دست یافتند که بر اساس آن، نیروها و نهادهای وابسته به این ائتلاف در ساختار دولت جدید ادغام شوند؛ توافقی که پس از عملیات نظامی دولت و بازپس‌گیری بخش‌های وسیعی از مناطق تحت کنترل این نیروها حاصل شد.

پس از ماه‌ها گفت‌وگو که با تأخیرها و اختلاف‌نظرهای متعدد همراه بود، مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، در ماه اوت اعلام کرد که این ائتلاف منحل شده و نیروهایش به یگان‌های ارتش پیوسته‌اند.

این توافق همچنین راهی را برای پیوستن نیروهای آسایش، نیروی امنیت داخلی تحت رهبری کردها، به تشکیلات پلیس وزارت کشور سوریه فراهم کرد؛ فرآیندی که شامل زنان نیز می‌شود.

با وجود این تحولات، آینده یگان‌های مدافع زنان همچنان نامشخص است.

فرماندهی ی‌پ‌ژ اخیرا اعلام کرد که در جریان مذاکرات، جایگاه این یگان به‌عنوان نیرویی مستقل و ویژه مورد توجه قرار دارد و مذاکرات درباره نقش و نحوه مشارکت آن در ساختار جدید ادامه دارد.

این نیرو خواستار آن بود که به عنوان یک گردان یا هنگ مستقل زنانه به ارتش بپیوندد؛ به گونه‌ای که رزمندگان، فرماندهان و نظام آموزشی خود را حفظ کند.

اما نوروز احمد، فرمانده یگان‌های مدافع زن، در ماه سپتامبر به رسانه‌های کردی گفت که وزارت دفاع سوریه این پیشنهاد را رد کرده است؛ چون ارتش جدید سوریه زنان را به عنوان نیروی نظامی نمی‌پذیرد.

او گفت یکی از دلایل این تصمیم، نبود «پذیرش اجتماعی» برای حضور زنان در نقش‌های رزمی است.

آیا آن‌ها می‌توانند به پلیس بپیوندند؟

گفت‌وگوها درباره آینده یگان‌های مدافع زنان از آن زمان به وزارت کشور سوریه منتقل شده است. چندین نقش برای این نیرو در ساختار پلیس پیشنهاد شده، اما هنوز تصمیم نهایی اعلام نشده است.

روکن جمال، سخنگوی این نیرو، به شبکه کردی روداو گفت که ی‌پ‌ژ خواهان پیوستن به عنوان «یک نیروی مبارزه با تروریسم» مستقر در شمال‌شرق سوریه است.

او گفت تجربه یگان‌های مدافع زن در نبرد با داعش، آن‌ها را برای چنین نقشی مناسب می‌کند، اما دمشق این پیشنهاد را نیز رد کرده است.

گفته شده این پیشنهاد از سوی مقام‌های دولت سوریه پذیرفته شده بود اما به دلایل نامشخص اجرا نشده است.

رسانه‌های داخلی سوریه همچنین از مشاغلی مانند پلیس گردشگری و ماموریت‌های انتظامی در فرودگاه‌ها یا دفاتر گذرنامه به عنوان گزینه‌های احتمالی برای این نیرو یاد کرده‌اند.

خبرگزاری رسمی سانا گزارش داد که وزارت کشور سوریه در ۲۲ سپتامبر مراسم فارغ‌التحصیلی ۱۵۰ زن از یک آکادمی جدید پلیس در نزدیکی دمشق را برگزار کرد.

شبکه کردی «الیوم تی‌وی» نیز گزارش داد که نمایندگانی از یگان‌های مدافع زن در این مراسم حضور داشتند. مدیر این آکادمی گفت اقداماتی برای ادغام این نیرو در وزارت کشور در جریان است.

جایگاه زنان در سوریه جدید کجاست؟

مقام‌های جدید سوریه تلاش کرده‌اند با فاصله گرفتن از پیشینه جهادی خود، چهره‌ای فراگیرتر از دولت جدید ارائه دهند و روند بازسازی نهادهای حکومتی را پیش ببرند.

با این حال، هند قبوات، وزیر امور اجتماعی، تنها زن عضو کابینه است و زنان نیز تنها حدود یک‌دهم اعضای پارلمان جدید را تشکیل می‌دهند.

در عین حال، نشانه‌هایی از رویکردی بازتر در عرصه عمومی و فرهنگی نیز دیده شده است.

برای نمونه، مقام‌های سوریه در ماه سپتامبر از برگزاری کنسرت اصاله، خواننده سرشناس زن، حمایت کردند؛ آن هم با وجود مخالفت برخی روحانیان محافظه‌کار با موسیقی و حضور هم‌زمان زنان و مردان در چنین برنامه‌هایی.

اما نگرش‌های محافظه‌کارانه نسبت به حضور زنان در نقش‌های امنیتی همچنان مشهود است. برای مثال، مراسم فارغ‌التحصیلی نیروهای پلیس زن با حجم زیادی از اظهارنظرهای جنسیت‌زده در فضای مجازی روبه‌رو شد.

برای یگان‌های مدافع زنان، مسئله فقط یافتن شغل یا جایگاه جدید برای نیروهای این یگان نیست.

فرماندهان این نیرو می‌گویند حفظ ی‌پ‌ژ به عنوان یک نیروی سازمان‌یافته تحت رهبری زنان، برای صیانت از دستاوردهایی که زنان در دوران خودگردانی تحت رهبری کردها به دست آورده‌اند، اهمیتی اساسی دارد.

رسانه‌ها چه می‌گویند؟

رسانه‌های داخلی سوریه به طور گسترده درباره آینده یگان‌های مدافع زن بحث کرده‌اند و آن را یکی از آخرین مسائل حل‌نشده در توافق ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار دولت جدید دانسته‌اند.

شبکه دولتی سوریه نیز در هفته‌های اخیر چندین مهمان را برای بحث درباره این موضوع دعوت کرده است.

یکی از روزنامه‌نگاران در این برنامه‌ها استدلال کرد که مسئله اصلی، حضور زنان در نیروهای امنیتی نیست، بلکه نگرانی از آن است که یک نیروی دارای فرماندهی مستقل به «دولتی در درون دولت» تبدیل شود.

یکی دیگر از مهمانان خواستار راه‌حلی میانه شد؛ راه‌حلی که هم تجربه رزمی این نیرو را به رسمیت بشناسد و هم برای اعضای آن جایگاهی در ساختار جدید نیروهای امنیتی در نظر بگیرد.

یک تحلیلگر سیاسی نیز به وب‌سایت خبری «اولترا سوریه» گفت که انحلال این نیرو ممکن است از نگاه کردها به معنای حذف میراث خودگردانی و نیز کمرنگ شدن نقش زنان در آن تجربه سیاسی تلقی شود.

در همین حال، رسانه‌های کردی سرنوشت ی‌پ‌ژ را با جایگاه زنان در آینده سوریه پیوند داده‌اند.

یکی از مقام‌ها نیز به خبرگزاری «هاوار»، نزدیک به نیروهای دموکراتیک سوریه، گفته است که معیار واقعی ادغام زنان در ساختارهای حکومتی، صرفا حضور آن‌ها نیست، بلکه این است که آیا در فرایند تصمیم‌گیری نیز از نقش و اختیار واقعی برخوردارند یا نه.