محاصره دریایی آمریکا علیه ایران؛ آیا قمار ترامپ نتیجه خواهد داد؟

تردیدی نیست که ارتش آمریکا توانایی برقراری محاصره دریایی و اعمال محدودیت تردد برای کشتی‌های در خلیج فارس را دارد. اما پرسش اینجاست که هدف نهایی این کار چیست؟

مارک مونتگمری، دریادار بازنشسته آمریکایی، به بی‌بی‌سی گفت: «فکر می‌کنم این کار شدنی است و قطعا از گزینه جایگزین کم‌خطرتر است؛ گزینه‌ای که مستلزم عقب راندن اجباری ایران و ایجاد شرایط لازم برای حرکت کاروان‌های دریایی بود.»

برخی از گزینه‌هایی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در هفته‌های اخیر مطرح کرده بود از جمله تصرف جزیره خارگ یا اسکورت نظامی کشتی‌ها در تنگه هرمز می‌توانست پرخطر و احتمالا پرهزینه باشد.

در این سناریو نیروهای آمریکایی در معرض حمله موشک‌ها، پهپادها و قایق‌های تندرو ایران قرار می‌گرفتند. احتمال وجود مین‌های دریایی نیز سطح دیگری از خطر را به این وضعیت اضافه می‌کرد.

در مقابل، محاصره دریایی این امکان را به ناوهای جنگی آمریکا می‌دهد که با فاصله‌ای امن، در آب‌های دریای عمان مستقر شوند، کشتی‌هایی را که از بنادر ایران خارج می‌شوند زیر نظر بگیرند و در صورت لزوم آن‌ها را متوقف کنند.

دریادار مونتگمری گفت: «ریسک این کار کمتر از حضور در فضای بسیار محدود تنگه است.»

نیروی دریایی آمریکا با در اختیار داشتن نیروهای ویژه، بالگردها و قایق‌های تندرو خود، تمام تجهیزات لازم برای اجرای چنین عملیاتی را دارد.

محاصره‌های اخیر علیه ونزوئلا و کوبا نشان‌دهنده این توانایی بودند. در اوایل ژانویه، توقیف نفتکش روسی مارینرا در شمال اقیانوس اطلس نشان داد که چنین عملیات‌هایی تقریبا در هر نقطه‌ای قابل انجام است.

فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) می‌گوید محاصره مربوط به ایران «به صورت بی‌طرف علیه کشتی‌های تمام کشورها که وارد بنادر و مناطق ساحلی ایران یا از آن خارج می‌شوند، اعمال خواهد شد»، اما کشتی‌هایی که از بنادر غیرایرانی استفاده می‌کنند متوقف نخواهند شد.

به گفته سنتکام، کشتی‌های حامل کمک‌های بشردوستانه اجازه عبور خواهند داشت، اما این مجوز «مشروط به بازرسی» آن‌ها خواهد بود.

آیا این اقدام نتیجه خواهد داد؟

منطق آن روشن به نظر می‌رسد. از زمان آغاز جنگ، ایران توانسته صادرات محصولات پتروشیمی خود را از طریق خلیج فارس ادامه دهد و در حالی که مانع صادرات سایر کشورهای منطقه شده، میلیاردها دلار درآمد کسب کند.

یک محاصره موفق از سوی آمریکا می‌تواند این جریان را متوقف کند، حکومت ایران را از درآمدهای مورد نیازش محروم سازد و اقتصاد آن را بیش از پیش تضعیف کند.

اما ایران که در برابر بیش از یک ماه حملات آمریکا و اسرائیل تاب‌آوری قابل توجهی نشان داده، ممکن است احساس کند می‌تواند از این بحران جدید نیز عبور کند؛ به ویژه آن‌که هر محاصره تازه‌ای احتمالا باعث افزایش بیشتر قیمت نفت خواهد شد.

دیوید سترفیلد، نماینده ویژه پیشین آمریکا در امور بشردوستانه خاورمیانه، به بی‌بی‌سی گفت: «آن‌ها معتقدند می‌توانند از این وضعیت عبور کنند؛ به این صورت که آمریکا از افزایش قیمت نفت آسیب خواهد دید و کشورهای خلیج فارس در نهایت برای بازگشایی تنگه به آمریکا فشار خواهند آورد.»

او می‌گوید واشنگتن در محاسبات خود، عزم راسخ ایران را دست‌کم گرفته است.

آقای سترفیلد افزود: «آن‌ها فکر می‌کنند پیروز شده‌اند. ایرانی‌ها معتقدند که می‌توانند درد بیشتری را برای مدت طولانی‌تری نسبت به رقبایشان تحمل کنند.»

کارشناسان حمل‌ونقل دریایی تردد محدود شناورهایی را که از بنادر ایران خارج می‌شوند و از تنگه هرمز می‌گذرند، زیر نظر دارند تا میزان اثرگذاری محاصره آمریکا را بسنجند.

میشل ویسه بوکمن، تحلیلگر اطلاعات دریایی، می‌گوید: «الان به صورت زنده دارم کشتی‌هایی را می‌بینم که در حال عبور هستند. اگر یک دریانورد بودم، واقعا نگران می‌شدم.»

ریچارد مید، سردبیر «لویدز لیست»، نشریه تخصصی حمل‌ونقل دریایی، می‌گوید: «پس از اعلام اولیه ترامپ، شاهد چند مورد تغییر مسیر ناگهانی کشتی‌ها بودیم.»

به گفته او، در ۴۸ ساعت گذشته پرترددترین دوره عبور و مرور از تنگه هرمز از زمان آغاز جنگ در پایان فوریه ثبت شده و حدود ۳۰ عبور قابل ردیابی (یعنی کشتی‌هایی با سیستم شناسایی خودکار روشن) انجام شده است.

او می‌گوید: «به نظر می‌رسید موجی از کشتی‌ها در تلاش برای خروج هستند.»

با توجه به حجم بسیار اندک تردد در حال حاضر، ممکن است زمان زیادی طول بکشد تا شاهد توقیف شناورهای ورودی یا خروجی از بنادر ایران از سوی نیروی دریایی آمریکا باشیم؛ البته اگر اساسا چنین اتفاقی رخ دهد.

در حالی که آتش‌بس همچنان برقرار است، جنگ ایران فعلا به نبردی میان دو محاصره رقیب تبدیل شده و اقتصاد جهانی در میان این وضعیت گرفتار شده است.

با توجه به گزارش‌هایی مبنی بر نقش چین در ترغیب ایران به مشارکت در مذاکرات اخیر در اسلام‌آباد، واشنگتن احتمالا امیدوار است که اقدام اخیرش به فشار بیشتر از سوی پکن بر تهران منجر شود.

چین بزرگ‌ترین واردکننده نفت ایران در جهان است. با وجود ذخایر راهبردی گسترده، این کشور به سختی می‌تواند یک اختلال طولانی‌مدت در عرضه را تحمل کند.

تازه‌ترین اقدام دونالد ترامپ قماری است که پیامدهای آن ممکن است به زودی آشکار شود.