چرا جنجال یوروویژن بر سر اسرائیل ممکن است این مسابقه موسیقی را برای همیشه دگرگون کند؟

چند لحظه پس از آن ‌که اتریش در ماه مه گذشته از اسرائیل پیشی گرفت و برنده مسابقه آواز یوروویژن شد و در نتیجه حق میزبانی مسابقه امسال را به دست آورد، بینندگان بریتانیایی شنیدند که گراهام نورتون، گزارشگر برنامه، گفت برگزارکنندگان «احتمالا بزرگ‌ترین نفس راحت عمرشان را کشیده‌اند که مجبور نیستند سال آینده با فینالی در تل‌آویو روبه‌رو شوند».

پیش از برگزاری مسابقه، اعتراض‌های ضداسرائیلی شدت گرفته بود. در تجمعی با حضور چند صد نفر در شهر بازل سوئیس، جایی که فینال سال گذشته برگزار شد، معترضان پرچم فلسطین در دست داشتند و بدن خود را با خون مصنوعی پوشانده بودند تا نمادی از کشتارها در غزه باشد.

در جریان فینال، اجرای یووال رافائل خواننده اسرائیلی نیز با اعتراض همراه شد و دو نفر تلاش کردند وارد صحنه شوند. این معترضان به سوی اجراکنندگان رنگ پرتاب کردند که به یکی از اعضای گروه اجرایی یوروویژن برخورد کرد.

بی‌تردید فضای سالن هنگام اعلام نتایج، پرتنش‌ترین فضایی بود که در سال‌های پوشش خبری این مسابقه تجربه کرده‌ام. مردم دعا می‌کردند. بعضی گریه می‌کردند. تماشاگران در حالی که منتظر امتیازهای نهایی بودند، شعار می‌دادند: «اتریش، اتریش.»

اگر به نظر می‌رسید بسیاری از حاضران در سالن نمی‌خواستند اسرائیل برنده شود، رای مردمی تصویر متفاوتی نشان داد. یووال رافائل که از داوران مسابقه امتیاز متوسطی گرفته بود، در رای مردمی از همه شرکت‌کنندگان دیگر پیش افتاد.

پس از آن، شماری از شبکه‌های پخش‌کننده مسابقه نسبت به رتبه بالای اسرائیل ابراز تردید کردند. آن‌ها به این نکته اشاره کردند که حساب‌های رسمی مرتبط با دولت اسرائیل، از جمله حساب بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این کشور، از مردم خواسته بودند تا ۲۰ بار، یعنی حداکثر تعداد مجاز رای، به نماینده اسرائیل رای بدهند.

منتقدان معتقد بودند که نتیجه رای مردمی، کمتر بازتاب حمایت گسترده عمومی از رافائل بوده و بیشتر حاصل این بود که برخی افراد تا جایی که می‌توانسته‌اند بارها به اسرائیل رای داده‌اند.

خود دولت اسرائیل نیز بارها مدعی شده که با یک کارزار جهانی بدنام‌سازی روبه‌رو است.

برخی شبکه‌های پخش خواستار حسابرسی شدند. درخواست‌هایی برای بازنگری در نظام رای‌گیری که سال‌هاست برقرار است، مطرح شد تا به گفته شبکه عمومی فلاندری زبان در هلند به نام «وی‌آر‌تی»، اطمینان حاصل شود که این نظام می‌تواند «بازتابی منصفانه از نظر بینندگان و شنوندگان» ارائه دهد.

اتحادیه رادیو و تلویزیون اروپا که برگزارکننده مسابقه است، در پاسخ اعلام کرد که روند رای‌گیری به‌ صورت مستقل بررسی و تایید شده و هیچ مدرکی وجود ندارد که رای دادن تا ۲۰ بار «به شکلی نامتناسب بر نتیجه نهایی تاثیر بگذارد». این اتحادیه بعدا توضیح داد که نتیجه «معتبر و قابل اتکا» بوده است.

قرار گرفتن اسرائیل در آستانه پیروزی، کشوری که نخستین بار در سال ۱۹۷۳ وارد مسابقه شد و چهار بار برنده آن شده، اختلافی پشت‌پرده را که سال‌ها بر سر تاثیر ژئوپلتیک و درگیری‌ها بر رای‌گیری یوروویژن در جریان بود، به نقطه جوش رساند.

بزرگ‌ترین تحریم تاریخ مسابقه

مسابقه آواز یوروویژن اکنون با بزرگ‌ترین تحریم در ۷۰ سال تاریخ خود روبه‌رو شده است.

در حالی که ۳۵ کشور در مسابقه ۲۰۲۶ شرکت می‌کنند، شبکه‌های پخش اسپانیا، ایرلند، هلند، ایسلند و اسلوونی در اعتراض به حضور اسرائیل، از مسابقه امسال کناره‌گیری کرده‌اند.

دلایل مشخص آن‌ها متفاوت است و همیشه به‌ صراحت بیان نشده است. برخی می‌گویند مسابقه ۲۰۲۶ را در اعتراض به عملیات نظامی اسرائیل در غزه که از سال ۲۰۲۳ آغاز شد و بنا بر اعلام وزارت بهداشت غزه تحت کنترل حماس بیش از ۷۲ هزار کشته بر جا گذاشته، تحریم می‌کنند. عملیات اسرائیل پس از آن آغاز شد که گروه حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به اسرائیل حمله کرد و حدود یک‌هزار و ۲۰۰ نفر را کشت و ۲۵۱ نفر را گروگان گرفت. برخی شبکه‌های پخش همچنین دولت اسرائیل را به نسل‌کشی متهم کرده‌اند؛ اتهامی که اسرائیل قویا رد می‌کند.

نکته قابل توجه این است که بیشتر شبکه‌های تحریم‌کننده تا حد زیادی با سیاست‌های دولت‌های خود همسو هستند. برخی از آن‌ها متعلق به کشورهایی‌ هستند که دولت‌هایشان آشکارا و به ‌شدت از اسرائیل انتقاد کرده‌اند. ماه گذشته، سیاستمداران اسپانیا، اسلوونی و ایرلند تلاش کردند اتحادیه اروپا را متقاعد کنند که روابط تجاری ترجیحی خود با اسرائیل را تعلیق کند، اما موفق نشدند. با این حال شبکه‌های پخش تاکید می‌کنند که تصمیم خود را مستقل گرفته‌اند.

پیش‌تر و از زمان آغاز عملیات نظامی در غزه، تعداد محدودی از شبکه‌های پخش تلویزیونی به‌ طور علنی درباره حضور اسرائیل در یوروویژن ابراز نگرانی کرده بودند، اما هیچ‌کدام مسابقات سال‌های ۲۰۲۴ یا ۲۰۲۵ را تحریم نکرده بودند.

در حالی که درخواست‌ها برای تحریم یوروویژن افزایش یافت، میکی زوهار، وزیر فرهنگ و ورزش اسرائیل گفت: «مسابقه یوروویژن جشن موسیقی، فرهنگ و برادری میان ملت‌هاست، نه بستری برای امتیازگیری سیاسی.» او تحریم احتمالی را «شرم‌آور و ریاکارانه» توصیف کرد.

می‌توان گفت سیاست همواره در قلب رای‌گیری یوروویژن حضور داشته است. در این مسابقه کشورهایی که روابط نزدیکی دارند، اغلب در رای مردمی به یکدیگر امتیاز می‌دهند.

اما برخی شبکه‌های پخش تلویزیونی معتقدند که با وجود تاکید اتحادیه پخش اروپا بر منصفانه بودن رای‌گیری سال گذشته، حضور اسرائیل و الگوهای رای‌دهی مرتبط با آن باعث شده دیگر نتوان یوروویژن را مسابقه‌ای واقعی بر اساس محبوبیت موسیقی دانست.

شدت احساسات درباره آنچه برخی معتقدند سال گذشته رخ داده، به جایی رسیده که بعضی‌ها اکنون استدلال می‌کنند اگر تاثیر ژئوپلتیک بر رای‌گیری یک مساله است، هیچ کشوری که درگیر جنگ باشد نباید اجازه حضور در مسابقه را داشته باشد. آن‌ها حتی حاضرند اوکراین را نیز برای حفظ آنچه «تمامیت رای‌گیری یوروویژن» می‌دانند، کنار بگذارند.

با این وصف آیا یوروویژن باید قوانین خود را برای پربیننده‌ترین برنامه سرگرمی جهان بازنویسی کند؟ یا این کار خطر ایجاد مشکلات بیشتری را به همراه خواهد داشت؟

متحد در موسیقی

یوروویژن رقابتی میان دولت‌ها نیست، بلکه میان اعضای اتحادیه رادیو و تلویزیون اروپا برگزار می‌شود؛ مجموعه‌ای از شبکه‌های تلویزیونی از جمله بی‌بی‌سی بریتانیا که وظیفه اصلی‌شان تبادل تصاویر رویدادهای خبری است. در طول دهه‌ها، عضویت در اتحادیه پخش اروپا فراتر از اروپا گسترش یافته است. شعار مسابقه «متحد در موسیقی» است.

بنابراین تحریم کنونی نه میان کشورها، بلکه از سوی شبکه‌های پخش مستقل علیه حضور اسرائیل، یا دقیق‌تر، شبکه عمومی اسرائیل به نام «کان» در مسابقه است.

با این حال، یوروویژن هرگز کاملا از سیاست جدا نبوده است. خود مسابقه ارزش‌هایی چون «جهان‌شمولی، فراگیری و بزرگداشت تنوع» را ترویج می‌کند؛ ارزش‌هایی که به گفته برگزارکنندگان «برای مخاطبان کشورهای شرکت‌کننده طنین‌انداز می‌شود».

دکتر دین وولتیچ، نویسنده کتاب «اروپای پس از جنگ و مسابقه یوروویژن» می‌گوید در گذشته برخی کشورها از حضور در یوروویژن برای نشان دادن پایان انزوای بین‌المللی خود یا اثبات گرایش‌های غرب‌گرایانه‌شان استفاده کرده‌اند.

او می‌گوید این روند به سال ۱۹۶۱ بازمی‌گردد؛ «زمانی که اسپانیای فرانکو و همچنین یوگسلاوی تحت سلطه تیتو برای نخستین بار وارد مسابقه شدند. یوگسلاوی تنها کشور اروپای شرقی بود که در دوران جنگ سرد در این مسابقه شرکت می‌کرد، چون عضو جنبش عدم تعهد بود».

درگیری میان کشورها پیش‌تر نیز در یوروویژن بازتاب یافته بود، اما پیامدهای آن معمولا موقتی و محدود به منطقه بوده است. یونان در سال ۱۹۷۵ در اعتراض به حمله ترکیه به قبرس مسابقه را تحریم کرد و سال بعد ترکیه در این مسابقه شرکت نکرد. در سال ۲۰۲۲ نیز ارمنستان به دلیل تنش‌ها بر سر قره‌باغ از شرکت در مسابقه‌ای که در جمهوری آذربایجان برگزار می‌شد، خودداری کرد.

قرار بود لبنان در سال ۲۰۰۵ برای نخستین بار شرکت کند، اما قوانین این کشور نمایش اجرای اسرائیل را تقریبا ناممکن می‌کرد، بنابراین پس از آن‌که اتحادیه پخش اروپا اعلام کرد باید کل برنامه پخش شود، لبنان کنار کشید. مراکش نیز تنها یک بار، در سال ۱۹۸۰، شرکت کرد؛ سالی که اسرائیل حضور نداشت و به ‌طور گسترده پذیرفته شده که دلیل حضور مراکش نیز همین موضوع بوده است.

اکنون با تحریم امسال، این پرسش گسترده‌تر مطرح شده که آیا اتحادیه پخش اروپا هنوز توان جلوگیری از غلبه ژئوپلتیک بر مسابقه را دارد یا نه.

ناتالیا گورشچاک، رئیس هیئت مدیره شبکه «آر‌تی‌وی» اسلوونی، به من می‌گوید: «اعتراض‌های زیادی از طرفداران یوروویژن دریافت کردیم که می‌گفتند نباید همراه اسرائیل روی یک صحنه باشیم. موضع اخلاقی ما به‌عنوان یک رسانه خدمات عمومی باید دفاع از صلح باشد.»

شبکه «آر‌یو‌وی» ایسلند پیش از اعلام تحریم گفته بود درباره «رفتار شبکه عمومی اسرائیل و دولت اسرائیل» در ارتباط با قوانین مسابقه «تردیدهای جدی» دارد. شبکه هلندی «آوروتروس» نیز از «دخالت سیاسی» در مسابقه ۲۰۲۵ سخن گفت و اعلام کرد حضورش با «ارزش‌های عمومی و بنیادین سازمان» در تضاد است.

می‌توان استدلال کرد که همین پنج شبکه تحریم‌کننده نیز از مسابقه برای اهداف سیاسی و ارسال پیام مستقیم به دولت اسرائیل استفاده می‌کنند. دو شبکه اکنون درباره آینده حضور اوکراین نیز ابراز تردید کرده‌اند و مسئولانی از شبکه‌های شرکت‌کننده دیگر در سراسر اروپا نیز به‌ طور خصوصی دیدگاه‌های مشابهی مطرح می‌کنند.

شبکه‌ها و هنرمندان شرکت‌کننده در مسابقه امسال اجازه ندارند علنا درباره موضوعاتی صحبت کنند که ممکن است به اعتبار مسابقه آسیب بزند.

یووال رافائل پس از آن انتخاب شد که از حمله حماس به جشنواره موسیقی نووا در ۷ اکتبر جان سالم به در برده بود. او ساعت‌ها زیر تلی از اجساد پنهان شده بود تا نجات پیدا کرد و هنگام اجرا هنوز ترکش‌هایی از حمله در پایش داشت. اتحادیه پخش اروپا تایید کرد که این هنرمند همه شرایط لازم، از جمله غیرسیاسی بودن را داشته است.

خانم گورشچاک می‌گوید: «آهنگ مستقیما سیاسی نبود، اما نمادین بود و خود اجراکننده هم نمادین بود. ما همچنان معتقدیم این موضوع سیاسی بود، حتی اگر طبق قوانین اتحادیه پخش اروپا سیاسی محسوب نشود.»

پست‌های شبکه‌های اجتماعی مرتبط با دولت اسرائیل در چارچوب قوانین بود و سیاستمداران کشورهای دیگر نیز مردم را به رای دادن به نمایندگان کشورشان تشویق کرده بودند، اما منتقدان می‌گویند ابعاد دخالت اسرائیل متفاوت و استثنایی بود.

اتحادیه رادیو و تلویزیون اروپا برای پاسخ به نگرانی‌های مطرح‌شده از سوی خانم گورشچاک و دیگر مدیران، امسال سقف رای هر بیننده را به ۱۰ رای کاهش داده است. اتحادیه همچنین اعلام کرد که از همه شرکت‌کنندگان می‌خواهد که از «کارزارهای تبلیغاتی نامتناسب، به ‌ویژه زمانی که توسط اشخاص ثالث از جمله دولت‌ها یا نهادهای دولتی انجام یا حمایت شوند» استفاده نکنند.

با این حال آخر هفته گذشته شبکه اسرائیلی «کان» هشدار رسمی دریافت کرد. اتحادیه رادیو و تلویزیون اروپا اعلام کرد: «به اطلاع ما رسید که ویدیوهایی با دستور روی تصویر مبنی بر ۱۰ بار به اسرائیل رای بدهید» توسط نماینده امسال اسرائیل، نوآم بتان، منتشر شده است.

پیش از آغاز مسابقه در روز سه‌شنبه، برگزارکنندگان از شبکه «کان» خواستند این محتوا را از شبکه‌های اجتماعی حذف کند و این شبکه نیز چنین کرد. یوروویژن اعلام کرد این پست‌ها را متناسب با «روح مسابقه» نمی‌داند و افزود که «هرگونه فعالیت تبلیغاتی را با دقت» زیر نظر خواهد گرفت و «در صورت نیاز» اقدام مناسب انجام خواهد داد.

برافراشتن پرچم

برخی ریشه تنش‌های کنونی را تصمیم فوریه ۲۰۲۲ برای اخراج روسیه از یوروویژن پس از حمله به اوکراین می‌دانند. اتحادیه پخش اروپا در آن زمان پس از مشورت گسترده با اعضا نتیجه گرفت حضور روسیه «اعتبار مسابقه را خدشه‌دار می‌کند». اکنون هیچ شبکه روسی عضو اتحادیه رادیو و تلویزیون اروپا نیست.

گروه مردانه اوکراینی «کالوش ارکسترا» که اجازه یافته بود تحت حکومت نظامی، کشورش را برای شرکت در یوروویژن ترک کند، در نهایت با کسب بالاترین تعداد آرای مردمی تاریخ مسابقه در لحظات پایانی فینال ۲۰۲۲ پیروز شد و سم رایدر از بریتانیا را به رتبه دوم فرستاد.

پیروزی اوکراین به ‌طور گسترده جشن گرفته شد و یوروویژن اعلام کرد هیچ‌ چیز در اجرای اوکراین برخلاف قوانین مسابقه نبوده است. اما شبکه «آر‌تی‌وی» اسلوونی معتقد بود بسیاری از مردم در اقدامی از سر همبستگی سیاسی به اوکراین رای داده‌اند و این مساله، به نظر این شبکه، خلوص یوروویژن به‌ عنوان مسابقه‌ای موسیقایی را تضعیف کرده است.

خانم گورشچاک می‌گوید: «این سیاسی است و ما فکر می‌کنیم نباید اتفاق می‌افتاد. نباید چنین نوعی از کنشگری سیاسی را تحمل کنیم. به نظرم این درست نیست و منصفانه هم نیست. اگر قربانی باشید، همه به شما رای می‌دهند. آن‌وقت اجراکننده بریتانیایی که فوق‌العاده است انتخاب نمی‌شود، چرا؟ چون نماینده کشوری قربانی حضور دارد.»

او افزود: «وقتی درگیری سیاسی وجود دارد، باید واقعا فکر کنیم نماینده کشور مهاجم و نماینده کشور قربانی چگونه باید در مسابقه حضور داشته باشند و اصلا آیا باید حضور داشته باشند یا نه. این بحثی است که فکر می‌کنم باید در یوروویژن داشته باشیم.»

نظر خانم گورشچاک مبنی بر این‌ که هیچ هنرمندی از کشوری در حال جنگ نباید اجازه شرکت داشته باشد، دیدگاهی است که به نظر می‌رسد شبکه اسپانیایی نیز با آن همسو باشد. خوزه پابلو لوپس، رئیس «آر‌تی‌وی‌ای»، در جلسه‌ای پارلمانی در فوریه امسال گفت: «باید یک بار برای همیشه بحثی جدی را آغاز کنیم ... برای اصلاح اساسنامه اتحادیه پخش اروپا تا کشورهایی که درگیر جنگ هستند نتوانند در مسابقه بعدی یوروویژن شرکت کنند.»

اعضا سال گذشته توافق کردند که قانون ۷۰ ساله واجد شرایط بودن هر عضو اتحادیه پخش اروپا برای حضور در مسابقه حفظ شود. یعنی هم اسرائیل و هم اوکراین می‌توانند امسال نماینده بفرستند.

با این حال به من گفته شده که شبکه‌های دیگری نیز دیدگاه‌هایی مشابه اسلوونی و اسپانیا مطرح می‌کنند؛ به‌ویژه درباره نگرانی از این ‌که حامیان اسرائیل و اوکراین به‌ صورت گسترده و تکراری به نمایندگان این کشورها رای می‌دهند.

یکی از چهره‌های ارشد و معتبر یک شبکه غیرتحریم‌کننده به من می‌گوید: «کشوری که درگیر جنگ است، مشکل بزرگ‌تری برای مسابقه ایجاد می‌کند. باید شرایط اصلاح شود تا زمین بازی برابر باشد، چون در حال حاضر چنین چیزی وجود ندارد.»

اما برخی معتقدند این نوع استدلال ذاتا ناعادلانه است. دانا اینترنشنال، برنده اسرائیلی یوروویژن در سال ۱۹۹۸، در فضای مجازی نوشت: «شما یک کشور کامل را فقط به دلیل اختلاف سیاسی با دولتش مجازات نمی‌کنید ... اعلام کناره‌گیری از یوروویژن، به خود ایده صلح، به اسرائیل و به خود مسابقه آسیب می‌زند.»

شبکه کان نیز پیش‌تر گفته بود اگر حذف شود «ممکن است پیامدهای گسترده‌ای برای مسابقه و ارزش‌هایی که اتحادیه پخش اروپا نماینده آن‌هاست داشته باشد» و این مساله «به ‌ویژه در آستانه هفتادمین دوره مسابقه که به‌ عنوان نماد وحدت، همبستگی و رفاقت بنیان گذاشته شد، نگران‌کننده خواهد بود». منبعی در این شبکه تاکید کرد که کان هیچ‌ یک از قوانین اتحادیه پخش اروپا را نقض نکرده و بنابراین دلیلی برای تردید درباره ادامه حضورش وجود ندارد.

همچنین در ۱۸ ماه گذشته، اتحادیه پخش اروپا از شبکه اسرائیلی کان در برابر آنچه «حملات سیاسی مداوم از سوی دولت اسرائیل» خوانده، دفاع کرده است؛ حملاتی که به گفته اتحادیه نه ‌تنها استقلال این شبکه بلکه موجودیت آینده آن را تهدید می‌کند.

شلومو قرعی، وزیر ارتباطات اسرائیل، گفته اصلاحات پیشنهادی بازتاب این واقعیت است که دیگر مانند گذشته نیازی به رسانه‌های عمومی با بودجه دولتی وجود ندارد.

مقام‌های یوروویژن می‌گویند این مسابقه به مدت «۷۰ سال، بستری برای نمایش اهمیت صلح و وحدت، در جهانی پر از اختلاف را فراهم کرده است»، اما اکنون روشن شده که برخی شبکه‌های پخش دیگر معتقد نیستند پربیننده‌ترین برنامه سرگرمی جهان، رقابتی منصفانه است.

افراد مطلع در چندین شبکه پخش می‌گویند امسال پیدا کردن موسیقی‌دانانی که حاضر به شرکت باشند دشوارتر بوده است. این تصور گسترده وجود دارد که دلیل آن نگرانی هنرمندان از آسیب احتمالی به اعتبارشان است، چرا که یوروویژن هرچه بیشتر به موضوعی اختلاف‌برانگیز تبدیل شده است.

یوروویژن بار دیگر خود را در وضعیتی می‌بیند که نمی‌تواند فقط بر ترانه‌ها، جلوه‌های آتش‌بازی، طراحی صحنه، رقص، زرق‌وبرق، سرگرمی و مهمانی‌ها تمرکز کند. در عوض برای یک سال دیگر، با طومارها و اعتراض‌های بیشتری روبه‌رو است.

طبق قوانین، مسابقه نباید «به‌ عنوان بستری یا مجمعی برای بیان سیاسی، کنشگری، جنجال یا ترویج اهداف و دستورکارهای بیرونی» استفاده شود. اما پرسش پیش‌رو این است که اگر شمار بیشتری از کشورها، شبکه‌های پخش، هنرمندان و بینندگان، یوروویژن را نه جشنواره‌ای فراتر از سیاست، بلکه مسابقه‌ای شکل‌گرفته توسط سیاست ببینند، این رقابت آوازخوانی در آینده چه ماهیتی خواهد داشت.