د پاکستان دولتي سرچینو بيبيسي ته ویلي چې په اسلام اباد کې د دوی په کوربتوب د امریکا او ایران د مرکچي پلاوو ترمنځ "درې اړخیزې مخامخ" خبرې اترې روانې دي. مخکې ویل شوي وو چې دا خبرې اترې د پاکستان په منځګړیتوب په غیر مستقیم ډول ترسره کېږي.
د ایران او امریکا مرکچي پلاوي اسلام اباد کې خبرې کوي خو د پایلو په اړه یې لا ډېر ډاډ نه دی څرګند شوی.
زموږ همکار افتخار خان اسلام اباد کې له شنونکي مشتاق یوسفزي سره خبرې کړي او دا یې هم پوښتلي چې پاکستان څه ډول د نورو منځګړیتوب کوي چې افغانستان سره یې خپله شخړه ناحله پاتې ده.
د عکس سرچینه، Reuters
د امریکا مرستیال ولسمشر جیډي وینس له بدلونونو سره نا اشنا نه دی.
هغه په بېوزلۍ کې رالوی شوی، خو د (حقوقو ییل) په نوم ښوونځی یې لوستی او وړاندې تر دې چې سیاست او د محافظهکاره ارزښتونو ملاتړ ته مخه کړي، د کلیفورنیا په سلیکان دره کې یې د ټېکنالوژۍ د برخې له اشرافو سره ناسته پاسته کړې ده.
وېنس د سمندري ځواکونو پخوانی سرتېری دی، چې په عراق کې یې د پوځي ژورنالیست په توګه دنده ترسره کړې ده.
هغه وروسته په بهرنیو جګړو کې د امریکا د ښکېلېدو سرسخت منتقد شو.
هغه چې یو وخت یې ویلي وو "د ټرمپ ملاتړی نه دی،" وروسته د هغه مرستیال او د ماګا (راځئ امریکا بېرته پخواني برم ته وګرځوو) شعار سرسخت ملاتړی شو.
اوسنۍ دندې هغه لا له مخکې د ۲۰۲۸ کال ولسمشریزو ټاکنو ته د جمهوریپالو مخکښ نوماند ګرځولی، ځکه د امریکا د اساسي قانون له مخې ولسمشر ډونلډ ټرمپ د بیا نوماندېدو حق نه لري.
۴۱ کلن جیډي وینس د مرستیال ولسمشر په توګه له ټاکل کېدو راهیسې په بشپړ ځواک د ټرمپ د بهرنۍ پالیسۍ بیانولو کې، چې پر اروپايي ټولنې، ناټو او متحدانو په نیوکو سره یې نړیوال نظم ننګولی، مهم رول لوبولی دی.
د اوهایو ایالت دغه پخوانی سناتور، چې ځان یو ساده امریکایی کلیوال بولي، اوس په پاکستان کې له ایران سره د امریکا د مذاکراتي ټیم مشري کوي.
د ایران او امریکا ترمنځ د مذاکراتو لومړي پړاو چې د پاکستاني چارواکو په حضور کې دوه نیم ساعته دوام وکړ، پای ته رسېدلی دی.
د پاکستان د پوځ دوو چارواکو بي بي سي ته تایید کړې چې په دې مذاکراتو کې پاکستاني منځګړي هم حاضر وو. د یوې سرچینې په وینا، لومړنۍ خبرې "مثبتې" وې.
تر اوسه دا روښانه نه ده چې جې ډي وینس او قالیباف هم مخامخ لیدلي او که نه.
همدارنګه تایید شوې چې درې اړخیزې خبرې به له یوې لنډې دمې وروسته، بېرته پیل شي.
تر دې وړاندې رویټرز راپور ورکړی و چې د مذاکراتو مشري د پاکستان د پوځ مشر جنرال عاصم منیر کوله.
د سپینې ماڼۍ یو جګپوړی چارواکی تاییدوي چې د امریکا او ایران د پلاوو ترمنځ له پاکستان سره مخامخ درې اړخیزې خبرې روانې دي.
تر دې وړاندې د پاکستان حکومتي سرچینو هم بي بي سي ته ورته خبره کړې وه.
دغه چارواکي د خبرو خونه کې دننه د امریکایي لوري د ګډونوالو په اړه نور جزییات هم ورکړي دي. دوی وایي چې اصلي پلاوی، له مرستیال ولسمشر جې ډي وانس، ځانګړي استازي سټیو ویټکوف او د ټرمپ له زوم جیرډ کوشنر جوړ دی.
د دې جګپوړي چارواکي په وینا، په امریکایي پلاوي کې د ملي امنیت سلاکار انډریو بیکر او د اسیا د چارو سلاکار مایکل وانس هم شامل دي.
دغه چارواکی زیاتوي چې په بېلابېلو برخو کې امریکایي متخصصین هم په اسلام اباد کې دي او ځینې نور متخصصین له واشنګټن ډي سي د دوی ملاتړ کوي.
په پاکستان کې د ایران سفیر رضا امیر مقدم، اسلام اباد کې د امریکا او ایران ترمنځ د خبرو په درشل کې ویلي، اسلام اباد نن د "ایران د ملت پر وړاندې د یوې غیرقانوني جګړې" پای ته رسولو لپاره د دېپلوماتیکو هڅو کوربه دی.
هغه پر خپله اېکس پاڼه ولیکل: "دا جګړه نه یوازې دا چې د ایران د ملت او تمدن پر وړاندې یو څرګند جنایت ګڼل کېږي، بلکې د سیمې او نړۍ امنیت یې هم له خطر سره مخامخ کړی دی."
د ایران سفیر همدا راز د پاکستان د منځګړیتوب پر رول په ټینګار سره ویلي، "باید وکتل شي چې متحد ایالتونه د کوربه هېواد د منځګړیتوب هڅو ته درناوی کوي که نه؟"
د پاکستان دولتي سرچینو بيبيسي ته ویلي چې په اسلام اباد کې د دوی په کوربتوب د امریکا او ایران د مرکچي پلاوو ترمنځ "درې اړخیزې مخامخ" خبرې اترې روانې دي.
مخکې ویل شوي وو چې دا خبرې اترې د پاکستان په منځګړیتوب په غیر مستقیم ډول ترسره کېږي.
د عکس سرچینه، Reuters
د امریکا ولسمشر ډ،نلډ ټرمپ د اسلاماباد کې د خبرو له پیل سره هممهاله اعلان کړی چې ایران په دې شخړه کې "په شدت د ماتې په حال کې دی".
ټرمپ په خپله خواله رسنۍ ټروت سوشل یوه پوسټ کې ادعا کړې چې رسنۍ "خوښوي ووایي ایران ګټونکی دی، خو د هغه په وینا، ټول پوهېږي چې ایران بایلونکی دی - او هغه هم په څرګند ډول".
هغه وروسته یو شمېر هغه دلایل بیا تکرار کړل چې د هغه ادارې مخکې هم وړاندې کړي وو او ویې لیکل:
"د هغوی سمندري ځواک له منځه تللی، هوايي ځواک یې ویجاړ شوی، د هوايي دفاع سیستمونه تقریباً له منځه تللي، رادارونه یې کار نه کوي، د توغندیو او بېپیلوټه الوتکو فابریکې تر ډېره له خپلو توغندیو او ډرونونو سره یو ځای ویجاړې شوې دي او تر ټولو مهم دا چې د هغوی پخواني مشران نور ژوندي نه دي؛ الحمدلله! "
د پاکستان پلازمېنه اسلاماباد کې د ایران او امریکا د پلاوو ترمنځ خبرې اترې پیل شوې دي.
د پاکستان رسمي سرچینو بيبيسي ته ویلي چې دا خبرې نن له ماسپښین وروسته په څلورو بجو پیل شوې، خو دا لا روښانه نه ده چې د لیدنې څرنګوالی څه ډول دی.
په رسمي ډول تر اوسه کوم بیان نه دی خپور شوی، خو حکومتي سرچینو بيبيسي اردو ته ویلي چې پاکستاني چارواکي هڅه کوي د ایران او امریکا د پلاوو ترمنځ مخامخ خبرې برابرې کړي.
د سرچینو په وینا، په لومړي پړاو کې به د دواړو هېوادونو ترمنځ پیغامونه د پاکستاني چارواکو له لارې تبادله کېږي، او که مثبت پرمختګ وشي، نو خبرې به مخامخ هم ترسره شي.
د مذاکراتو لپاره ایراني پلاوی د جمعې په شپه اسلاماباد ته رسېدلی و او امریکایي پلاوی د شنبې په سهار هلته ورسېد.
د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ د اپرېل په اتمه پر ټروت اعلان کړی و چې له شهباز شریف او عاصم منیر سره د خبرو پر بنسټ، پر ایران د بمباریو او بریدونو لړۍ د دوو اونیو لپاره ځنډوي.
د امریکا د ولسمشر له خوا ایران ته ورکړل شوې مهلت د پای ته رسېدو په درشل کې و او هغه مخکې خبرداری ورکړی و چې "نن شپه به ټوله تمدن له منځه ولاړ شي."
نوموړي له ایران څخه څو ځله غوښتنه کړې وه چې د هرمز تنګی پرانیزي او ګواښ یې کړی و چې که دا کار ونه کړي، ایران به "د ډبرو زمانې ته ستن کړي."
ایراني پلاوي ټینګار کړی و تر هغه چې په لبنان کې اوربند ټینګ نه شي او د ایران کنګل شوې شتمنۍ بېرته ازادې نه شي، چې خبرې پیل شوې نه وي.
د بي بي سي خبریال افتخار خان د هغو خبریالانو په ډله کې دی چې اسلام اباد کې د امریکا او ایران د مذاکراتو خبري پوښښ ته ورغلي دي. دلته د دواړو لورو د غوښتنو غورچاڼ راته وايي.
د عکس سرچینه، Getty Images/ Reuters
امریکا او اسرائیلو سره د ایران د اوربند د خبرو اترو لپاره په ټاکل شوي ځای کې ټول چمتووالی بشپړ شوی او امنیتي کسان په خپلو ځایونو کې تیارسۍ ولاړ دي.
د ښار دننه د سړک غاړې په ژیړ او تور رنګ تازه رنګ شوې دي. په اسلام اباد کې د مېلمنو د هرکلي لپاره ټول تدابیر نیول شوي دي.
د امریکا او ایران ترمنځ د خبرو اترو د کوربه په توګه، د پاکستان د حکومتي چارواکو خبرو کې هیله مندي ښکاري او ادعا کوي چې د ډېرو نورو هېوادونو برعکس، دوی د دواړو خواوو باور ترلاسه کړی دی.
د امریکايي پلاوي مشر، مرستیال ولسمشر جې ډي وینس هم ډاډمن بریښي.
هغه له امریکا تر روانیدو وړاندې ویلي وو:" که ایران په ښه نیت خبرو اترو ته چمتو وي، نو موږ هم د همکارۍ لاس غځولو ته تیار یو." خو د هغه په خبرو کې یو خبرداری هم نغښتی و.
هغه وویل: " که دوی زموږ ته د غولولو هڅه وکړي، نو پوه دې شي چې مرکچي ډلګۍ به ډېره نرمي ونه ښيي."
۱- لبنان
۲- د هرمز تنګی
۳- اټومي شخړه
امریکايي رسنیو راپور ورکړی یو امریکایي چارواکي دا ادعا رد کړې چې د ایران کنګل شوې شتمنۍ دې ازادې شوې وي، سره له دې چې مخکې برعکس راپورونه ورکړل شوي وو.
د ایران د پارلمان رئیس محمد باقر قالیباف چې د خپل هېواد د پلاوي مشري کوي، ویلي وو دا کار باید د مذاکراتو له پیل مخکې ترسره شي.
دا ډول اقدام به په امریکا کې د ډونلډ ټرمپ د پلویانو لپاره توجیه کول ډېر ستونزمن وي.
د پاکستان د حکومت او د ایران د پلاوي سرچینو بيبيسي ته ویلي چې د پاکستان لومړي وزیر شهباز شریف له لوړپوړو ایراني چارواکو لیدلي دي. همدارنګه یوه وېډیو هم خپره شوې چې پکې شهباز شریف د امریکا له مرستیال ولسمشر جې ډي وینس سره لیدل کېږي.
خو لا هم روښانه نه ده چې د پاکستان منځګړیتوب به د دواړو لورو ترمنځ تاریخي مخامخ خبرو یا کومې هوکړې ته لار هواره کړي که نه.
د عکس سرچینه، Getty Images
د سعودي عربستان دفاع وزارت ویلي، چې د پاکستان د پوځي ځواک قوه د پاچا عبداالعزیز هوايي اډې ته رسېدلې ده.
دغه وزارت پر اېکس لیکلي: "د دفاع وزارت اعلانوي چې د پاکستان اسلامي جمهوریت یو نظامي ځواک د ختیځې برخې د ملک عبدالعزیز هوايي اډې ته رسېدلی دی، دا کار د دواړو ورور هېوادونو ترمنځ د ګډ ستراتیژیک دفاعي تړون له مخې ترسره شوی".
یاد وزارت وايي د پاکستان دغه ځواک له جنګي او ملاتړو الوتکو جوړ ځواک راتګ موخه د ګډو پوځي همغږیو پیاوړتیا، د عملیاتو د چمتووالي لوړېدل او د دوواړو هېوادونو د وسلهوالو ځواکونو ترمنځ د همکاریو زیاتوالی دی، چې په سیمهییزه او نړیواله کچه د امنیت او ثبات ملاتړ وکړي.
د ایران او امریکا د سولې له خبرو پیلېدا مخکې ایراني او امریکايي پلاوو د پاکستان له لومړي وزیر شهباز شریف سره کتلي دي.
رپوټونه وايي د امریکايي پلاوي مشر او د ولسمشر ډونلډ ټرمپ مرستیال جې ډي وینس د امریکا د ځانګړي استازي سټیو ویټکاف او جارډ کوشنر په مرسته په دې خبرو کې برخه اخیستې ده.
د پاکستان د لومړي وزیر دفتر په یوه بیان کې ویلي چې شهباز شریف هیله څرګنده کړې چې دا خبرې به په سیمه کې د دوامدارې سولې پر لور د یوه مهم پړاو په توګه عمل وکړي.
دا لیدنه تر هغه وروسته شوې چې د ایران یو پلاوي هم له شهباز شریف سره جلا غونډه کړې وه، لکه څنګه چې زموږ د جنوبي اسیا خبریال مخکې راپور ورکړی و.
د عکس سرچینه، IRNA
په اسلاماباد کې د ایران دولتي ټلوېزیون IRINN یوه خبریاله په ژوندۍ بڼه راپور ورکوي چې که د ایران له مخکې ټاکل شوي شرطونه پوره نه شي، نو خبرې اترې لغوه کېدای شي.
هغې ویلي چې له هغو مذاکراتو وتل چې د ایران "ګټې، غوښتنې او سرې کرښې" نه مراعتوي، ان د هغو چارواکو په وینا چې دا ډول سیاست "قاطع ډیپلوماسي" بولي، یو ډول "لاسته راوړنه" ګڼل کېدای شي.
تر دې مخکې د سهار په راپور کې ویل شوي وو چې د ایران پلاوی به لومړی د پاکستان له لومړي وزیر شهباز شریف سره وګوري او له هغه وروسته به د امریکا له پلاوي سره د احتمالي خبرو جزئیات روښانه شي - چې اوس دا لیدنه شوې ده.
د ایران دولتي رسنۍ پر خپلو شرطونو، سرې کرښې او د امریکا پر کم باور ټینګار کوي او دا استدلال وړاندې کوي چې ایران په دې وضعیت کې قوي دریځ لري او که شرطونه یې ونه منل شي، نو له خبرو پرته هم پر خپله لاره تللی شي.
د عکس سرچینه، Getty Images
د ایران د پارلمان مشر او د ایراني پلاوي مخکښ محمد باقر قالیباف ویلي، له امریکا سره له خبرو وړاندې باید د ایران د شتمنیو د کنل کېدو پر لغوه کولو موافقه وکړي.
ښاغلی قالیباف ټینګار کړی چې دا ګام د خبرو د پیل لپاره مهم شرط دی.
په همدې حال کې، له ایرانه داسې راپورونه ورکړل شوي چې ګواکې دا اقدام شوی، خو تر اوسه د امریکا له لوري په رسمي ډول نه دی تایید شوی.
په اسلاماباد کې رسنیو راپور ورکړی چې ایراني پلاوي د محمد باقر قالیباف او عباس عراقچي په مشرۍ د پاکستان له لومړي وزیر شهباز شریف لیدلي.
تر اوسه د ایراني پلاوي او پاکستاني چارواکو ترمنځ د دې لیدنې جزییات نه دي خپاره شوي.
د ایران دولتي خبري اژانس ویلي چې په دې لیدنه کې به "د ایران او امریکا د مذاکراتو جزییات ټاکل کېږي".
ټاکل شوې چې د امریکا مرستیال ولسمشر جې ډي وینس هم په جلا توګه د پاکستان له لومړي وزیر سره وګوري.
د ایران او امریکا ترمنځ د خونړیو بریدونو کابو یوه نیمه میاشت پوره کېږي. اوس د پاکستان اسلام اباد کې د سولې مذاکراتو کې سره جرګه شوي.
د عکس سرچینه، POOL
د هوايي چلن یوې سرچینې بيبيسي ته ویلي چې د امریکا مرستیال ولسمشر جې ډي وینس تازه له خپل امریکایي پلاوي سره اسلاماباد ته رسېدلی دی.
نوموړی په یوه پوځي الوکته کې اسلام اباد ته تللی چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار او د دغه هېواد د پوځ لوی درستیز عاصم منیر یې هوايي ډګر کې هرکلي ته ورغلي وو.
ټاکل شوې چې وینس نن وروسته له ایران سره خبرې وکړي او په دې بهیر کې به د امریکا ځانګړی استازی سټیو ویټکاف او جارډ کوشنر هم ورسره وي.
ویس او د هغه مذاکراتي ټیم پرون له امریکا پاکستان ته روان شوي وو او له تګ نه مخکې یې خبریالانو ته ویلي وو چې "د خبرو اترو ته په تمه دی"، خو خبرداری یې ورکړی و که "ایران وغواړي له موږ سره لوبې وکړي"، نو پایلې به یې جدي وي.
ټاکل شوې نن شنبه د پاکستان پلازمېنه اسلام اباد کې د ایران او امریکا تر منځ د سولې خبرې پیل شي.
د ایران مرکچي پلاوی د پارلمان مشر محمد باقر قالیباف په مشرۍ تېره شپه اسلام اباد ته ورسېد او د امریکا مرستیال ولسمشر جې ډي وینس په مشرتابه د امریکا پلاوی پاکستان ته پر لار دی.
نور جزیات له اسلام اباده د بي بي سي خبریال افتخار خان په دې رپوټ کې.
د ملګرو ملتونو سازمان عمومي منشي، انتونیو ګوتېرش د امریکا او ایران ترمنځ د سولې خبرو هرکلی کړی او پر دواړو خواوو یې غږ کړی چې دا خبرې له "ښه نیت" سره پیل کړي.
د جمعې په ورځ د ملګرو ملتونو په رسنیزه غونډه کې، د عمومي منشي ویاند سټېفن دوجاریک وویل چې ښاغلی ګوېترش "پر ښکېلو خواوو غږ کوي چې له دې دیپلوماتیک فرصته ګټه واخلي او په ښه نیت سره د یو دوامدار او هر اړخیز تړون لپاره کار وکړي، چې تاوتریخوالی راکم او د جګړې بیا پیل مخه ونیول شي."
دوجاریک زیاته کړه: "عمومي منشي بیا ټینګار کوي چې د نړیوالو شخړوله سوله ییز حل پرته بله عملي لاره نشته، او دا باید د نړیوال قانون، په ځانګړي ډول د ملګرو ملتونو د منشور، سره سم ترسره شي."
هغه دغه راز وویل چې د ګوتېرش ځانګړی استازی په سیمه کې دی، چې د دیپلوماتیکو هڅو ملاتړ وکړي.
د عکس سرچینه، Reuters
د امریکا مرستیال ولسمشر جې ډي وينس پاکستان ته روان دی، چې له ایران سره د سولې په خبرو کې د امریکايي پلاوي مشري وکړي.
له روانېدو مخکې هغه خبریالانو ته وویل: "که ایرانیان په ښه نیت سره خبرو ته لیوال وي، موږ یقینا چمتو یو چې پرانیستی لاس وړاندې کړو."
له پلان سره سم د هغه الوتکه، ایر فورس ټو، په پاریس کې د تېلو اخیستلو لپاره تم شوه. خو مرستیال ولسمشر په خپلو خبرو کې یو خبرداری هم اضافه کړ: "که دوی هڅه وکړي چې له موږ سره لوبه وکړي، دوی به وویني چې د خبرو پلاوی دومره د منلو وړ نه دی."
جې ډي وینس وايي، ټرمپ امریکايي مذاکراتي ټیم ته "ځینې روښانه لارښوونې"کړې. دغه راز د امریکا په پلاوي کې د ولسمشر زوم، جارډ کوشنر، چې د ټرمپ د لومړۍ دورې په ترڅ کې یې د سلاکار په توګه دنده ترسره کوله او د امریکا ځانګړی استازی سټیو ویټکوف هم شامل دی.
دا دواړه کسان د امریکا په استازیتوب د اسرائیل او غزې د جګړې پای ته رسولو او د روسیې او اوکرایین ترمنځ د جګړې د بندولو لپاره د خبرو په برخه کې هم ښکېل وو.
