ભારતીય શહેરો વધુ ગરમ થઈ રહ્યાં છે, પરંતુ આ શહેરોમાં રહેતા તમામ લોકો સમાન રીતે ગરમી અનુભવતા નથી.

યુએસ જિયોલૉજિકલ સર્વે (યુએસજીએસ) પાસેથી પ્રાપ્ત લૅન્ડસેટ સેટેલાઇટ તસવીરોનું વિશ્લેષણ સમાન શહેરના લોકો વચ્ચે સપાટીની ગરમીમાં તીવ્ર તફાવત દર્શાવે છે. લૅન્ડસેટ નાસા અને યુએસજીએસનું સંયુક્ત મિશન છે, જે પૃથ્વીની જમીનની સપાટીની તસવીરો પ્રદાન કરે છે.

તે તસવીરો દર્શાવે છે કે ઉદ્યાનો, વૃક્ષોનાં આવરણ અથવા જળાશયોની નજીકનાં સ્થળો કરતાં ગીચ ઈમારતો, કોન્ક્રીટવાળા વિસ્તારો વધારે ગરમ હતા.

આ મહત્ત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે વર્લ્ડ બૅન્ક અને હાઉસિંગ તથા શહેરી બાબતોના મંત્રાલયના એક અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં શહેરી વસ્તી 2020ના 480 મિલિયનથી લગભગ બમણી વધીને 2050 સુધીમાં 951 મિલિયન થવાની ધારણા છે. એ ઉપરાંત બધા પાસે ઠંડકની સગવડ નથી. ફક્ત 12.6 ટકા શહેરી ઘરો પાસે ઍરકંડીશનર્સ છે, જ્યારે 22 ટકા પાસે ઍર કૂલર્સ છે.

શહેરો કેવી રીતે ગરમ થઈ રહ્યાં છે

દિલ્હી

મુંબઈ

અમદાવાદ

ચેન્નાઈ

હૈદરાબાદ

છેલ્લા બે દાયકામાં, ભારતીય શહેરોનો ઝડપથી વિકાસ થયો છે. બિલ્ટ-અપ વિસ્તારો વધ્યા છે, જ્યારે ઘણી જગ્યાએ લીલોતરી, ખેતીલાયક જમીન અને ખુલ્લી જગ્યાઓ સંકોચાઈ ગઈ છે.

રસ્તાઓ, ઇમારતો અને અન્ય માળખાકીય સુવિધાઓ જંગલો, ખેતરો અથવા જળાશયો કરતાં વધુ ગરમી શોષી લે છે અને છોડે છે. આ જ કારણ છે કે શહેરો ઘણીવાર તેમની આસપાસના વિસ્તારો કરતાં વધુ ગરમ થાય છે, આ પેટર્નને શહેરી હીટ આઇલૅન્ડ (ગરમીના ટાપુ જેવી) અસર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

2024ના નેચર સિટીઝના અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે 2003 અને 2020ની વચ્ચે, ભારતીય શહેરો દેશના બાકીના ભાગો કરતાં લગભગ બમણા ઝડપથી ગરમ થયાં હતાં, જેમાં શહેરીકરણનો હિસ્સો લગભગ 38% હતો.

છેેલ્લા બે દાયકામાં શહેરનો કેવી રીતે વિસ્તાર થયો છે

સમયની સાથે ઉષ્ણતામાનમાં કેવી રીતે વધારો થયો છે