અલ નીનો માટે તૈયાર રહો, યુએનની ચેતવણીઃ આ વખતે અલ નીનો દાયકાઓમાં સૌથી ભીષણ રહેવાની શક્યતા
વિજ્ઞાનીઓ એવો ભય વ્યક્ત કરી રહ્યા છે કે, અલ નીનો અને માનવ-સર્જિત ક્લાઇમેટ ચેન્જની સંયુક્ત અસરો વિશ્વભરના હવામાનમાં ધરમૂળ ફેરફારો લાવી શકે છે.
યુનાઇટેડ નૅશન્સે ચેતવણી ઉચ્ચારી છે કે, આગામી સપ્તાહોમાં કુદરતી અલ નીનોની આબોહવા પૅટર્નનો એક નવો તબક્કો શરૂ થઈ શકે છે, જેના કારણે અગાઉથી જ ક્લાઇમેટ ચેન્જને લીધે દબાણનો સામનો કરી રહેલી પૃથ્વી પરનું તાપમાન વધવાની શક્યતા છે.
વિશ્વ હવામાન સંગઠન (વર્લ્ડ મીટિયોરોલૉજિકલ ઑર્ગેનાઇઝેશન)એ જણાવ્યું હતું કે, અલ નીનો 2026ના બાકીના ભાગમાં વધુ પ્રબળ બને તેવી શક્યતા છે, જેને લીધે પૃથ્વીના મોટા ભાગના વિસ્તારમાં હવામાન વધુ વિષમ બનશે.
ઘણા દેશોની રાષ્ટ્રીય હવામાન સંસ્થાઓએ કરેલી આગાહી સૂચવે છે કે તે અત્યાર સુધી નોંધાયેલા પૈકીનું સૌથી શક્તિશાળી અલ નીનો હોઈ શકે છે - જેને સંભવતઃ સુપર અલ નીનો કહી શકાય.
અલ નીનોનો ચોક્કસ સમય અને તેની પ્રબળતા પડકારરૂપ હોઈ શકે છે અને વિજ્ઞાનીઓ તેની કડીઓ મેળવવા માટે પ્રશાંત મહાસાગરના મધ્ય ભાગમાં આવેલા એક ખાસ ક્ષેત્રની ગતિવિધિ પર ઝીણવટભરી નજર રાખી રહ્યા છે.
જ્યારે પવનની પૅટર્નમાં આવેલો બદલાવ ગરમ થયેલા પાણીને ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રશાંત મહાસાગરમાં પ્રસરવાની છૂટ આપે, ત્યારે અલ નીનો સર્જાય છે.
અને જ્યારે આ અલ નીનો થવાની ધારણા અગાઉથી જ સેવાઈ રહી હતી, ત્યારે ઘણા વિજ્ઞાનીઓનું માનવું છે કે, તે અત્યંત શક્તિશાળી હોઈ શકે છે.
"અમને પૂરો વિશ્વાસ છે કે, મોટી ઘટનાનું આગમન થઈ રહ્યું છે," એમ બ્રિટનની હવામાન ઑફિસ ખાતે માસિકથી દાયકા અંગેની આગાહીના વડા પ્રોફેસર ઍડમ સ્કેઇફે જણાવ્યું હતું. "એટલું જ નહીં, તે વિક્રમી સ્તરની ઘટના પણ હોઈ શકે છે."
વિજ્ઞાનીઓ શા માટે શક્તિશાળી અલ નીનોની શક્યતા જોઈ રહ્યા છે, તેનું આંશિક કારણ દરિયાની સપાટીમાં ઊંડે ધરબાયેલું છે.
ઉપગ્રહો, દરિયાઈ તરાપા અને ઓશન ફ્લોટ્સનો ડેટા અસાધારણ ગરમ (અમુક જગ્યાએ સરેરાશ તાપમાન કરતાં છ ડિગ્રી સેન્ટિગ્રેડ જેટલું વધુ ગરમ) એક વિશાળ મોજું પ્રશાંત મહાસાગરમાં સેંકડો મીટર ઊંડે પૂર્વ તરફ સરકી રહ્યું છે.
"આ પાણીની ગરમી આપણે જોયેલી અલ નીનોની કેટલીક અત્યંત શક્તિશાળી ઘટનાઓ જેવી છે," એમ અમેરિકન સાયન્સ એજન્સી એનઓએએના ક્લાઇમેટ પ્રિડિક્શન સેન્ટર ખાતેનાં ભૌતિક વિજ્ઞાની મિશેલ એલહેરેક્સે જણાવ્યું હતું.
દરિયાના ઊંડાણમાં રહેલી ગરમી ઘણી વખત સપાટીનાં પાણી ગરમ થવાનો આગોતરો સંકેત આપે છે - અને આ ગરમી પછીથી ઉપરની હવા ગરમ કરે છે તથા વિશ્વભરની આબોહવાની પૅટર્નને ખોરવવામાં મદદ કરે છે.
"અલ નીનોની સ્થિતિ શેકાઈ રહેલા વિશ્વમાં બળતામાં ઘી હોમવાનું કામ કરશે," એમ યુએનના સેક્રેટરી જનરલ એન્ટોનિયો ગુટેરેસે જણાવ્યું હતું. "તેની અસરો વધુ ખતરનાક હશે, દૂર સુધી પ્રસરશે અને વિનાશક ગતિ સાથે સીમા વટાવી જશે."
કોઈ બે અલ નીનોની ઘટનાઓ એકસમાન નથી હોતી અને જુદાં-જુદાં સ્થળો વર્ષના અલગ-અલગ સમય પર પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
પણ શક્તિશાળી અલ નીનો સામાન્યપણે દક્ષિણ અમેરિકા, દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા તથા ઑસ્ટ્રેલિયાના કેટલાક ભાગોમાં ગરમ અને શુષ્ક આબોહવાને વેગ આપે છે, જેના કારણે દુકાળ અને જંગલમાં આગ લાગવાની શક્યતા વધી જાય છે.
એટલું જ નહીં, તે ભારતીય ચોમાસાને પણ નબળું પાડી શકે છે અને ગ્રેટર હોર્ન ઑફ આફ્રિકાના ઉત્તરીય ભાગોમાં સૂકી સ્થિતિનું નિર્માણ કરી શકે છે, બીજી તરફ દક્ષિણ અમેરિકામાં ભારે વરસાદ પૂરનું જોખમ વધારી શકે છે.
બ્રિટનમાં અલ નીનોને પગલે હળવી ઠંડી સાથે શિયાળાની શરૂઆત અને હાડ ગાળતી ઠંડી સાથે શિયાળાના અંતની સંભવિતતા વધારી શકે છે, અલબત્ત ઉત્તર-પૂર્વીય યુરોપ સાથે તેનું જોડાણ એટલું મજબૂત નથી.
ભૂતકાળની ઘટનાઓ વૈશ્વિક સ્તરે ખાદ્યાન્નના ભાવોમાં ઉછાળા તથા અબજો કે ખર્વો ડૉલરની આવકના નુકસાન સાથે જોડાયેલી છે, કારણ કે પાક નિષ્ફળ જવાની અને વેપાર ખોરવાઈ જવાની સપ્લાય ચેઇન તથા અર્થતંત્રો પર વ્યાપક અસર પડે છે.
અલ નીનો સામાન્યપણે ક્રિસમસ (નાતાલ)ની આસપાસના સમયગાળામાં તેની ચરમસીમાએ હોય છે, ત્યારે તેના આડે હજુ મહિનાઓ બાકી હોવાથી તે વિક્રમો તોડશે કે કેમ, તે જાણવું અશક્ય છે.
એલહેરેક્સ જણાવે છે તેમ, અલ નીનો પવનની પૅટર્ન (તરાહ) પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે, આથી, ઘણા સમય પૂર્વે તેની આગાહી કરવી મુશ્કેલ છે અને પવન જ અલ નીનો માટે સૌથી મોટું અનપેક્ષિત પરિબળ છે.
પરંતુ અલ નીનો તેના અત્યંત શક્તિશાળી એવા 'સુપર' સ્તર સુધી ન પહોંચે, તો પણ તેનાં પરિણામો માઠાં હોઈ શકે છે. કારણ કે, આપણે માનવ-સર્જિત ક્લાઇમેટ ચેન્જને કારણે અગાઉથી જ ગરમ થઈ ચૂકી હોય, એવી પૃથ્વી પર કદીયે અલ નીનોનો અનુભવ કર્યો નથી.
અમેરિકાસ્થિત બર્કલી અર્થ ગ્રૂપ સાથે સંકળાયેલા ક્લાઇમેટ વિજ્ઞાની ઝીકે હાઉસફાધરના જણાવ્યા મુજબ, આ તબક્કે 2027નું વર્ષ અત્યાર સુધીનું વિશ્વનું સૌથી ગરમ વર્ષ રહેવાની પ્રબળ શક્યતા છે.
તેમણે ઉમેર્યું હતું, "1998ના વર્ષમાં વિશ્વમાં અત્યંત શક્તિશાળી અલ નીનો સર્જાયું હતું અને તે સમયનું તે કલ્પનાતીત ગરમ વર્ષ રહ્યું હતું," એમ તેમણે ઉમેર્યું હતું. "જો આવું આજે થાય, તો છેલ્લા બે દાયકાની સરખામણીમાં તે અતિશય ઠંડું વર્ષ ગણાશે."
"આ સ્થિતિ દર્શાવે છે કે, પૃથ્વીની આબોહવા ઉપર માનવી કેવો પભાવ પાડી રહ્યો છે."
સમુદ્રના તાપમાનનું આલેખન
ડેટા સોર્સઃ સમુદ્રની સપાટીના તાપમાનની 1991-2020ની સરેરાશ સાથે સરખામણી કરવામાં આવી છે.
અલ નીનોના તાપમાનનો ચાર્ટઃ
ડેટા સોર્સઃ એનઓએએ રિલેટિવ ઓશનિક નીનો ઇન્ડેક્સના ઇતિહાસના ડેટામાંથી માર્ચ, 2026 સુધી. રિલેટિવ ઓશનિક નીનો ઇન્ડેક્સ ગ્લોબલ વોર્મિંગની અસરને દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, જેથી અલ નીનો અને લા નીનાની પ્રબળતામાં થતો વધારો-ઘટાડો જ દર્શાવી શકાય. ડૉક્ટર ઝીકે હાઉસફાધર દ્વારા નવેમ્બર, 2026 માટે આંકવામાં આવેલો ભાવિ રેન્જનો અંદાજ (આગાહી). આ આગાહી CanSIPS, NASA, NCAR અને CFSનાં છ ક્લાઇમેટ મૉડલ્સ પર આધારિત અલ નીનોનો અંદાજ પ્રબળ રીતે દર્શાવે છે. આ રેન્જ મૉડલની આગાહીઓના મધ્ય ભાગના 50 ટકા હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
વૈશ્વિક તાપમાનનો ચાર્ટઃ
ડેટાનો સ્રોતઃ ERA5 C3S/ECMWF, NOAA રિલેટિવ ઓશનિક નીનો ઇન્ડેક્સ, માર્ચ, 2026 સુધીનો ડેટા. ઔદ્યોગિક ક્રાંતિ પૂર્વેની સરેરાશ 1850-1900નો સમયગાળો રજૂ કરે છે. રિગ્રેશન ટ્રેન્ડની લાઇન સાંકેતિક છે.
