IKIBIRIRAHO, CICR yemeje ko RD Congo yarekuye imfungwa 15 za M23 mu ihererekanya rya mbere ikoze

Ni igikorwa kirimo kubonwa nk'intambwe ikomeye yo kubaka icyizere mu bikorwa bigamije guhosha ubushyamirane mu burasirazuba bwa DR Congo.

Incamake

Amakuru y'ikibiriraho

Didier Bikorimana, Dinah Gahamanyi na Gildas Yihundimpundu

  1. CICR yemeje ko RD Congo yarekuye imfungwa 15 za M23 mu ihererekanya rya mbere ikoze

    Ibendera ry'umweru rya CICR ririmo umusaraba utukura hamwe n'amagambo yandikishijwe ibara ry'umukara. Inyuma kure haraboneka ibicu by'ubururu n'umweru.

    Ahavuye isanamu, CICR

    Insiguro y'isanamu, CICR ivuga ko yizeye ko iki gikorwa kizacira inzira ibindi bikorwa byo guhererekanya imfungwa

    Leta ya Repubulika ya Demokarasi ya Congo (DRC) yafunguye imfungwa 15 zifitanye isano n’umutwe w’inyeshyamba wa M23, mu ihererekanya ryafashijwe na komite mpuzamahanga ya Croix-Rouge (CICR).

    Urukurikirane rw’imodoka rwavuye i Beni ku mugoroba wo ku wa kane runyura muri Uganda mbere yuko rugera muri Rutshuru mu gitondo cyo ku wa gatanu, aho imfungwa zahawe ihuriro rya AFC, ririmo M23 nk’ishami ryaryo rya gisirikare.

    Icyo gikorwa cyakozwe muri gahunda y’amasezerano y’amahoro yashyizweho umukono muri Nzeri (9) mu mwaka wa 2025.

    Ni igikorwa kirimo kubonwa nk’intambwe ikomeye yo kubaka icyizere mu bikorwa bigamije guhosha ubushyamirane mu burasirazuba bwa DRC.

    CICR, nk’umuhuza udafite uruhande abogamiyeho, yavuze ko irekurwa ry’izo mfungwa ryakozwe hubahirizwa ingamba zikomeye zo kwirinda indwara, zirimo na Ebola.

    CICR yavuze ko ifite icyizere ko icyo gikorwa kizongera guhuza imiryango no gucira inzira ibindi bikorwa byo guhererekanya imfungwa.

    Gikurikiye intambwe zatewe mbere muri Gicurasi (5) mu mwaka wa 2025, ubwo abasirikare ba leta ya DRC barekurwaga na AFC/M23, mu rwego rw’iyo gahunda ya Doha.

    Iri hererekanya ryo ku wa kane ni intambwe ya mbere ifatika itewe mu ishyirwa mu ngiro ry’ibyo impande zombi ziyemeje muri gahunda ya Doha, inarimo kwemera ko abakora ubutabazi bagera ahari ababucyeneye n’igenzurwa ry’agahenge.

    Mu karere kamaze imyaka mu ntambara, iri rekurwa ry’imfungwa ribaye akanya k’imbonekarimwe k'intambwe itewe muri iyi gahunda y’amahoro ijegajega.

    Izindi nkuru wasoma:

  2. Mexique yitandukanije n’ishirahamwe irimwo maze yifatanya na Argentine mu gushigikira Infantino

    Umukuru w'Ishirahamwe ry'umupira w'amaguru rya Mexique (FMF), Mikel Arriola, ari kumwe na Gianni Infantino

    Ahavuye isanamu, Getty Images

    Ishirahamwe ry'umupira w'amaguru rya Mexique (FMF) ryahisemwo kutavuga rumwe n'urwego ruhagarariye umupira w'amaguru mu karere ririmwo, CONCACAF, maze ritangaza ko rishigikiye umukuru wa FIFA, Gianni Infantino, ariko aranegurwa cane muri iki gihe.

    Urwego CONCACAF rugenzura umupira w'amaguru muri Amerika ya Ruguru, Amerika yo Hagati no mu bihugu vya Caraïbes, rwari rwasavye ko hagirwa isesangura ryimbitse ry'ubuyobozi bwa Infantino, inyuma y'uko ahagaritse umugambi wo kugurisha imitahe y'Igikombe c'Isi ku barwizatunga bigenga.

    Ariko Mexique, kimwe mu bihugu vyakiriye Igikombe c'Isi co mu 2026, yatangaje ko ishigikiye ubuyobozi bwa Infantino, n'ubwo abatari bake basaba ko yobogozwa.

    Mw'itangazo ryasohoye, ishirahamwe ry’umupira w’amaguru rya Mexique (FMF ) rigira riti:"FMF rirashigikiye ubuyobozi bwa Perezida Infantino kugira abandanye ateza imbere umupira w'amaguru biciye mu gukomeza inzego zijejwe kuwukurikirana."

    Ishirahamwe FMF ryongeye rishigikira ivyo CONMEBOL, urwego ruhagarariye umupira w'amaguru muri Amerika y'Epfo, rwari rwatangaje, ivuga ko itemera igerageza iryo ari ryo ryose ryo gukura Infantino ku butegetsi hatabaye itora ryitabwe n'amashirahamwe 211 yose agize FIFA.

    Itangazo ribandanya riti: “FMF ntizokwemera canke ngo ishigikire ingingo iyo ari yo yose yofatwa biciye inyuma y’iyo nzira y’amategeko, kandi ihisemwo kwitaba akamo katewe na Infantino ko gukorera hamwe mu kubandanya guteza imbere umupira w'amaguru ku neza y'amashirahamwe 211 agize FIFA."

    Ku rundi ruhande, Ishirahamwe ry'umupira w'amaguru rya Argentine, igihugu giherutse gushika mu gice ca nyuma mu Gikombe c'Isi co mu 2026, ryarashimiye Infantino ku kuba yaremeye amakosa yiwe kandi akayasabira ikigongwe.

    Rivuga ko imyaka cumi amaze arongoye FIFA yaranzwe no guteza imbere umupira w'amaguru kw'isi yose no gukomeza inzego z'iryo shirahamwe biciye mu buyobozi bukomeye kandi bukorera ku mugaragaro.

    N'ubwo Infantino ashigikiwe mu kivunga n’ibihugu bigize urwego mpuzamashirahamwe y'Umupira w'Amaguru ku mugabane wa Afrika (CAF), aracarwanywa rwose n'Ishirahamwe ry'umupira w'amaguru ku mugabane wa Buraya (UEFA) hamwe na CONCACAF.

    Izindi nkuru wosoma:

  3. ‘Igabanuka ry’uruja n’uruza’ mu muhora wa Hormuz, mu gihe ibiciro vy’igitoro vyasubiriye kuduga

    Ifoto yo mu bubiko yerekana ubwato bunini butwara igitoro bukikujwe n’ubundi butobuto mu muhora wa Hormuz

    Ahavuye isanamu, Getty Images

    Amakuru ajanye no gukurikirana uruja n'uruza rw'ubwato yerekana ko igitigiri c’ubwato buca mu muhora wa Hormuz cagabanutse muri iyi ndwi gushika kuri 33 hagati yo ku wa mbere no ku wa kane, kivuye ku bwato 50 bwarenganye mu ndwi iheze mu kiringo nk’ico nyene.

    Amakuru atangwa na sosiyete Kepler ikurikirana ingendo z’ubwato ikagira n’ivyigwa vy’ingene igitoro cifashe kw’isoko mpuzamakungu, yerekana kandi ko hagati yo ku wa mbere no ku wa kane, ubwato butandatu butwara igitoro ari bwo bwonyene bwaciye muri uwo muhora.

    Hagati aho, mu gitondo co ku wa gatanu, igiciro c'akagunguru k’igitoro co mu bwoko bwa Brent caduze kirenga amadolari 83. Ni mu gihe ejo ku wa kane cari cakorotse gushika munsi y’amadolari 80 ku kagunguru.

    Perezida wa Reta Zunze Ubumwe za Amerika, Donald Trump, yavuze ko umuhora wa Hormuz "wuguruye ku rugero runaka", ariko ntiyigeze atangaza ko habaye amasezerano yo kuwugurura burundu.

    Ari ku biro vy’umukuru w’igihugu White House, yabwiye abamenyeshamakuru ati: “Turawugenzura [uwo muhora], ariko nk’uko bama [Iran] barashobora kurasa ku kintu ico ari co cose canke bagatega ibiturika mu mazi."

    Izindi nkuru wosoma:

  4. RDC : Ebola igeze mu burere burenga 50

    Abakozi babiri bo kwa Muganga bambaye impuzu zibakingira, umwe wese akaba ateruye uruyoya.

    Ahavuye isanamu, Reuters

    Insiguro y'isanamu, N’ubwo Ebola iguma irandagata muri RDC, muri Uganda ho basa n’abariko barayitsinda

    Ikiza ca Ebola muri Repuburika ya Demokarasi ya Kongo (RDC) ubu kimaze kurandagata gushika mu burere bw'amagara y'abantu 53 bwo mu ntara zitanu, Ituri ikaguma ari yo igeramiwe kurusha izindi.

    Gushika kw'igenekerezo rya 5 Myandagaro (8), ivyegeranyo vy’abategetsi vyerekana ko abari bamaze kwemezwa ko banduye Ebola bagera ku 4.053, harimwo 793 bakize n'1.850 bapfuye.

    Ikigo ca Afrika kijejwe kurwanya no gukinga ingwara, Africa CDC, kivuga ko kw’iyinga rigira 11, umurindi w’iki kiza uza umaze kurenga na kure ibindi biza vya Ebola vyose vyadutse muri kahise. Abanduye biyongereye incuro umunani, abapfuye nabo incuro zitandatu, hagereranijwe n’ikiza cari cadutse muri Afrika y'Uburengero mu 2014.

    Inyuma y'inama yo ku rwego rwo hejuru yabereye i Kinshasa ku wa gatatu iyobowe na Perezida Félix Tshisekedi, yitabwa n’umushikiranganji wa mbere wa RDC, Umuyobozi mukuru wa OMS, Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, hamwe n'umukuru wa Africa CDC, harafashwe ingingo nshasha zitandukanye.

    Harimwo gushira imbere ibikorwa vyo kurwanya Ebola guhera ku rwego rw'uducimbiri n’imitumba, gutanga ubuvuzi ku buntu, gukoresha ubuhinga bwa none mu gukurikirana kino kiza hamwe no gukomeza ugukorera hamwe hagati y'ibihugu bihana imbibe na RDC.

    Bitegekanijwe ko hafatwa n’ingingo zikomeye cane zo gukinga mu mashure imbere y’uko umwaka w’ishure utangura mu kwezi kw’icenda.

    Reta ya RDC, Africa CDC na OMS bahamagarira abanyagihugu kugira uruhara runini mu kurwanya Ebola, kuko vyagaragaye ko mu bapfa, abarenga kimwe ca kabiri baba batari bwashike kwa muganga.

    Izindi nkuru wosoma:

  5. Thailand : Abantu indwi biciwe mu gitero c’inkoho cabereye kw'ishure – Igipolisi

    Abantu batatu bariko bararira inyuma y'igitero cahitanye abantu kw'ishure i Bangkok

    Ahavuye isanamu, Reuters

    Insiguro y'isanamu, Abatavuga rumwe na reta basaba ko haba isubirwamwo ry'ingingo zijanye no kugenzura inkoho n'ibirwanisho

    Igipolisi muri Thailand kivuga ko abantu nimiburiburi indwi bapfuye barashwe mu gitero c’inkoho cagizwe n’umuhungu w'umuyabaga kw’ishure riherereye ku nkengera z’umurwa mukuru Bangkok.

    Amavidewo yahanahanywe ku mbuga ngurukanabumenyi na nyagiro yerekana abakozi b'iryo shure bariko basohora abanyeshure mu birasi bihuta gose, mu gihe abapolisi bariko bahiga uwarashe.

    Inzego z’igihugu zivuga ko abantu 15 ari bo bamaze kumenyekana ko bakomeretse, mu gihe uwagize igitero nawe yapfuye. Izo nzego zimenyesha kandi ko uno muyabaga imbere yo kuja kurasa kw’ishure yoba yabanje kugandagura sekuru na inakuru biwe.

    Izindi nkuru wosoma:

  6. ‘Ibintu vyifashe neza’ - Lauryn Hill na Wyclef, mu gihe abakunzi biteze ‘album’ nshasha inyuma y'imyaka 30

    Wyclef Jean na Lauryn Hill bariko barifotoza bahagaze imbere y'isinzi ry'abantu.

    Ahavuye isanamu, Getty Images

    Insiguro y'isanamu, Wyclef Jean na Lauryn Hill bahuye n'abakunzi babo ku wa gatatu i Piccadilly Circus, i Londres

    Lauryn Hill na Wyclef Jean batumye abakunzi b'umurwi Fugees bagira umwizero ko ugiye gusohora ‘album’ nshasha inyuma y’ikiringo c'imyaka hafi 30. Hill avuga ko uno murwi waciye mu gihe kidasanzwe co gukira ibikomere no kwiyunga.

    Fugees uheruka gusohora album muri studio mu 1996, igihe washira ahabona urukurikirane rwitwa The Score. Ni imwe muri album zakunzwe cane muri ico gihe, ikabamwo n’indirimbo zamenyekanye ku rugero rwo hejuru nka Ready or Not, Fu-Gee-La na Killing Me Softly.

    Mu myaka iheze, Lauryn Hill na Wyclef Jean barasubiriye kuja baragirira hamwe ibiteramo bitandukanye. Hari n’igiteramo kinini cabo gitegekanijwe i Milton Keynes mu Bwongereza, kikaba ari ico kwibuka imyaka 30 iheze hasohotse The Score, nk’uko babishikirije mu kiganiro bahaye BBC News.

    Muri ico kiganiro, Wyclef Jean yavuze ko ubu "ibintu vyifashe neza cane", aca yikora mu gahogo mu kwerekana umunezero afise wo "gusubira gukorana n'uwo bahorana mu murwi."

    Vyaragaragaye ko umubano hagati yabo wasubiriye kuba mwiza. Babajijwe nimba hoba hari album nshasha iriko irategurwa, Wyclef yabanje gusubiramwo ikibazo ati: "Hazoba hari umuziki mushasha muri kazoza?" Lauryn Hill aca yishura ati: "Ego, ata nkeka."

    Wyclef yongeyeko ati: "Ico novuga gusa ni uko turi mu minwe y'Imana." Aca aririmba ati: "Ndasubiye gukorana na mugenzanje twahorana mu murwi!"

    Ashimangira ko ubu bari mu bihe vyiza cane, kandi ko inguvu nziza n'urukundo bafitaniye ari ngirakamaro, bakipfuza kubisangiza isi.

    Izindi nkuru wosoma:

  7. Meta yaciriwe kuriha miliyoni $567, ihadabu rya mbere rinini ku kunanirwa gukingira abana

    Mark Zuckerberg, yambaye amarori akingira izuba hamwe n'ishati yirabura. Ari hanze.

    Ahavuye isanamu, Reuters

    Insiguro y'isanamu, Ishirahamwe Meta, Mark Zuckerberg arongoye, ryugarijwe n'imanza zijanye n'ukudakingira abana ku mbuga ngurukanabumenyi

    Umucamanza wo muri reta ya New Mexico muri Reta Zunze Ubumwe za Amerika yategetse ku wa kane ko Meta iriha irindi hadabu rigera ku miliyoni 567 z’amadolari, ku mvo z’uko itaburiye abantu hakiri kare ku ngaruka zishobora guterwa n'imbuga ngurukanabumenyi zayo ku bana.

    Iri ni ryo hadabu rinini cane kurusha ayandi yose iyo sosiyete imaze gutegekwa kuriha mu manza zijanye n’umutekano w'abana.

    Umucamanza Bryan Biedscheid yavuze ko Meta ari "ikintu gihungabanya inyungu rusangi". Agereranya ingaruka zayo n'uguhumanya ikirere. Yategetse ko ayo mafaranga ashirwa mu kigega kizokoreshwa mu kugabanya izindi ngaruka zoshobora gushikira abana mu gihe kiri imbere.

    Iryo hadabu ryiyongera ku zindi miliyoni 375 z’amadolari Meta yari imaze gutegekwa kuriha muri urwo rubanza, bituma amafaranga yose hamwe agera ku miliyoni 942 z’amadolari.

    Umucamanza agereranya Meta n'uruganda, agasigura ko amatangazo yamamaza n'ibicishwa ku mbuga zayo ari vyo bicuruzwa vyarwo, mu gihe ingaruka ku magara yo mu mutwe no guhumbisha abana ari vyo bintu bihumanya bikwiye gukurwaho.

    Umuvugizi wa Meta, sosiyete isanzwe ari yo igaba ikanakoresha Instagram, Facebook, WhatsApp na Threads, ku wa kane yagize ati: "Ntitwemera iyo ngingo ya sentare kandi tuzokwunguruza."

    Yongeyeko ati: "Turakora ukwo dushoboye kwose kugira ngo abantu babe ku mbuga zacu batekanye. Twama kandi dukorera ku mugaragaro mu bijanye no kudoma urutoke, kumenya no gukuraho abazikorerako ivyaha hamwe n’ibizishirwako bishobora gutera ingorane. Turizeye ko twakoze vyinshi mu gukingira urwaruka rukoresha internet. Tuzobandanya twiregura ku birego bidahuye n'ukuri."

    Ku bijanye n'ihadabu rya mbere rya miliyoni 375 z'amadolari, naho nyene Meta yari yavuze ko izokwunguruza, aho yatanze insiguro nk'izo nyene. Ni ubwa mbere reta imwe muri Amerika ishoboye gutsinda Meta mu rubanza rujanye n'umutekano w'abana.

    Iyo sosiyete isanzwe kandi ihanganye n'ibihumbi vy'imanza. Hambavu y’urubanza rwo muri New Mexico, mu ntango z'uyu mwaka yaratsinzwe urundi i Los Angeles, ku birego nk'ivyo nyene.

    Izindi nkuru wosoma:

  8. Trump: Umuhora wa Hormuz urafunguye, ariko Irani ishobora kugaba ibitero cyangwa gutera ibisasu mu nyanja

    Ubwato burimo abasirikare, umwe atunze imbunda mu mazi

    Ahavuye isanamu, NurPhoto/Getty images

    Perezida wa Amerika, Donald Trump, yongeye kuvuga ku wa kane ko yizera ko inzira ya Hormuz "ifunguye ku rugero runaka," ariko ntatangaza amasezerano yo gufungura uwo muhora burundu.

    "Sinshaka kuvuga ko hari amasezerano, ariko (umuhora rwa Hormuz) ubu urafunguye gato," ni ko Perezida Trump yabwiye abanyamakuru ku wa kane tariki ya 5 Kanama (7) nyuma yo gusinya amategeko menshi y’ubuyobozi muri White House.

    Yongeyeho ati: "Turabigenzura, ariko igihe icyo ari cyo cyose bashobora kurasa ikintu cyangwa bagashyira ibisasu mu mazi. Ndetse n'igisasu kimwe kirahagije kugira ngo gisenye ibintu, kuko nta muntu ushaka gushyira mu kaga ubwato bwe bwa miliyari y'amadolari akubita ibisasu byatewe. Ariko, ndatekereza ko ibintu bigenda neza cyane."

    Perezida wa Amerika yavuze kandi ko yari mu biganiro bikomeje na Irani, ariko nta bisobanuro birambuye atanga.

    Mu rindi tangazo, yongeye gushimangira ko yemera ko intambara na Irani izarangira vuba kuko, nk'uko yabivuze, "adatekereza ko" Irani ishobora "gukomeza kubaho igihe kirekire."

    Nubwo bimeze gutyo, ingendo zo mu mazi zinyura mu muhora wa Hormuz ziracyafite imipaka ikomeye. Irani isaba amato kunyura hafi y'inkombe zayo no kubona uburenganzira mbere yo kunyuramo.

    Izindi nkuru wasoma:

  9. RDC yabujije ishorwa mu mahanga rya bumwe mu butare buba budatunganijwe

    Kimwe mu birombwe vyo muri Repuburika ya Demokarasi ya Kongo

    Ahavuye isanamu, Getty Images

    Repuburika ya Demokarasi ya Kongo yafashe ingingo ibuza gushora mu mahanga ubutare bw’umujumbu na cobalt buba budahinguwe neza, mu ntumbero yo guteza imbere ugutunganiriza ayo mabuye imbere mu gihugu.

    Itangazo ryasohowe n’umushikiranganji w’ubutare rivuga ariko ko bizoshika hagatangwa uruhusha, rw’umwaka umwe, rwo kuburungika hanze hatubahirijwe iryo tegeko. Yamara ntirisigura neza ingene bizogenda.

    RDC ivuga ko iriko irongereza inguvu n’umurindi mu kugenzura neza igisata c'ubutare n'amabuye y'agaciro. Ni na yo mvo, iriko ishiraho intumbero n’amabwirizwa bituma igice kinini c'ayo mabuye kibanza gutunganirizwa imbere mu gihugu imbere yo gushorwa.

    Iryo tegeko ritangura gukurikizwa buno nyene. Ariko ntirifata ubwoko bwose bw’ubutare. Muri iki kiringo, riraba gusa umujumbu na cobalt.

    Vyongeye, rishobora kugira ingaruka ku mashirahamwe n’amasosiyete akomeye acukura amabuye y'agaciro akorera muri RDC, harimwo ayaturuka mu Bushinwa, muri Canada no mu Buswisi.

    Muri kahise, RDC yarigeze kurekurira amashirahamwe amwe kubandanya ashora mu mahanga mwene ubwo butare, igihe ubushobozi bwo kubutunganiriza imbere mu gihugu butari bukwiye.

    Iryo tegeko riri mu mugambi wagutse ibihugu vyinshi vya Afrika, harimwo Guinée, Nijeriya, Zambiya na Zimbabwe, biriko birashira mu ngiro. Intumbero ni uko haboneke inyungu nini ituruka mu mabuye y'agaciro yinjira muri vyo.

    Izindi nkuru wosoma:

  10. Mwaramutse neza!

    Ikaze kuri BBC Gahuzamiryango, aho tubashikiriza amakuru yo mu karere no mu makungu mu buryo bw'ikibiriraho.