Amara: Ni gute 'ubwonko bwa kabiri bw'umubiri' bugira uruhare mu buzima bwacu?

Iyo tuvuze ku ngingo z'ingenzi z'umubiri w'umuntu, dukunze kuvuga ku ngingo nk'umutima, ubwonko, ibihaha n'umwijima. Ariko abahanga muri siyanse ubu bibanda cyane cyane ku gice cy'umubiri kitari cyatekerejweho cyane: ubuzima bw'amara.

Mbere byari byitezwe ko akazi k'amara ari ukugogora ibiryo turya. Ariko ubushakashatsi bugezweho bwagaragaje ko amara agira ingaruka zikomeye ku bintu byinshi by'ingenzi nko kugira ubudahangarwa bw'umubiri, ubuzima bwo mu mutwe, ibiro, diyabete, indwara z'umutima na kanseri.

Ubuzima bw'amara (igifu/amara)

Udukoko two mu gifu cyacu turimo utunyabuzima duto tubarirwa muri za miriyari. Muri two harimo bagiteri, virusi, ibihumyo, n'utundi tunyabuzima duto. Bimwe muri byo, bizwi nka mikorobe y'igifu.

Utu tunyabuzima duto tugira uruhare runini mu gusya ibiryo, gukora vitamine, gukomeza ubudahangarwa bw'umubiri, no kugenzura utwo tunyabuzima twangiza umubiri.

Ubuzima bwiza bw'amara bufatwa nk'aho ari bwiza iyo bagiteri nziza ari nyinshi, mu gihe bagiteri mbi zigenzurwa.

Abahanga mu bya siyanse bita amara "ubwonko bwa kabiri" kubera ko habaho guhanahana amakuru buri gihe hagati y'amara n'ubwonko, bizwi nka "gut-brain connection".

Hafi 90% by'umusemburo w'ibyishimo w'umubiri wacu witwa serotonin ukorerwa mu mara. Kubwibyo, ubuzima bubi bw'amara bushobora kongera ibyago byo kugira ibibazo nko guhangayika, kwiheba, guhangayika no kudasinzira.

Kuki ubuzima bw'amara ari ingenzi?

Inkunga y'ubudahangarwa bw'umubiri: Hafi 70% by'ubudahangarwa bw'umubiri bufitanye isano n'igifu n'amara. Amara meza afasha umubiri kwirwanaho ku binyabuzima byangiza.

Guha umubiri intungamubiri ukeneye: Ubuzima bwiza bw'amara ni ingenzi kugira ngo umubiri ushobore kwinjiza neza vitamine, poroteyine, ibinure n'imyunyungugu mu byo urya.

Kugenzura ibiro gukora bagiteri nziza n'imbi mu mara bigira ingaruka ku buremere bw'umubiri. Ubushakashatsi bumwe bwerekana ko kwiyongera kwa bagiteri mbi bishobora kongera ibyago byo kubyibuha cyane.

Ingaruka za diyabete: Ubushakashatsi bwinshi bwagaragaje ko diyabete yo mu bwoko bwa 2 no kudakora insuline bifitanye isano itaziguye n'ubuzima bw'amara.

Ubuzima bw'umutima: Bagiteri zo mu mara zigira ingaruka ku buryo umubiri utunganya cholesterol. Bimwe mu bintu bibi biva muri iyi nzira bishobora kongera ibyago byo kurwara indwara z'umutima.

Ibimenyetso by'ubuzima bubi bw'amara

Ubuzima bubi bw'amara bushobora gutera ibimenyetso bikurikira:

Guhora wumva inda yuzuye buri gihe

Kwituma impatwe cyangwa impiswi

Ibibazo bya gaze munda

Igogora ribi

Umunaniro uhoraho

Ibibazo byo gusinzira

Indwara z'uruhu

Ibi bimenyetso bishobora guterwa n'izindi ndwara, bityo rero iyo ikibazo kimaze igihe kirekire, ni byiza kugisha inama muganga.

Impamvu zitera indwara mbi z'igifu

Gufungura ibiryo bitunganyijwe cyane

Ibiryo bipfunyitse mu mapaki, ibiryo bitameze neza, n'ibiryo birimo isukari nyinshi bigabanya bagiteri nziza mu mara.

Gukoresha imiti igabanya ubukana bw'ibiyobyabwenge

Antibiyotike yica mikorobe mbi, ariko ishobora no gusenya bagiteri nziza kandi zingirakamaro mu mara.

Guhangayika

Guhangayika mu mutwe igihe kirekire bishobora kugira ingaruka mbi ku mikorere y'amara.

Kubura ibitotsi:

Kudasinzira neza cyangwa kutagira ibitotsi bihagije bishobora guhungabanya uburinganire bwa bagiteri zo mu mara.

Kutagira imyitozo ngororamubiri

Gukora imyitozo ngororamubiri mike cyangwa nta na gato bishobora gutera indwara y'amara.

Ibyokurya bishobora kubungabunga ubuzima bw'amara

Ibyokurya bikungahaye kuri fibre

Imbuto, imboga, ibinyampeke, oatmeal, ingano zuzuye, n'ibishyimbo bigaburira bagiteri nziza mu mara yawe.

Yawurute

Bagiteri nziza ziri muri yawurute ni nziza ku buzima bw'amara.

Ibiryo byasembuye

Yawurute, amata afukuye, n'ibindi biribwa bifukuye byo mu rugo byongera bagiteri nziza mu mara.

Amazi

Kunywa amazi ahagije binoza igogora, bisukura igifu, kandi bigakomeza ubuzima bwiza bw'amara.

Prebiotics

Ibitunguru, tungurusumu, imineke n'ibinyampeke birimo ubwoko bwa fibre bufasha mu gukura kwa bagiteri nziza mu mara.

Ubushakashatsi bushya bwagaragaje ko utunyabuzima duto tuba mu mara dushobora kugira ingaruka ku mikorere y'ubwonko. Ubushakashatsi bumwe bwerekana ko mikorobe zishobora kugira ingaruka ku ndwara nko guhangayika, kwiheba, autisme, n'indwara y'ubwonko ituma umuntu yibagirwa ya Alzheimer.

Ubuzima bw'amara ku bana

Ubuzima bw'amara y'abana bugira ingaruka ku buzima bwabo mu buzima bwabo bwose. Niyo mpamvu ari ingenzi cyane guha abana amashereka, kuko afasha gukura kwa bagiteri nziza mu mara.

Hanyuma, bagiteri zo mu mara y'abana zirahinduka bitewe n'ibyo bahabwa. Kubwibyo, indyo y'abana igomba kuba irimo fibre nyinshi, imbuto n'imboga kibisi.

Abana kandi ntibagomba guhabwa ibiryo byinshi bitajyanye n'ubuzima, kandi bagomba kwirinda gukoresha imiti igabanya ubukana bw'ibiyobyabwenge bitari ngombwa.

Ubuzima bw'amara ku bantu bakuru

Uko tugenda dusaza, ubwoko bwa bagiteri mu mara bushobora kugabanuka, ibyo bikaba byagabanya ubudahangarwa bw'umubiri. Niyo mpamvu ari ngombwa ko abantu bakuze barya indyo irimo fibre nyinshi, bakora imyitozo ngororamubiri, kandi bagasinzira bihagije.

Ubushakashatsi burimo gukorwa ku isano iri hagati ya bagiteri zo mu mara na kanseri y'amara.

Ingaruka zo kurwara kanseri y'amara zishobora kugabanuka cyane hakoreshejwe kongera fibre, kugabanya kurya inyama zitukura no kureka kunywa itabi.

Inama 10 z'ingenzi zo kubungabunga ubuzima bw'amara

Kurya imbuto n'imboga nyinshi buri munsi.

Kurya ibiryo bikungahaye kuri fibre.

Nywa amazi ahagije uko umubiri wawe ukeneye.

Gukora imyitozo ngororamubiri buri munsi.

Gabanya imihangayiko yo mu mutwe.

Gusinzira bihagije buri joro mu gihe gikwiye.

Reka kunywa itabi.

Reka kunywa inzoga burundu.

Koresha imiti irwanya udukoko gusa iyo muganga yagutegetse.

Gabanya ibiryo byatunganyijwe n'ibiribwa bitameze neza.

Ubuzima bw'amara si ubw'igogora gusa, ahubwo ni ingenzi no ku buzima rusange. Ubudahangarwa bw'umubiri, ubuzima bwo mu mutwe, ibiro, n'ubuzima bw'umutima byose bifitanye isano itaziguye n'amara.

Dushobora kubungabunga ubuzima bw'amara turya indyo nziza, dukora imyitozo ngororamubiri buri gihe, turyama bihagije, kandi tukagabanya stress.

Iyo amara yawe asukuye kandi afite ubuzima bwiza, ubuzima bwawe bushobora kuba bwiza.

Icyitonderwa: Iyi nkuru yanditswe na muganga kandi igamije gutanga amakuru ku bijyanye n'ubuvuzi. Nyamuneka banza uganire na muganga mbere yo gufata icyemezo icyo ari cyo cyose kijyanye n'ubuzima bwawe.