«فریب قسم‌ او را خوردم»

فریب‌کاری از طریق تماس‌های تلفنی و شبکه‌های اجتماعی در افغانستان رو به افزایش است. افراد ناشناس با وعده کمک‌های مالی، برنده‌شدن جایزه، دریافت ویزا و ده‌ها بهانه دیگر تلاش می‌کنند اعتماد مردم را جلب کرده و از آنان پول بگیرند.

قربانیان این فریب‌کاری‌ها بیشتر کسانی‌اند که آشنایی کمتری با تکنالوژی و فضای آنلاین دارند.

حاجی میرویس، باشنده شهر کابل، می‌گوید فردی که خود را کارمند یک نهاد کمک‌رسان معرفی کرده بود، از طریق واتس‌اپ و با استفاده از یک شماره پاکستانی با او تماس گرفت و وعده دریافت کمک‌های مالی را به او داد.

حاجی میرویس می‌گوید:

«مه به چی فریب خوردم، او به خانه خدا رفته و قسم می‌خورد که به افغان‌ها کمک می‌کند. اشتباه من این بود که اصلاً نپرسیدم که نامش چی است، واقعاً چه کسی است.»

حاجی میرویس می‌گوید به خواست این فرد، تصویر تذکره و عکس‌هایی از وضعیت خانه‌اش را برای او فرستاد.

به گفته او، پس از آن از وی خواسته شد مبلغی پول را به حساب بانکی یک نهاد کمک‌رسان بفرستد. به او گفته شده بود این پول برای پرداخت هزینه انتقال کمک‌ها از کویته به افغانستان لازم است.

کلاه‌بردار به او گفته است:

«این شماره حساب شرکت است. چهار هزار افغانی را به کلدار حواله کن. به صراف بگو که پول را به کویته حواله می‌کنم. درست است؟ بگو آنجا برادرم است، دوستم است، پول را به او حواله می‌کنم. هرچه زودتر پول را حواله کن.. درست است برادرم.»

حاجی میرویس این پول را حواله کرد، بی‌خبر از این‌که قربانی یک کلاهبرداری شده است و پولش را از دست می‌‌دهد.

این نوع کلاهبرداری تنها به افغانستان محدود نیست.

در سراسر جهان، افراد و شبکه‌های کلاهبردار هر سال میلیاردها دالر را از طریق فریب‌های آنلاین به سرقت می‌برند.

در افغانستان نیز مردم به شیوه‌های مختلف فریب داده می‌شوند.

ادعای برنده‌شدن جایزه، تهدید به نام نهادهای دولتی و امنیتی، وعده گرفتن ویزا و انتقال به کشورهای خارجی، یا کمک به افراد نیازمند، از جمله شگردهایی هستند که کلاهبرداران از طریق تماس‌های تلفنی و شبکه‌های اجتماعی برای به دست آوردن پول از آن استفاده می‌کنند.

میلیون‌ها نفر در افغانستان از تلفن همراه استفاده می‌کنند و شمار زیادی از آنان نیز به انترنت و شبکه‌های اجتماعی دسترسی دارند.

«هزاران قضیه جرایم سایبری»

وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی حکومت طالبان می‌گوید شبکه‌ها و افراد کلاهبردار از ناآشنایی بخشی از مردم با انترنت و فناوری سوءاستفاده کرده و با بهانه‌های مختلف تلاش می‌کنند آنان را فریب دهند.

عنایت‌الله الکوزی، سخنگوی این وزارت، در این باره به بی‌بی‌سی گفت:

«متأسفانه در بعضی مناطق افغانستان مردم آگاهی کافی در مورد استفاده از شبکه‌های اجتماعی و تکنالوژی ندارند. این چیزی است که نمی‌شود از آن انکار کرد. در بسیاری از نقاط افغانستان، حتی در شهرها، افرادی هستند که مردم را فریب می‌دهند. به مردم زنگ می‌زنند و با بهانه‌ها و روش‌های مختلف از آنان پول می‌خواهند.»

سخنگوی این وزارت می‌گوید به منظور آشناکردن مردم با فناوری، در تمامی ولایت‌های افغانستان مراکز آموزشی ایجاد شده تا شهروندان بتوانند با استفاده از تکنالوژی و امکانات آن بیشتر آشنا شوند.

به گفته این وزارت، در افغانستان اگر شکایتی درباره کلاهبرداری به وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی یا اداره تنظیم خدمات مخابراتی افغانستان (اترا)، برسد، بررسی می‌شود و یافته‌های آن‌ها برای اقدام قانونی به نهادهای مسئول سپرده می‌شود تا عاملان بازداشت و به پنجه قانون سپرده شوند.

در پیوند به کلاهبرداری‌های تلفنی، تاکنون چه تعداد افراد بازداشت شده‌اند؟

عبدالمتین قانع، سخنگوی وزارت امور داخله حکومت طالبان، در این باره به بی‌بی‌سی گفت:

«در بخش امنیت سایبری و مخابراتی، به‌ویژه در بخش انترنت و موبایل، به هزاران قضیه رسیدگی کرده‌ایم. این قضایا شامل جرایم مختلف از جمله دزدی آنلاین، آزار و اذیت آنلاین، استفاده از عناوین جعلی، سرقت اطلاعات و هویت افراد می‌شود.»

همچنان مواردی از هک‌کردن و مسدودسازی وب‌سایت‌ها و سرورها نیز شامل این قضایا بوده است.

آقای قانع افزود که «به هزاران قضیه» جرایم انترنتی رسیدگی شده است.

به گفته وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی، تلاش‌ها برای جلوگیری از کلاهبرداری و مزاحمت از طریق تلفن و شبکه‌های اجتماعی ادامه دارد و در همین راستا روند ثبت و راجستر سیم‌کارت‌ها نیز سرعت یافته است.

مقام‌ها می‌گویند تاکنون سیم‌کارت‌های چهار شبکه مخابراتی ثبت شده و روند ثبت سیم‌کارت‌های شبکه پنجم نیز جریان دارد.

به درخواست پول یا کمک آنلاین اعتماد نکنید

اما فضل‌الرحمان شگیوال، کارشناس امنیت سایبری مقیم لندن، می‌گوید امکان جعل و سوءاستفاده از هر شماره تلفن وجود دارد.

با این حساب، حکومت و مردم برای جلوگیری از چنین کلاهبرداری‌هایی چه اقداماتی می‌توانند انجام دهند؟

او می‌گوید: «حکومت‌ می‌تواند همکاری و هماهنگی میان بانک‌ها و شرکت‌های مخابراتی را بیشتر بسازند تا شماره‌ها و حساب‌های مشکوک هرچه زودتر مسدود شوند. همچنان باید از راهکارها و معیارهای تخنیکی پیشرفته برای جلوگیری از جعل شماره‌های تلفن استفاده شود.»

جرایم سایبری نیازمند برخورد تخصصی است. بخش‌های ویژه مبارزه با جرایم سایبری که در بسیاری از کشورها وجود دارد، باید تقویت شوند و همکاری میان کشورها نیز افزایش یابد، زیرا بسیاری از این جرایم از یک کشور علیه افراد یا نهادهایی در کشور دیگر انجام می‌شود.

آگاهی عمومی باید بیشتر شود، مردم نباید به هر شماره‌ای که با آنان تماس می‌گیرد اعتماد کنند، شماره‌های تلفن نیز می‌توانند جعل شوند و افراد سودجو از آن‌ها برای فریب دیگران استفاده کنند.

کارشناسان توصیه می‌کنند که حتی اگر فردی که او را می‌شناسید از طریق شبکه‌های اجتماعی از شما درخواست پول کند، تا زمانی که به‌گونه مستقیم با او صحبت نکرده‌اید، برایش پول نفرستید.

همچنین هرگز جزئیات حساب‌های بانکی خود را در اختیار دیگران قرار ندهید و اگر به موردی مشکوک شدید، هرچه زودتر به نهادهای مسئول و مراجع رسمی اطلاع دهید تا از کلاهبرداری در امان بمانید.