سرنوشت ناروشن چابهار پس از پایان موعد معافیت تحریم‌های امریکا

زمان مطالعه: ۴ دقیقه

براساس گزارش‌ها، هند می‌خواهد پس از پایان معافیت تحریم‌های امریکا، سهم خود در این بندر را واگذار کند.

معافیت شش ماهه چابهار از تحریم‌های امریکا که از ماه اکتوبر سال گذشته اعلام شد موعد آن در ۲۶ اپریل ۲۰۲۶ به پایان می‌رسد.

یک شرکت هندی اداره یکی از پایانه‌های چابهار را برعهده داشته است که به‌عنوان مسیر اصلی تجارت و ارتباط با افغانستان و آسیای مرکزی عمل می‌کند.

بلومبرگ به نقل از چند مقام‌ هندی که نخواستند نامشان برده شود، روز جمعه (۲۴ مارچ) گزارش داد که هند گزینه‌های مختلفی را در مورد سهام خود در بندر چابهار ایران، از جمله «واگذاری موقت» آن قبل از انقضای معافیت تحریم‌های ایالات متحده در روزهای آینده، بررسی می‌کند.

در گزارش آمده است: «دهلی نو در حال مذاکره جداگانه با امریکا و ایران در مورد چگونگی ادامه سرمایه‌گذاری ۱۲۰ میلیون دالری خود در این بندر است.»

یکی از این منابع گفته است که یکی از گزینه‌ها، انتقال موقت سهام هند به یک شرکت ایرانی است. با آنهم، او گفته است که هند قصد ندارد به طور کامل از این بندر خارج شود.

دو سال پیش، حکومت طالبان نیز از سرمایه‌گذاری در چابهار خبر داده بود.

سرنوشت چابهار زیر سایه جنگ امریکا با ایران نامعلوم است، در حالی که افغانستان بیشتر از گذشته به راه‌های تجاری جایگزین پاکستان نیاز دارد تا کمبود انتقال کالاهای تجاری را پس از مسدود شدن گذرگاه‌هایش با پاکستان، جبران کند.

بنا به گزارش‌ بلومبرگ، در مرحله نخست شرکت هندی «پورتس گلوبال» سهام ۱۲۰ میلیون دالری خود را به یک شرکت ایرانی واگذار می‌کند و در صورت بازگشت تحریم‌های امریکا، شرکت ایرانی مدیریت بندر را برعهده خواهد داشت.

هند پس از رفع یا معافیت از تحریم‌های امریکا قصد بازگشت به چابهار را دارد.

گفت‌وگوها در این زمینه میان هند و امریکا جریان دارد.

به گزارش روزنامه «د تودی ایندیا» راندهیر جایسوال، سخنگوی وزارت امور خارجه هند، در ماه جنوری گفته بود: «در مورد مسئله چابهار، همانطور که می‌دانید، در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۵، وزارت خزانه‌داری ایالات متحده نامه‌ای نشر کرد که در آن دستورالعمل‌هایی در مورد معافیت مشروط از تحریم‌ها ارائه شده بود که تا ۲۶ اپریل ۲۰۲۶ معتبر است. ما همچنان با جانب امریکایی برای حل ترتیبات آن در تعامل هستیم.»

نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، در سفر به تهران با حضور حسن روحانی رئیس‌جمهور وقت ایران و اشرف غنی، رئیس‌جمهور وقت افغانستان، طی مراسمی در ۲۳ می ۲۰۱۶ (دوم جوزا ۱۳۹۵) توافقنامه سه‌جانبه معروف به «توافق چابهار» را امضا کردند.

هند متعهد شد ۵۰۰ میلیون دالر برای توسعه بندر چابهار سرمایه‌گذاری کند.

بخشی از توافق شامل برنامه‌ریزی برای ساخت خط‌آهن چابهار-زاهدان به ارزش حدود ۱/۶ میلیارد دالر بود با تأمین مالی توسط هند، که قرار بود بخشی از کریدور ترانزیتی هند-ایران-افغانستان باشد.

این توافق برای دور زدن پاکستان و دسترسی هند به افغانستان و آسیای مرکزی طراحی شد.

آقای مودی آن را به عنوان «تاریخی در حال خلق شدن» توصیف کرد.

در نوامبر سال ۲۰۱۸ برخی تحریم‌های آمریکا از بندر چابهار از جمله صادرات مواد نفتی از ایران به افغانستان از این تحریم‌ها معاف شدند.

در فبروری ۲۰۲۴ هیئتی از حکومت طالبان از بندر چابهار دیدار کرد. حسن کاظمی قمی، نماینده ویژه ایران در امور افغانستان اعلام کرد که قرار است حکومت طالبان ۳۵ میلیون دالر در این بندر سرمایه‌گذاری کند.

بندرهای چابهار و گوادر پاکستان، هر دو به اقیانوس هند متصل‌اند و مسیر تجارتی به کشورهای آسیای میانه هستند و اهمیت نمادین در رقابت میان دو هند و چین در منطقه دارند.

در حالی که چین با سرمایه‌گذاری گسترده ۶۰ میلیارد دالر در کریدور اقتصادی پاکستان که از بندر گوادر آغاز می‌شود وارد این رقابت شده است، بنا به گزارش‌ها تنها حدود ۳۰ درصد ظرفیت بندر چابهار به بهره‌برداری رسیده است.