مولانا محمد ادریس، عالم دینی پاکستانی که در یک حمله مسلحانه کشته شد، که بود؟

پولیس ایالت خیبر پختونخوا اعلام کرد که «مولانا محمد ادریس»، از علمای مشهور دینی پاکستان، روز سه‌شنبه، در یک «حمله هدفمند» کشته شد.

به گفته پولیس، افراد مسلح ناشناس در منطقه «اتمانزی» در ولسوالی «چارسده»، به موتر مولانا ادریس حمله کردند که در پی آن، دو محافظ وی نیز مجروح شدند.

مولانا محمد ادریس از علمای دینی سرشناس در پاکستان به شمار می‌رفت و بسیاری از افغان‌هایی که اکنون در حکومت طالبان فعالیت دارند، از جمله شاگردان او هستند.

پولیس می‌گوید این حمله زمانی رخ داد که او برای تدریس درس حدیث به سمت «دارالعلوم اتمانزی» (یا دارالعلوم نعمانیه) در حرکت بود. او که به شدت مجروح شده بود، در مسیر انتقال به شفاخانه مرکزی ولسوالی جان باخت. پس از آن، پیکر مولانا به زادگاهش در قریه «ترنگزی» منتقل شد.

با انتشار خبر کشته شدن این عالم دینی، تعداد زیادی از هواداران او در شفاخانه تجمع کردند. اعتراضاتی نیز در منطقه آغاز شد و صدها نفر با راهپیمایی به سمت شهر چارسده، خواستار بازداشت فوری عاملان این حمله شدند. معترضان همچنین در میدان «فاروق اعظم» دست به تحصن زدند.

ذوالفقار حمید، فرمانده پولیس خیبر پختونخوا، از پولیس محلی منطقه «مردان» خواستار گزارش شده و دستور داده است که عاملان حمله هرچه سریع‌تر بازداشت شوند.

حزب جمعیت علمای اسلام پاکستان، در منطقه چارسده سه روز عزای عمومی اعلام کرده و از حکومت خواسته است که در این مدت عاملان حمله به مولانا محمد ادریس را پیدا کند.

تاکنون هیچ گروهی مسئولیت این حمله را به عهده نگرفته است، اما در گذشته نیز شماری از عالمان دینی طرفدار دولت و ارتش پاکستان در حملات مسلحانه کشته شده‌اند.

سخنان جنجالی

مولانا ادریس، در سال‌های اخیر به چهره‌ای جنجالی در شبکه‌های اجتماعی تبدیل شده بود. ستایش‌های او از ارتش پاکستان و فرمانده ارتش، واکنش‌های متفاوتی را در میان هواداران و منتقدانش برانگیخت.

او هم‌زمان با گفت‌وگوهای ایران و امریکا و آتش‌بس احتمالی در پاکستان، در سخنرانی خود گفته بود: «من سخن صریح می‌گویم؛ به برکت و تلاش حکومت فعلی و به‌ویژه فیلد مارشال ما، جناب حافظ صاحب (عاصم منیر)، خداوند این جنگ‌ها را پایان داد و پاکستان اعتبار کسب کرد.»

این اظهارات واکنش‌های گسترده‌ای در فضای مجازی در پی داشت. شماری از منتقدان، سخنان او را محکوم کرده و معتقد بودند که او در برابر کشتار غیرنظامیان در جریان عملیات‌های ارتش پاکستان «هرگز صدایی بلند نکرده»، اما اکنون به حمایت از ارتش برخاسته است.

در مقابل، هوادارانش این سخنان را «حق طبیعی» او دانسته و آن را برخاسته از دیدگاه سیاسی وی قلمداد کردند.

این سخنرانی در میان افغان‌ها نیز انتقادات تندی را برانگیخت؛ چرا که این اظهارات درست زمانی مطرح شد که در پی حملات نیروهای پاکستانی، مراکز غیرنظامی از جمله یک مرکز صحی و یک دانشگاه در افغانستان هدف قرار گرفته بودند.

پیوندهای سیاسی

مولانا محمد ادریس ترنگزی با وجود آنکه بیشتر به واسطه فعالیت در مدرسه و سخنرانی‌های آموزشی خود شناخته می‌شد، اما وابستگی‌های سیاسی عمیقی نیز داشت.

او عضو حزب «جمعیت علمای اسلام» پاکستان به رهبری مولانا فضل‌الرحمن بود. وی سابقه ریاست این حزب در منطقه چارسده را داشت و در بسیاری از فعالیت‌های انتخاباتی و کمپین‌ها، به نفع حزب خود سخنرانی می‌کرد.

مولانا ادریس همچنین سابقه فعالیت به عنوان نایب‌رئیس مجمع ایالتی خیبر پختونخوا را در کارنامه داشت.

در شجره خانوادگی مولانا ادریس، بیشتر روحانیون سرشناسی به چشم می‌خورند که در برخی جریان‌های سیاسی نیز مشارکت داشته‌اند.

او در سال ۱۹۶۱ در منطقه «ترنگزی» ولسوالی چارسده متولد شد. پدرش مولوی حکیم عبدالحق نام داشت و پدرکلانش نیز با مدرسه مشهور «دیوبند» هند در ارتباط بود.

واکنش‌ها پس از کشته شدن مولانا ادریس

ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، در بیانیه‌ای اعلام کرد: «به شهادت رساندن علمای کرام، کار دشمنان اسلام و علما است.» او می‌گوید: «شهادت این عالم برجسته و استاد هزاران عالم، برای تمام جامعه علمی، علمای کرام و جهان اسلام، ضایعه‌ای بزرگ و جبران‌ناپذیر است.»

حمدالله فطرت، معاون سخنگوی حکومت طالبان در افغانستان نیز در پیامی در شبکه ایکس، در پیوند با کشته شدن مولانا محمد ادریس، مراتب تسلیت و غم‌شریکی حکومت طالبان را ابراز کرده است.

آقای فطرت از مولانا ادریس به عنوان استاد ارشد دارالعلوم حقانیه‌ «اکوره ختک» در پشاور یاد کرده است.

او می‌نویسد: «امارت اسلامی افغانستان حمله بر ایشان را با شدیدترین الفاظ محکوم می‌کند و به شهادت رساندن علمای کرام را کار دشمنان اسلام و علما می‌داند. شهادت این عالم برجسته و استاد هزاران عالم، برای تمام جامعه علمی، علمای کرام و جهان اسلام، ضایعه‌ای بزرگ و جبران‌ناپذیر است.»

شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، روز سه‌شنبه مراتب تأسف و تألم عمیق خود را نسبت به کشته شدن مولانا محمد ادریس ترنگزی، ابراز کرد.

نخست‌وزیر در بیانیه‌ای گفته: «همدردی صمیمانه خود را با خانواده داغدار ایشان ابراز نموده و برای آن مرحوم درجات عالی در بهشت و برای بازماندگان صبر و شکیبایی مسئلت دارم.» شهباز شریف همچنین برای بهبودی سریع نیروهای پولیس که در این حادثه مجروح شده‌اند، دعا کرد.

ایمل ولی‌خان، رهبر حزب ملی عوامی پختونخوا نیز با انتشار پیامی، ضمن ابراز تسلیت، اظهار داشت: «این حادثه نشان‌دهنده وخامت اوضاع امنیتی در خیبر پختونخوا است.»

در لابه‌لای پیام‌های تسلیت، این اشاره نیز به چشم می‌خورد که گویا وی شکار دسیسه‌های سیاسی شده است؛ چرا که در گذشته نیز تعدادی از علمای دینی در حوادثی مشابه جان خود را از دست داده‌اند.

حمیدالله مصباح، یکی از مقامات حکومت طالبان، در فیس‌بوک خود نوشت که مولانا ادریس استاد او بوده و تأکید کرده است که او «قربانی یک دسیسه سیاسی» شده است.