انتقاد دیده‌بان حقوق بشر از حملات پاکستان؛ مرکز ترک اعتیاد امید «هیچ کاربرد نظامی» نداشت

سازمان دیده‌بان حقوق بشر در گزارش تازه‌ای گفته است که صدها غیرنظامی در حملات هوایی و توپخانه‌ای نیروهای پاکستانی به مناطق مرزی افغانستان کشته و زخمی شدند و خواستار تحقیقات بی‌طرفانه در این زمینه شده است.

به گفته فرشته عباسی، پژوهشگر امور افغانستان در سازمان دیده‌بان حقوق بشر، در جدیدترین دور از این حملات که در ۲۹ جون ۲۰۲۶ رخ داد، دست‌کم ۲۸ غیرنظامی، از جمله تعدادی از زنان و کودکان، در سه ولایت شرقی افغانستان کشته و ۴۹ تن دیگر زخمی شدند.

هیئت معاونت ملل متحد در افغانستان (یوناما) این آمار را تایید کرده است.

این گزارش همچنین گفته است که «پاکستان مدعی است که یک گروه شبه‌نظامی پاکستانی که از خاک افغانستان فعالیت می‌کند، حملاتی را در داخل پاکستان انجام داده که برخی از آن‌ها نیز منجر به کشته و زخمی شدن غیرنظامیان شده است.»

در گزارش آمده است: «تلفات غیرنظامی به تنهایی شواهد قطعی برای نقض قوانین جنگی نیست، اما گزارش‌های مربوط به مرگ غیرنظامیان، نیاز به تحقیقات بی‌طرفانه درباره احتمال ارتکاب جنایات جنگی توسط نیروهای مهاجم یا مدافع را افزایش می‌دهد.»

ابعاد بحران انسانی

بر اساس گزارش‌های یوناما، تنها در سه ماه نخست سال ۲۰۲۶، حملات فرامرزی نیروهای پاکستانی بیش از ۷۵۰ کشته و زخمی در میان غیرنظامیان افغان بر جای گذاشته است که بخش عمده آن ناشی از حملات هوایی در شرق و جنوب افغانستان بوده است.

در یکی از خونین‌ترین حوادث، حمله هوایی ۱۶ مارچ ۲۰۲۶ به مرکز ترک اعتیاد «امید» در کابل، منجر به کشته شدن حداقل ۲۶۹ نفر و زخمی شدن ۱۲۲ تن دیگر شد که بیشتر قربانیان آن را افرادی تشکیل می‌دادند که برای ترک اعتیاد در آنجا نگهداری می‌شدند.

بررسی‌های سازمان دیده‌بان حقوق بشر نشان می‌دهد که «این مرکز هیچ کاربرد نظامی نداشته و حمله به آن، اقدامی بدون تفکیک و غیرقانونی بوده است».

گفته شده علاوه بر این، حملات هاوان و توپخانه‌ای ارتش پاکستان سبب تعطیلی ۱۹ مرکز صحی در مناطق مرزی شده است؛ امری که با توجه به روند بازگشت اجباری پناهجویان افغان، بحران انسانی در این مناطق را وخیم‌تر کرده است.

«نیروهای مهاجم باید میان غیرنظامیان و اهداف نظامی تمایز قائل شوند»

مقامات پاکستانی مدعی‌اند که این حملات در پاسخ به تحرکات گروه‌های ستیزه‌جو انجام شده است، اما تاکنون جزئیات دقیقی از اهداف مورد حمله ارائه نکرده‌اند.

در مقابل، نهادهای حقوق‌بشری تأکید دارند که وجود تلفات غیرنظامی، نیاز به تحقیقات مستقل درباره احتمال ارتکاب جنایات جنگی توسط طرفین را افزایش می‌دهد.

خانم عباسی، با اشاره به رنج قربانیان غیرنظامی تأکید کرد: «طبق قوانین بین‌المللی بشردوستانه، طرف‌های درگیر موظف‌اند تمامی اقدامات احتیاطی ممکن را برای به حداقل رساندن آسیب به غیرنظامیان انجام دهند.»

سازمان دیده‌بان حقوق بشر تصریح کرده است که مطابق قوانین جنگی: «نیروهای مهاجم باید میان غیرنظامیان و اهداف نظامی تمایز قائل شوند و تنها اهداف نظامی را هدف قرار دهند. نیروهای مدافع نیز موظف‌اند از استقرار اهداف نظامی در مناطق پرجمعیت خودداری کنند. تخلفات یک طرف، توجیه‌کننده نقض قوانین توسط طرف دیگر نیست و هر دو طرف ملزم به رعایت تعهدات خود برای حفاظت از جان غیرنظامیان هستند.»

در حمله به مرکز ترک اعتیاد امید، پاکستان تأکید کرد که این حمله «به‌گونه‌ای دقیق انجام شده و هدف آن محل نگهداری مهمات و تجهیزات نظامی تروریستی» بود.

در مقابل، حکومت طالبان و هیئت معاونت ملل متحد اعلام کرده‌اند که این حمله به یک مرکز درمان معتادان در محل یک پایگاه آموزشی پیشین ارتش امریکا، موسوم به «کمپ فینیکس»، صورت گرفت.

گزارش تازه دیده‌بان حقوق بشر در شرایطی منتشر می‌شود که روابط میان افغانستان و پاکستان بسیار تیره است و با توجه به ناامنی‌های جاری در بلوچستان و خیبرپختونخوا، احتمال آنکه پاکستان دست به اقداماتی تازه در داخل افغانستان بزند وجود دارد.

پاکستان ادعا می‌کند که شورشیان فعال در آن کشور از داخل افغانستان حمایت می‌شوند. حکومت طالبان اما همواره این ادعاها را رد کرده و تأکید کرده است که اسلام‌آباد تلاش می‌کند تا ناکامی در تأمین امنیت شهروندان خود را به دوش کابل بیاندازد.