Y Gyllideb: 'Angen bod yn foment o wireddu addewidion'

Ar drothwy Cyllideb Llywodraeth Prydain, mae Plaid Cymru wedi galw ar y Canghellor i addo rhagor o arian i reilffyrdd a gwasanaethau cyhoeddus Cymru.

Mae Gweinidog Cyllid Cymru, Elin Jones, yn galw ar y Canghellor, John Healy i "ddarparu cyllideb sy'n ein trin yn deg o'r diwedd" wrth i Lywodraeth Cymru rybuddio y gallai ei chyllideb fod ymhlith yr anoddaf ers y pandemig os na ddaw rhagor o arian o San Steffan.

Yn ôl llefarydd cyllid y blaid yn San Steffan, Ben Lake, mae rhaid i gyllideb John Healey "fod yn foment lle mae addewidion Llafur Prydain yn dechrau cael eu gwireddu".

Wrth ymateb, mae Llywodraeth Prydain wedi dweud mai nod y Canghellor fydd "rhoi lle i anadlu i gartrefi a busnesau lle gallwn ni".

Fydd y Gyllideb ddydd Mercher yn amlinellu cynlluniau trethi a gwariant Llywodraeth Prydain am y flwyddyn i ddod, ond fe allai gael dylanwad sylweddol ar gyllideb Llywodraeth Cymru hefyd os bydd unrhyw doriadau neu gynnydd mewn gwariant i feysydd sydd wedi'u datganoli yn Lloegr, fel iechyd ac addysg.

Mae Elin Jones wedi galw ar y Canghellor i roi £1bn tuag at reilffyrdd yng Nghymru yn y gyllideb yma, fel rhan o'r addewid o £14bn at reilffyrdd a wnaed dan Keir Starmer.

"Ers blynyddoedd, mae ein cenedl wedi bod ar ei cholled," meddai.

"Mae'r Gyllideb hon yn foment dyngedfennol, ac mae angen i'r Canghellor weithredu yn hytrach na dim ond cydnabod y broblem."

Fel ag y mae, mae Gweinidog Cyllid Cymru, Elin Jones, yn rhybuddio bod gwariant dydd i ddydd Cymru yn wynebu toriadau mewn termau real y flwyddyn nesaf os na ddaw rhagor o arian o San Steffan.

Does dim llawer o awgrym wedi dod gan y Trysorlys eto ynglŷn â beth fydd yn digwydd i gyllidebau adrannau San Steffan, ac yn ôl Owain Cynfab o Ganolfan Llywodraethiant Cymru, dyw'r diffyg cliwiau gan y Trysorlys ddim wedi helpu i leddfu pryderon.

"Yr unig beth sy'n sicr yw bod y Gyllideb yma'n mynd i wneud gwahaniaeth i gyllideb Llywodraeth Cymru oherwydd bod rhan fwyaf o gyllideb Llywodraeth Cymru yn deillio o'r grant bloc o Lywodraeth y Deyrnas Unedig. Mae hynny'n rhan fawr o ystyried beth sy'n bosib o ran Llywodraeth Cymru a beth maen nhw'n gallu ei ariannu o ran polisïau newydd."

Ychwanegodd bod "Cymru'n chwarae ei rhan lawn yn economi'r Deyrnas Unedig".

"Ry'n ni'n cyfrannu. Nawr mae'n bryd i'r Llywodraeth gydnabod yr uchelgais honno drwy weithredu, a darparu cyllideb sy'n ein trin yn deg o'r diwedd."

Mae galwadau ar y Canghellor hefyd gan aelodau Cymreig Llafur yn San Steffan i roi rhagor o hyblygrwydd i Lywodraeth Cymru allu benthyca a buddsoddi. Yn ôl un ffynhonnell flaenllaw yn Llafur Cymru, mae'r blaid wedi bod yn "gwthio'n galed iawn am ragor o hyblygrwydd cyllidol".

Yn ôl llefarydd cyllid Plaid Cymru yn San Steffan, Ben Lake, mae angen i'r Canghellor gyflawni ei addewidion i Gymru yn y gyllideb hon.

"Mae'r Prif Weinidog wedi dweud ei fod am weld twf ym mhob cod post, ac eto, pan ddaw hi at Gymru, mae'n ymddangos ei fod â mwy o ddiddordeb mewn dweud wrth Lywodraeth Cymru i weithredu na defnyddio'r grymoedd a'r adnoddau sydd ar gael i'w lywodraeth ei hun.

"Mae'r arfau gorau i yrru twf, cryfhau gwasanaethau a gwella bywydau pobl dal yn nwylo San Steffan. Y cwestiwn yw a oes gan Lywodraeth Prydain yr ewyllys gwleidyddol i'w defnyddio dros Gymru."

Fe fydd unrhyw benderfyniadau gan y Canghellor mewn meysydd sydd heb eu datganoli yn cael effaith uniongyrchol ar bobl yng Nghymru, gan gynnwys yr awgrym y bydd cynnydd o 3.9% yn yr isafswm cyflog.

Mae bwriad hefyd i gyhoeddi camau i warchod pensiynwyr ar yr incwm isaf rhag gorfod talu treth incwm, a allai helpu pensiynwyr yng Nghymru.

Wrth ymateb i sylwadau Plaid Cymru, dywedodd llefarydd ar ran Llywodraeth Prydain mai nod y Canghellor yw "rhoi lle i anadlu i gartrefi a busnesau lle gallwn ni", gan gyfeirio at dynnu treth ar werth oddi ar filiau trydan ac ymestyn y toriad o 5c ar dreth tanwydd.

"Rydyn ni'n gwybod bod teuluoedd yn teimlo effaith prisiau uwch, sydd wedi'u gwthio i fyny gan ryfeloedd tramor.

"Fel erioed, mae penderfyniadau ar drethi yn fater i'r Canghellor eu cyflwyno adeg digwyddiad cyllidol, yn hytrach na rhoi sylwadau cyson ar sïon, dyfalu a chynigion."

Fydd y Canghellor John Healey yn cyflwyno ei gyllideb am 12:30 brynhawn dydd Mercher.

Dilynwch Cymru Fyw ar Facebook, dolen allanol, X, dolen allanol, Instagram, dolen allanol neu TikTok, dolen allanol.

Anfonwch unrhyw syniadau am straeon i cymrufyw@bbc.co.uk, dolen allanol neu cysylltwch drwy WhatsApp ar 07709850033.

Lawrlwythwch yr ap am y diweddaraf o Gymru ar eich dyfais symudol.