Yeni Parti hazine yardımı alabilir mi, sistem yıllar içinde nasıl değişti?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

21 Mayıs'ta İstinaf Mahkemesi'nin mutlak butlan kararıyla CHP Genel Başkanlığı görevinden uzaklaştırılan Özgür Özel partiden istifa etti ve kendisi dahil 91 milletvekiliyle Yeni Parti'yi kurdu.

Yeni Parti Kurucular Kurulu'nun ilk toplantısında genel başkanlığa oy birliği ile Özgür Özel seçildi.

Partinin grup başkanvekilliğine seçilen milletvekilleri ise Ali Mahir Başarır, Murat Emir ve Gökhan Günaydın.

İçişleri Bakanlığı'na sunulan resmi kuruluş dilekçesiyle birlikte Türk siyasetinde yeni bir dönem başladı; Yeni Parti, Türkiye'nin ana muhalefet partisi oldu.

Bugün itibarıyla TBMM'deki sandalye dağılımı şöyle oluştu:

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, 23 Temmuz'da yaptığı açıklamada, Özgür Özel'in kuracağı yeni partinin hazine yardımı alması gerektiğini söylemişti.

Bahçeli, "2026 yılında hazineden CHP'ye ödenen 1 milyar 815 milyon liradan; CHP'den ayrılarak yeni partiye geçen milletvekili sayısı oranında hazine yardımından pay aktarılması etik olanıdır" demişti.

Yeni Parti'ye geçen milletvekillerinden eski CHP Meclis Grup Başkanvekili Murat Emir ise Bahçeli'ye "bu konuda somut adım atma" çağrısı yapmıştı.

Yeni Parti ile ilgili en çok merak edilen konulardan biri de, hazine yardımı alıp alamayacağı.

'Yeni Parti mevcut yasaya göre hazine yardımı alamaz'

Mevcut yasal düzenlemeler, daha önce seçime girmemiş yeni bir partinin hazine yardımından yararlanmasına imkan vermiyor.

BBC Türkçe'yekonuşan Seçim Hukuku Dergisi Baş Editörü Doç. Dr. Fatih Güler, Yeni Parti'nin hazine yardımı alamayacağını söyledi.

Fatih Güler, "Geçmiş dönemlerde Meclis'te grubu bulunan siyasi partilerin otomatik olarak devlet yardımı alabilmesi mümkündü. Ancak mevcut hali itibarıyla sadece siyasi parti grubuna ya da belirli sayıda milletvekiline sahip olmak, devlet yardımı almak için yeterli değil" dedi.

Güler, Yeni Parti'nin hazine yardımı alabilmesi için öncelikle ilgili kanunda değişiklik yapılması gerektiğini vurguladı ve Meclis iradesi olduğu sürece, buna benzer değişikliklerin geçmişte de sıkça ve kolaylıkla yapılabildiğini hatırlattı.

Hangi partiler hazine yardımı alabiliyor?

2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nın ek 1'inci maddesi, siyasi partilere yapılacak devlet yardımının, son milletvekili genel seçiminde aldıkları oy oranına göre belirlenmesini düzenliyor.

Yasaya göre devlet yardımından yararlanabilmek için partinin son genel seçime katılmış ve geçerli oyların en az yüzde 3'ünü almış olması gerekiyor.

Yani partilerin Hazine'den yardım alabilmesi için, TBMM'deki milletvekili sayısına bakılmıyor.

Yeni Parti'nin de mevcut yasal düzenleme değişmedikçe, hazine yardımı alabilmesi için, ilk genel seçimde en az yüzde 3 oy alması gerekiyor.

2014'te yapılan düzenlemeyle hazine yardımından yararlanmak için gerekli oy oranı seçim barajı olan yüzde 7'den yüzde 3'e indirilmişti.

Yüzde 3 ve 7 arasında oy alan partilerin hazine yardımı, diğer partilere göre daha düşük kalıyor.

Çünkü hesaplama, barajı aşan partilere göre, belirli bir oran üzerinden hesaplanıyor.

Yüzde 7 ve üzeri oy alan partiler hazine yardımının tam hesabına dahil ediliyor ve aldıkları oy oranına göre yardımdan pay alıyor.

Yeni Partili Zeynel Emre: 'Hakkaniyetli bir yasa değil'

BBC Türkçe'yekonuşan Yeni Parti İstanbul Milletvekili Zeynel Emre ise hazine yardımıyla ilgili mevcut düzenlemenin "hakkaniyetli bir yasa olmadığını" söyledi.

Parti Meclisi üyesi 80 isimden biri de olan Emre, "Meclis'te grubu olan siyasi partilerin milletvekili oranında yardım alması lazım. Bu öneriyi Sayın Devlet Bahçeli getirdi. O tarafın bir öneri getirmesi gerekir" dedi.

Buna karşın Yeni Parti'nin gündeminde hazine yardımı olmadığını belirten Emre, "Biz bu yola milletimize güvenerek çıktık. Hazine yardımı alırız, almayız bunu bir saniye bile düşünmedik. Bütün zorlukları milletimizle birlikte aşıp iktidar olacağız" diye konuştu.

'Kanunun değişmesinin önünde anayasal engel bulunmuyor'

Seçim Hukuku Dergisi Baş Editörü Doç. Dr. Fatih Güler ise Meclis'in ilgili kanunda değişiklik yapması önünde herhangi bir anayasal bir engel bulunmadığını söyledi.

Fatih Güler, Siyasi Partiler Kanunu'ndaki devlet yardımına ilişkin hükümlerin geçmişte birçok kez değiştirildiğini hatırlattı:

"Yasal düzenleme olursa, hemen yardım almalarının önünde hiçbir engel bulunmuyor.

"Bu Anayasa'ya da aykırı olmaz çünkü Anayasa bu konuda sadece genel ilkeleri düzenliyor; ayrıntılar kanunla belirleniyor."

Güler, CHP'ye 2026'da ödenmiş hazine yardımının bir kısmının Yeni Parti'ye aktarılmasının da yasal düzenleme gerektireceini söyledi.

Siyasi partilerin gelir ve giderlerinin Anayasa Mahkemesi tarafından denetlendiğini hatırlatan Güler, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Siyasi partilere yapılmış devlet yardımının başka bir siyasi partiye aktarılması ise buna imkân veren açık bir yasal düzenleme olmadığı sürece hukuken mümkün görünmüyor."

Hazine yardımı sistemi nasıl değişti?

Türkiye'de siyasi partilere yapılan hazine yardımı sistemi yıllar içinde çeşitli değişikliklere uğradı.

1965'te siyasi partilere devlet yardımı ilk kez yasal zemine kavuştu.

1971'de Anayasa Mahkemesi, devlet yardımına ilişkin ilk düzenlemeleri iptal etti ve sistem sonraki yıllarda yeniden şekillendirildi.

1983'te 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu yürürlüğe girdi ve devlet yardımının esasları yeniden belirlendi.

1995'te Anayasa'nın 68'inci maddesinde yapılan değişiklikle siyasi partilere "yeterli ve hakça mali yardım" yapılacağı hükmü Anayasa'ya girdi ve Hazine yardımı anayasal güvenceye alındı.

2000'li yıllarda devlet yardımı kriterleri çeşitli yasal değişikliklerle yeniden düzenlendi. Yardımdan yararlanacak partilerin seçimlerde alması gereken oy oranı ve yardımın hesaplanma yöntemi değiştirildi.

2005 yılına kadar, bir parti seçimde yeterli oyu almamış olsa bile, TBMM'de en az üç milletvekiline sahip olması halinde Hazine yardımı alabiliyordu.

10 veya daha fazla milletvekili bulunan ve seçimlere girme yeterliliğine sahip partilere, hazine yardımı alan en küçük partinin aldığı yardım kadar devlet yardımı veriliyordu.

Üç ile dokuz milletvekili bulunan partilere ise bunun dörtte biri oranında yardım yapılıyordu.

Ancak 2005'te çıkarılan kanun ile bu geçici madde tamamen yürürlükten kaldırıldı.

Böylece Meclis'te milletvekili sayısına dayanarak hazine yardımı alma imkânı sona erdi.

Hazine yardımı alabilmek için milletvekili sayısı değil, genel seçimlerde kanunda öngörülen oy oranına ulaşmak esas hale geldi.

2014'te yapılan son yasal düzenlemeyle de hazine yardımından yararlanmak için gerekli oy oranı yüzde 7'den yüzde 3'e indirildi.