Rusya gölgesindeki Ermenistan'ın iki ayrı zirvede Batılı liderlere evsahipliği ne anlama geliyor?

Gündemi BBC Türkçe'den takip etmek artık WhatsApp'ta da mümkün. Haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesi için tıklayın.

Avrupalı liderler, uzun süredir Güney Kafkasya'da Rusya'nın en yakın müttefiki olarak görülen Ermenistan'da düzenlenecek iki zirve için bu ülkeye akın etti.

Nüfusu üç milyonu bulmayan bu ülke için taşıdığı sembolik anlam büyük.

Ermenistan, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Avrasya Ekonomik Birliği'nin bir üyesi ve Moskova'nın Ermenistan topraklarında bir askeri üssü bulunuyor.

4 Mayıs Pazartesi günü, 30'dan fazla Avrupalı lider ve Kanada Başbakanı Mark Carney'nin de katılımıyla başkent Erivan'da Avrupa Siyasi Topluluğu (AST) zirvesi için biraraya geldi.

Salı günü ise, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile Avrupa Konseyi Başkanı António Costa'nın katılımıyla ilk kez ikili AB–Ermenistan zirvesi gerçekleştirilecek.

Ermenistan, enerji kaynakları açısından büyük ölçüde Rusya'ya bağımlı.

Rus gazını ayrıcalıklı bir fiyattan satın alıyor ki Putin, Başbakan Nikol Paşinyan'ın 1 Nisan'da Moskova'yı ziyareti sırasında bunun altını özellikle çizmişti.

Putin'in belirttiğine göre Rusya, Ermenistan'a 1000 metreküp gazı 177,50 ABD dolarına satarken, Avrupa'da bu miktar 600 ABD dolarına mâl oluyor.

Rusya Devlet Başkanı Putin, "Aradaki fark büyük, çok önemli" dedi.

Peki Rusya'nın etki alanına bu kadar girmiş bir ülke, ne oldu da Avrupa'nın liderlerini ağırlamaya başladı?

Dönüm noktası, 2023'te Ermenistan'ın komşusu Azerbaycan'la yaşadığı savaş oldu.

Azerbaycan, Dağlık Karabağ üzerinde tam kontrol sağlamak için ani bir askeri operasyon başlattığında ki bunun sonucunda 100 binden fazla etnik Ermeni yerlerinden oldu, bölgede bi barış gücü bulunduran Rusya kenarda durdu.

Daha önce Azerbaycan'ın Ermenistan topraklarına yönelik bazı sınır ihlalleri de, Rusya liderliğindeki Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (CSTO) tarafından karşılıksız bırakılmıştı.

Ermenistan Ulusal Meclisi Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Sargis Khandanyan, BBC'ye yaptığı açıklamada, "İçerisinde olduğumuz güvenlik yapısının işlemediğini fark ettik" dedi.

Avrupa Birliği (AB), bir yıl önce sınırların tanınmasına yönelik bir anlaşmaya aracılık etmiş ve bunun kapsamında sivil bir izleme misyonu konuşlandırmıştı.

Khandanyan, "Avrupa Birliği'nin fiziki varlığı vatandaşlarımızın algısını değiştirdi" dedi ve devam etti:

"Kamuoyunda AB ile daha yakın ilişkiler kurulmasına yönelik bir talep olduğunu fark ettik."

Mart 2025'te Ermenistan parlamentosu, AB'ye katılım sürecini başlatmak üzere bir yasa kabul etti.

Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki barış süreci de hızlandı.

İki ülke liderleri Ağustos ayında Beyaz Saray'da aralarındaki onlarca yıldır süren çatışmayı sona erdirmeyi amaçlayan bir anlaşma imzaladı.

Burada ayrıca, Ermenistan'ın İran sınırı boyunca uzanacak ve bölgeyi Avrupa pazarlarına bağlayacak bir koridor olan "Uluslararası Barış ve Refah için Trump Güzergâhı'nı" da duyurdular.

Rusya'dan Ermenistan'a ithalat hamlesi

Ancak iki komşu arasındaki barış süreci kırılganlığını koruyor ve Avrupa'nın Ermenistan'a yaklaşmasının diplomatik bir bedeli oldu.

Azerbaycan parlamentosu, Avrupa Parlamentosu üyelerinin 2023'te kaçan Dağlık Karabağ Ermenileri için geri dönüş hakkı çağrısı yapılması ve Bakü'deki Ermeni tutukluların serbest bırakılması yönündeki bir kararı gerekçe göstererek, geçen hafta Avrupa Parlamentosu ile ilişkileri askıya alma yönünde oy kullandı.

Bu arada Moskova, Ermenistan'ın AB ile giderek ısınan ilişkilerinden rahatsızlık duyduğunu gizlemedi.

Kremlin'deki görüşmeleri sırasında Putin, Paşinyan ülkesindeki özgürlüklerle övünürken alaycı bir şekilde gülümsedi.

Putin'e, "Ermenistan'da sosyal medya platformları yüzde 100 özgür, hiçbir kısıtlama yok" dedi. Rusya'da ise başlıca Batılı online platformların tamamı engelli durumda.

Ancak Putin, Paşinyan'a AB üyeliği hedeflerinin Avrasya Ekonomik Birliği üyeliğiyle bağdaşmadığını hatırlattı.

"Aynı anda hem Avrupa Birliği ile hem de Avrasya Ekonomik Birliği ile gümrük birliğinde olmak mümkün değil" dedi.

"Tanımı gereği bu mümkün değil" şeklinde açıkladı.

Pazartesi günkü zirveden sadece günler önce Rusya, Ermenistan'dan maden suyu ithalatını yasakladı.

Ermenistan'ın bilgi ortamını izleyen CyberHUB-AM'den Artur Papyan, "Bu, hibrit tehdidin nasıl işlediğinin gösteren önemli bir an" dedi.

Papyan, üst düzey yetkililerin AB yanlısı açıklamalarının ya da Brüksel'e yapılan ziyaretlerin ardından sık sık Ermenistan'dan giden kamyonların Gürcistan-Rusya sınırında durdurulduğunu ve bilgisayar korsanlarının resmi internet sitelerini çökertmekle tehdit ettiğini belirtti.

Geçen ay AB, önümüzdeki iki yıl Ermenistan'a yönelik yeni bir sivil misyonu onayladı. Bu misyon, özellikle haziran ayındaki parlamento seçimleri öncesinde, Rus dezenformasyonu, siber saldırılar ve yasa dışı mali akışlarla mücadele etmeyi amaçlıyor.

Bu misyon, 2025 seçimleri öncesinde Moldova'ya yapılan ve AB yanlısı güçlerin iktidarını koruduğu benzer bir misyonu örnek alıyor.

CyberHUB-AM'den Artur Papyan, "Bu vakaları inceledim; özellikle Moldova ve Romanya vakalarını, ayrıca Ukrayna'dakileri de. Taktiklerin ve yöntemlerin aynı olduğunu görüyorum" dedi.

Ocak ayında ekibi, WhatsApp'a yönelik ve tahminen birkaç yüz bin hesabı ele geçiren kitlesel bir saldırıyı belgeledi.

Papyan, bunun hükümet bakanları ve yetkilileri tarafından yaygın biçimde kullanılan bir platform olduğunu söyledi.

Ayrı bir operasyonda, bilgisayar korsanları Ermenistan'daki AB Büyükelçisi Vassilis Maragos'u taklit eden sahte bir Signal hesabı oluşturdu ve sivil toplum kuruluşları liderlerini Ermenistan-AB ilişkileri üzerine sahte bir konferansa davet etti.

Konferansa kayıt için gönderilen bağlantı gerçek gibi görünüyordu. Bu konularda eğitimli sivil toplum çalışanları bile kandırıldı. Saldırının izi sürüldüğünde, IP adreslerinin Moskova'nın kuzeybatısındaki Zelenograd adlı bir Rus kentine işaret ettiği görüldü.

Erivan'daki zirveler öncesinde Papayan, tek bir sabah içerisinde Telegram paylaşımlarında aynı anlatıyı öne çıkaran altı ya da yedi yoğun trafik saydığını söyledi. Bu anlatı, etkinliklerin Ermenistan için geri dönüşü olmayan bir nokta olduğu ve bunlara ev sahipliği yapması nedeniyle Rusya'nın ülkeyi cezalandıracağıydı.

Zirvelere katılan Avrupa Konseyi Genel Sekreteri Alain Berset, "Ermenistan'ın demokratik kurumları işliyor ve ilerleme kaydettiler, ancak baskı altındalar" dedi.

Haziran ayındaki Ermenistan seçimleri öncesinde başlıca endişelerinin yabancı müdahale, dezenformasyon ve çevrimiçi siyasi kutuplaşma olduğunu söyledi.

Berset, Ermenistan'ın bu tehditlere karşı koymak için bazı yasal araçlara sahip olduğunu, ancak birçok ülke gibi "tehdidin ölçeğine ve karmaşıklığına henüz tam olarak uyarlanmış olmadıklarını" belirtti.

Avrupalı liderler, önümüzdeki iki yıl içinde sivil misyonlar ve vize serbestisi vaatleriyle Erivan'a giderken, AB üyeliği için bir takvim, savunma taahhüdü ya da Rus gazının yerine geçecek bir plan bulunmuyor.

Böylesine sağlam taahhütler olmadan, Ermenistan'ın Rusya ile Batı arasındaki "denge oyunu"nun sona ermesi hayli uzak görünüyor.