Riwiera Odyseusza: włoskie wybrzeże związane z Odyseją

Riwiera Odyseusza, położona między Rzymem a Neapolem, to wybrzeże silnie związane z „Odyseją". Jest spokojniejszą i bardziej autentyczną alternatywą dla zatłoczonych włoskich kurortów.

Z Terraciny, włoskiego nadmorskiego miasta, z którego pochodzi moja rodzina, widać górę wyrastającą z morza. Jest niska i skalista. Mój ojciec zawsze mówił, że przypomina sylwetkę czarownicy unoszącej się na falach.

Na mapach góra nosi nazwę Monte Circeo. Jednak w tej części Włoch, znanej jako Riwiera Odyseusza, wielu mieszkańców nazywa ją czarodziejką Kirke.

Według lokalnej legendy to właśnie tutaj Kirke zamieniła towarzyszy Odyseusza w świnie.

Jak mit staje się rzeczywistością

Choć „Odyseja" kojarzy się przede wszystkim z Grecją, najsłynniejsze epizody tej historii związane są z południowymi Włochami.

Wiele włoskich miast wiąże się z legendami o Odyseuszu — od Sycylii aż po wybrzeże na południe od Rzymu.

Nie ma dowodów na to, że Homer kiedykolwiek odwiedził Włochy, a tym bardziej że w ogóle naprawdę istniał. Jednak, jak tłumaczy lokalny archeolog Lorenzo Ceruleo, gdy starożytni Grecy dotarli do wybrzeży Włoch około 750 r. p.n.e., jego poematy były już dobrze znane wśród żeglarzy zakładających tam kolonie.

Monte Circeo zaczęto utożsamiać z wyspą Ajają, a Terracinę z krainą olbrzymich ludożerców, czyli Lajstrygonów.

Powiązanie Ajai z Monte Circeo nie było przypadkowe. W starożytności znaczna część tego skalistego przylądka znajdowała się pod wodą.

Ponadto na tej „wyspie" istniała rzymska osada portowa o nazwie Circeii.

Jak tłumaczy Ceruleo, wiele osób uznało to za wystarczający powód, aby utożsamić to miejsce z legendarnym królestwem Kirke.

Turkusowe morze i surowe groty tego wybrzeża rzeczywiście wyglądają jak z mitu. Nietrudno więc wyobrazić sobie na ich tle olbrzymów zrzucających głazy z klifów.

Jak wyjaśnia Ceruleo, z czasem takie powiązania między krajobrazem a mitologią nabrały również znaczenia politycznego, szczególnie dla Rzymian.

Przypisywanie tych miejsc Odyseuszowi i innym bohaterom mitologicznym dodawało im prestiżu i pomagało umacniać nowy porządek cesarstwa.

Rzymski poeta Wergiliusz wykorzystał te skojarzenia w „Eneidzie", swoim epickim dziele opowiadającym o powstaniu Rzymu.

Riwiera Odyseusza w dzisiejszych czasach

Choć związki tego wybrzeża z „Odyseją" sięgają starożytności, sama nazwa „Riwiera Odyseusza" jest stosunkowo nowa. Została przyjęta w XX wieku, aby promować ten region.

Riwiera Odyseusza obejmuje miejscowości rozciągające się od San Felice Circeo, położonego u podnóża Monte Circeo, po Scauri nad Zatoką Gaecką.

Związki z legendą o Odyseuszu przypisują sobie również inne miejsca w okolicy, zwłaszcza Wyspy Poncjańskie oraz położone bardziej na południe miasta Formia i Gaeta.

Te ostatnie bywają także określane mianem krainy Lajstrygonów, mitycznych olbrzymów z „Odysei".

Odwiedzający mogą podziwiać te same zachwycające krajobrazy, które przed wiekami urzekały starożytnych greckich żeglarzy.

Monte Circeo jest częścią Parku Narodowego Circeo, obejmującego 9 tys. hektarów wydm, jezior i lasów. Przez ten obszar prowadzą liczne szlaki turystyczne, a w okolicy działają lokalni producenci żywności.

Na południowym krańcu wybrzeża znajduje się także Park Regionalny Riwiery Odyseusza. Jak mówi jego dyrektor Massimo Giovanchelli, można tam znaleźć malownicze szlaki piesze, piękne plaże, niezwykłe morskie groty i wybrzeże, które najlepiej odkrywać z pokładu łodzi.

Choć Sperlonga nie jest bezpośrednio związana z „Odyseją", to właśnie tam w 1957 roku odkryto imponującą kolekcję marmurowych rzeźb przedstawiających sceny z eposu. Znajdowały się one w grocie należącej do rzymskiej willi cesarza Tyberiusza.

W 2019 roku archeolożka Marina De Franceschini i jej zespół ustalili, że grota została zaprojektowana tak, aby podczas przesileń światło oświetlało znajdujące się w niej rzeźby.

„Rzymianie byli zafascynowani kulturą grecką," mówi De Franceschini.

„Tyberiusz chciał w ten sposób podkreślić swoje związki z Odyseuszem i przedstawić się jako jego potomek."

Mimo walorów przyrodniczych i bogatego dziedzictwa historycznego region ten przyciąga stosunkowo niewielu zagranicznych turystów w porównaniu z innymi częściami Włoch.

„Położenie między Rzymem a Neapolem działa na naszą niekorzyść," mówi Linda Contreras z biura podróży Centro Guide Turistiche w Gaecie. „Dla zagranicznych turystów jesteśmy po prostu miejscem, przez które się przejeżdża".

Hotele i infrastruktura turystyczna są tu skromniejsze niż w najpopularniejszych włoskich kurortach, ale odwiedzający mogą zobaczyć codzienne życie współczesnych Włoch w otoczeniu starożytnych zabytków.

„To bardziej autentyczna i spokojniejsza forma turystyki," mówi Giovanchelli.

Nieodwzajemniona miłość

Po raz pierwszy przyjechałam do Terraciny jako dziecko, aby odwiedzić rodzinę. Później wróciłam tam jako dorosła. Planowałam zostać miesiąc, ale dzięki serii rozpraszających spotkań ze słodko śpiewającymi syrenami zostałam na 14 lat.

Wyobrażałam sobie, że jestem Penelopą, żoną Odyseusza, tęskniącą za nieodwzajemnioną miłością. Dziś zdaję sobie sprawę, że bardziej przypominałam samego Odyseusza, który zboczył z kursu.

Nie wszyscy mieszkańcy równie poważnie podchodzą do mitologicznych związków regionu.

„To głównie sposób promowania regionu," mówi pochodząca z Terraciny Manuela Gallinari.

„Kiedy dorastałam, ludzie mówili o czarodziejce Kirke, ale nie było to czymś wyjątkowym. Po prostu była częścią tego miejsca. Kiedy dorastasz w takim otoczeniu, zaczynasz traktować to jako coś oczywistego."

Ten tekst został napisany i sprawdzony przez dziennikarzy BBC. Przy tłumaczeniu zostały użyte narzędzia AI, jako część projektu pilotażowego.

Edycja: Julita Waleskiewicz