حزب‌الله لبنان چگونه تاکتیک‌های رسانه‌ای خود را تغییر داده است؟

از زمان ازسرگیری رویارویی نظامی حزب‌الله با اسرائیل در جریان جنگ کنونی ایران، پیام‌رسانی عمومی این گروه به‌وضوح نسبت به رویه گذشته تغییر کرده است.

این گروه لبنانی حجم تولیدات رسانه‌ای خود را افزایش داده و شیوه‌ای غیرمتمرکزتر برای انتشار پیام‌های خود در پیش گرفته است و همزمان برای تضمین امنیت عملیاتی، انضباطی سخت‌گیرانه را در پیام‌رسانی رعایت می‌کند.

این گروه، دیگر به بیانیه‌های متمرکز متکی نیست و اکنون در چندین پلتفرم، به طور پیوسته پوشش خبری ارائه می‌کنند.

عناصر و مولفه‌هایی که زمانی بخش لاینفک ارتباطات جنگی آن بودند، مانند گزارش‌های تلفات و سخنرانی‌های مکرر رهبران، اکنون تا حد زیادی کنار گذاشته شده‌اند.

حزب‌الله در زمان جنگ چگونه اطلاع‌رسانی می‌کند؟

عملیات رسانه‌ای حزب‌الله بر شبکه‌ای سازمان‌یافته استوار است که واحد روابط رسانه‌ای این گروه آن را هدایت می‌کند.

بسترهای اصلی انتشار پیام شامل تلویزیون المنار، رادیو النور، وب‌سایت «رسانه جنگی» و کانال‌های تلگرام است.

در مقابل، خود واحد روابط رسانه‌ای از زمان آغاز دوباره درگیری‌های جاری، تنها دو بیانیه منتشر کرده است که این موضوع نقش محدود بیانیه‌های متمرکز را در مرحله فعلی جنگ نشان می‌دهد.

در بیانیه نخست، درگذشت علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، تسلیت گفته شد و در بیانیه دوم، حملات اسرائیل به ساختمان‌های تلویزیون المنار و رادیو النور در ۳ مارس محکوم شد.

بخش عمده محتوای رسانه‌ای از طریق المنار و النور منتشر می‌شود. این دو رسانه به طور پیوسته پوشش خبری ارائه می‌کنند و به‌روزرسانی‌های حزب‌الله را در اخبار روزانه خود می‌گنجانند. در کنار آن، کانال‌های تلگرام نیز حجم زیادی از به‌روزرسانی‌های کوتاه، شماره‌گذاری‌شده و نظامی منتشر می‌کنند که شمار آن‌ها در بسیاری از روزها به چند ده مورد می‌رسد.

برخی از این کانال‌های تلگرام توانسته‌اند صدها هزار مشترک جذب کنند.

حزب‌الله همچنان بدون یک سخنگوی مشخص عمل می‌کند و در عوض، به بیانیه‌ها، بازوهای رسانه‌ای خود و مقام‌های این گروه تکیه دارد که در پوشش‌های تلفیقی به آن‌ها استناد می‌شود.

همزمان، «رسانه جنگی» حزب‌الله، که واحدی تخصصی در دستگاه رسانه‌ای این گروه است، همچنان تصاویر ویدئویی عملیات را منتشر می‌کند و این محتوا سپس از طریق کانال‌های پخش و سکوهای آنلاین آن، از جمله وب‌سایت رسمی گروه یعنی «العهد»، به طور گسترده بازتاب می‌یابد.

این ویدیوها شامل بخش‌های بلندتری هستند که در قالبی روایی ارائه می‌شوند و نیروهای خط مقدم در آن‌ها توضیحاتی ارائه می‌دهند.

این روند در مقایسه با جنگ قبلی چه تغییری کرده است؟

از زمان ازسرگیری درگیری جاری، حزب‌الله شمار زیادی ادعاهای عملیاتی منتشر کرده و تعداد بیانیه‌های کوتاه آن به شدت افزایش یافته است، به طوری که این روند در ۲۵ مارس با انتشار ۱۰۵ بیانیه در یک روز به اوج رسید.

این موضوع می‌تواند هم بازتاب تشدید عملیات باشد و هم نشان‌دهنده رویکردی رسانه‌ای و غیرمتمرکزتر؛ به این معنا که به‌روزرسانی‌های تجمیعی کاهش یافته و به نظر می‌رسد واحدهای مختلف، به جای تکیه بر جمع‌بندی‌های مرکزی، ادعاهای جداگانه، سریع و جزئی‌تری منتشر می‌کنند.

این گروه همچنین دیگر کشته شدن نیروهای خود را اعلام نمی‌کند، که نشانه فاصله گرفتن از رویه پیشین است.

بین اکتبر ۲۰۲۳ و سپتامبر ۲۰۲۴، حزب‌الله به طور منظم اطلاعیه‌های مفصلی درباره کشته شدن نیروهایش منتشر می‌کرد و آن‌ها را در چارچوب روایت کلی جنگ غزه قرار می‌داد.

اما این روند پس از سپتامبر ۲۰۲۴ تغییر کرد. در آن زمان، جنگ گسترش یافت و حملات اسرائیل سامانه‌های ارتباطی، از جمله پیجرها و بی‌سیم‌ها، را هدف قرار داد. از آن پس، اطلاعیه‌های مربوط به کشته‌شدگان با جزئیات کمتری منتشر می‌شد، اغلب به صورت یک‌جا بود و فقط از چهره‌های برجسته نام برده می‌شد.

در جنگ کنونی، به نظر می‌رسد این تحول به کامل‌ترین و آشکارترین شکل خود رسیده است؛ به این معنا که انتشار انبوه ادعاهای عملیاتی جزئی با تقریبا هیچ‌ گونه گزارش تلفات همراه نیست. این امر نشان می‌دهد راهبرد رسانه‌ای حزب‌الله بر سرعت، تداوم و امنیت عملیاتی استوار است تا بتواند حتی زیر فشار نیز روند انتشار محتوا را حفظ کند و در عین حال، وابستگی به ساختارهای متمرکزی را که ممکن است در برابر هدف‌گیری اسرائیل آسیب‌پذیر باشند، کاهش دهد.

حزب‌الله چه چیزهایی را به نمایش می‌گذارد و چرا؟

با وجود کاهش پیام‌رسانی متمرکز، حزب‌الله همچنان به انتشار تصاویر میدان نبرد ادامه می‌دهد؛ از جمله تصاویری که پس از تلفات این گروه در سال ۲۰۲۴ کمتر دیده می‌شدند.

از آغاز جنگ کنونی، کانال‌های این گروه به طور منظم ویدیوهایی از حملات پهپادی، شلیک راکت و حمله به اهداف نظامی منتشر کرده‌اند که در آن‌ها هویت افراد و محل وقوع حملات پنهان شده است. این محتوا شامل تصاویر پهپادهای «اف‌پی‌وی» (پهپاد دید اول‌شخص) نیز می‌شود.

برای نمونه، ویدیویی که در روز ۳ مارس منتشر شد، حمله به مواضع نظامی اسرائیل، از جمله موضع راداری «میرون» و پایگاه «نفح» را نشان می‌داد و با نشان «رسانه جنگی» حزب‌الله در قالبی تدوین‌شده ارائه شده بود.

در ادامه همان ماه، ویدیوهای کوتاه‌تری نیز منتشر شد که از جمله در آن‌ها تصاویری از اصابت پهپادها به خودروهای زرهی و همین‌طور بخش‌های تدوین‌شده‌ای دیده می‌شد که بر «نقطه‌زنی» تاکید داشتند.

این ویدیوها معمولا کوتاه و متمرکز بر لحظه اصابت هستند و روایتگری محدودی دارند. هدف از طراحی آن‌ها این است که همزمان با اثبات توانمندی عملیاتی و حفظ روحیه هواداران، به عنوان مستندات تصویری برای مخاطبان گسترده‌تر عمل کنند.

پیام حزب‌الله برای مخاطبان مختلف چگونه تنظیم و متناسب‌سازی می‌شود؟

پیام حزب‌الله متناسب با مخاطبان مختلف تنظیم می‌شود. برای مخاطبان داخل لبنان، تلویزیون المنار و رادیو النور بر پایداری، فداکاری و چشم‌انداز بازگشت و بازسازی خانه‌های ویران‌شده تاکید می‌کنند.

عبارتی که در بیانیه‌ها و تصاویر تکرار می‌شود، «در دفاع از لبنان و مردم آن» است. این عبارت عملیات نظامی را نه بخشی از یک دستورکار گسترده‌تر منطقه‌ای، بلکه در قالب یک وظیفه ملی نشان می‌دهد.

پوشش رسانه‌ای همچنین بر تاب‌آوری ساکنان جنوب لبنان تاکید می‌کند و عملیات جاری را زمینه‌ساز بازگشت نهایی آن‌ها معرفی می‌کند.

برای مخاطبان منطقه‌ای و عرب، پیام‌هایی که از طریق رسانه‌هایی مانند تلویزیون المیادین و روزنامه الاخبار بازتاب می‌یابد، حزب‌الله را در چارچوب «محور مقاومت» قرار داده و تحولات لبنان را به جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران پیوند می‌زند. تمرکز این پیام‌ها بر بازدارندگی، رویارویی با اسرائیل و آمریکا و ادعای اثرگذاری راهبردی است.