ترامپ از توافق با ایران تمجید کرد؛ اما پرسش‌ها و مخاطرات همچنان باقی است

اعلام توافقی برای پایان دادن به درگیری‌ها میان آمریکا و ایران، برای دونالد ترامپ مانند هدیه تولدی خوشایند بود، هرچند این هدیه با میزان قابل‌توجهی ابهام همراه است.

رئیس‌جمهور آمریکا در پستی در شبکه‌های اجتماعی که این توافق را اعلام می‌کرد، گفت تنگه هرمز برای کشتیرانی تجاری باز خواهد شد و آمریکا محاصره دریایی خود را برمی‌دارد.

ترامپ روز یکشنبه با شور و هیجان گفت: «بگذارید نفت جریان پیدا کند!»

او همچنین اعلام کرد که برخلاف ناکامی‌های رؤسای‌جمهور پیشین آمریکا، به «توافقی بزرگ» دست یافته که «صلح و امنیت را به سراسر منطقه می‌آورد.»

البته چنین اغراق‌هایی برای آقای ترامپ تازگی ندارد. او درباره توافق سال گذشته برای پایان دادن به جنگ غزه نیز از «صلحی برای همیشه» و «آغاز عصر ایمان و امید و خدا» سخن گفته بود، اظهاراتی که با واقعیت‌های میدانی فاصله قابل‌توجهی داشتند.

در چنین توافق‌های دیپلماتیک پرریسک، سرنوشت کار معمولا به جزئیات گره خورده است؛ و در این مورد، این جزئیات چندان روشن نیست.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در گفت‌وگویی با شبکه فاکس‌نیوز در شامگاه یکشنبه گفت در این توافق «عدم دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای گنجانده شده» و آمریکا قادر خواهد بود پایبندی به آن را راستی‌آزمایی کند.

با این حال، پرسش‌های مهمی همچنان باقی است؛ از جمله اینکه محدودیت‌های غنی‌سازی دقیقاً چه خواهد بود و با ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران چه باید کرد.

بخشی از این مسائل احتمالاً در مذاکرات بعدی و گفت‌وگوهای فنی طی تمدید ۶۰روزه آتش‌بس کنونی حل‌وفصل خواهد شد. اما اگر از دهه‌ها تلاش برای ترغیب و فشار بر ایران برای کنار گذاشتن برنامه هسته‌ای‌اش یک نتیجه روشن به دست آمده باشد، آن این است که هیچ تضمینی وجود ندارد، فارغ از آنچه آمریکا گمان می‌کند در این «تفاهم‌نامه» تضمین کرده است.

در تایید همین نکته، شورای عالی امنیت ملی ایران روز یکشنبه اعلام کرد «مذاکرات نهایی به پس از اجرای تعهدات طرف مقابل در چارچوب تفاهم‌نامه موکول خواهد شد.»

اینکه این تعهدات چه هستند و ایران چگونه آن‌ها را تفسیر می‌کند در تعیین سرنوشت این توافق نقش تعیین‌کننده‌ای خواهد داشت.

کارشناسان بازار انرژی هشدار داده‌اند که عبور نفت از تنگه هرمز به‌سرعت به سطح پیش از جنگ بازنخواهد گشت. رفع انباشت نفتکش‌ها، پاک‌سازی مین‌ها و ازسرگیری جریان عادی تولید و حمل‌ونقل نفت ممکن است هفته‌ها زمان ببرد.

با وجود چند روز باقی‌مانده تا امضای رسمی توافق، ایران و آمریکا فرصت دارند جزئیات کلیدی را برای تضمین موفقیت آن نهایی کنند اما همین فاصله زمانی می‌تواند به فروپاشی توافق نیز بینجامد.

اسرائیل یکی دیگر از عوامل نامعلوم در این معادله است.

این درگیری از ابتدا میان سه طرف جریان داشت و ترامپ روز یکشنبه به وال‌استریت ژورنال گفت از بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، خشمگین است؛ چراکه دستور حملاتی به لبنان را داده که به باور او می‌توانست توافق نزدیک به نهایی با ایران را از بین ببرد.

این توافق دست‌کم تا مرحله اعلام عمومی پابرجا مانده است. اما اگر اسرائیل عملیات نظامی جدیدی در لبنان آغاز کند، ممکن است ایران بار دیگر تنگه هرمز را ببندد و بار دیگر اقتصاد جهانی را با خطر مواجه کند.

جی دی ونس همچنین اذعان کرد که این جنگ، به‌دلیل افزایش قیمت انرژی و پیامدهای اقتصادی آن، فشار زیادی به بسیاری از آمریکایی‌ها وارد کرده است.

او گفت: «پیام اصلی من به مردم آمریکا این است که از شما متشکرم»، و وعده داد قیمت انرژی به‌زودی کاهش خواهد یافت.

اینکه این کاهش با چه سرعتی رخ دهد و چه زمانی به کاهش هزینه‌های زندگی برای آمریکایی‌هایی که با مشکلات مالی دست‌وپنجه نرم می‌کنند منجر شود، نقش مهمی در تعیین میزان کاهش فشار سیاسی بر جمهوری‌خواهان تا انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر خواهد داشت.

بر اساس نظرسنجی‌های اخیر، دونالد ترامپ و حزب او با نارضایتی فزاینده افکار عمومی روبه‌رو هستند. نظرسنجی یوگاو نشان می‌دهد ۶۳ درصد آمریکایی‌ها از نحوه مدیریت اقتصاد توسط او ناراضی‌اند و ۵۷ درصد نیز معتقدند وضعیت اقتصادی رو به وخامت است.

با این حال، دست‌کم این توافق روز یکشنبه می‌تواند بخشی از فشار اقتصادی ناشی از درگیری را کاهش دهد، حتی اگر آن را به‌طور کامل برطرف نکند. اگر قیمت بنزین به‌طور ملموس کاهش یابد، می‌تواند نشانه‌ای عینی برای آمریکایی‌ها باشد که اوضاع در حال بهبود است.

این توافق گامی قابل‌توجه به سوی بازگشت به شرایط پیش از آغاز جنگ است، حتی اگر اهداف بزرگ‌تر آقای ترامپ هنوز محقق نشده باشد و او همچنان با چالش‌های سیاسی در داخل کشور روبه‌رو باشد.