کاهش نرخ اشتغال و تشدید نابرابری جنسیتی در بازار کار ایران در سال ۱۴۰۴

آمارهای رسمی نشان می‌دهد که درصد شاغلان از جمعیت ایران در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل کاهش یافته و نابرابری جنسیتی در بازار کار ایران شدیدتر شده است.

گزارش سالانه مرکز آمار ایران نشان می‌دهد جمعیت بالای ۱۵ سال ایران با حدود هشتصد هزار نفر افزایش از ۶۵ میلیون و ۳۳۸ هزار نفر در سال ۱۴۰۳ به ۶۶ میلیون و ۱۴۸ هزار نفر در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته است. با وجود این افزایش تعداد شاغلان حدود ۲۴ میلیون و هشتصد هزار نفر باقی مانده است.

در نتیجه رشد جمعیت و ثابت ماندن شمار شاغلان، نرخ اشتغال از ۳۷.۹ درصد به ۳۷.۵ درصد کاهش یافته است.

این رکود بازار کار در کل ناشی از رکود کلی اقتصاد ایران است که طبق آمارهای بانک مرکزی، در سال ۱۴۰۴ نرخ رشد اقتصادی‌ منفی را تجربه کرد و تولید ناخالص داخلی‌اش هفت دهم درصد کمتر از سال ۱۴۰۳ بود.

علاوه بر تغییر نکردن شمار شاغلان، شمار افراد بیکار (جویای کار) هم حدود دو میلیون نفر باقی مانده است. در مقابل جمعیت از نظر اقتصادی غیرفعال کشور حدود هشتصد هزار نفر افزایش یافته است.

جمعیت غیرفعال اقتصادی به کسانی مانند بازنشستگان، ازکارافتادگان، زنان خانه‌دار و بقیه گروه‌هایی گفته می‌شود که نه شغلی دارند و نه فعالانه دنبال کار می‌گردند.

نکته مهم این است که این آمارها بر اساس چهار نمونه‌گیری کشوری اواسط اردیبهشت، مرداد، آبان و بهمن استخراج شده و کاهش اشتغال ناشی از جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران را دربرنمی‌گیرد؛ جنگی که به گفته وزارت کار ایران، باعث از دست رفتن دو میلیون شغل شد.

اشتغال زنان: هر سال کمتر از پارسال

سهم زنان از بازار کار ایران همیشه کمتر از مردان بوده است و سیاست‌های جمهوری اسلامی در سال‌ها و دهه‌های اخیر، از جمله در نتیجه تلاش‌ها برای افزایش فرزندآوری، این سهم کمتر هم شده است.

در حالی که از هر سه مرد بالای ۱۵ سال، دو نفر شاغل است، این نسبت برای زنان حدود یک‌ششم مردان است؛ به طوری که از هر ۹ زن بالای ۱۵ سال، تنها یکی شاغل است.

ولی بررسی‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد که این نابرابری جنسیتی در بازار کار ایران در سال ۱۴۰۴ از سال ۱۴۰۳ بدتر هم شده است.

به طوری که اگرچه شمار زنان و مردان بالای ۱۵ سال حدود چهارصد هزار نفر افزایش یافته، شمار مردان شاغل حدود ۲۲۸ هزار نفر بالا رفته، ولی از تعداد زنان شاغل ۱۹۴ هزار نفر کمتر از سال قبل بوده است.

بخشی از این تشدید شکاف جنسیتی می‌تواند نتیجه قطع مکرر اینترنت در طول سال ۱۴۰۴ بابت جنگ یا اعتراضات سراسری باشد که مخصوصاً به اشتغال زنانی که از سکوهایی مانند اینستاگرام برای کسب‌وکار استفاده می‌کردند، ضربه شدیدی زد.

ولی این شکاف جنسیتی در بازار کار در جنبه‌های دیگری هم پیداست: نرخ بیکاری زنان زیر ۳۵ سال بیش از دو برابر مردان است ( ۲۶ درصد در مقابل ۱۲ درصد) و تقریباً یک سوم (۳۲ درصد) زنان و دختران ۱۵ تا ۲۴ ساله نه محصل‌اند و نه شاغل؛ در صورتی که این رقم برای مردان همسن آن‌ها تنها ۱۵ درصد است.

در مجموع، این آمارها نشان می‌دهد که مانند همه‌گیری کرونا، باز هم این زنان بوده‌اند که هزینه اقتصادی سنگین‌تری نسبت به مردان برای بحران در ایران پرداخته‌اند.