ردیابی یک «پایگاه پنهان»؛ چگونه فعالیت مخفی عوامل چینی در آمریکا آشکار شد؟

ساختمان اداری با پنجره‌های شیشه‌ای که بالای یک فروشگاه رامن در قلب محله چینی‌های منهتن قرار داشت، در میان خیابانی شلوغ از رستوران‌های چینی، فروشگاه‌های مواد غذایی و آپارتمان‌ها، ظاهری عادی و بدون ‌جلب ‌توجه داشت.

در سال ۲۰۲۲، لو جیان‌وانگ، رئیس ۶۴ ساله یک گروه اجتماعی چینی، در یکی از طبقات آنجا دفتر گرفت و فضایی ایجاد کرد که به گفته وکلایش قرار بود به مهاجران برای تمدید گواهینامه رانندگی کمک کند و همچنین محلی برای بازی پینگ‌پنگ روی میزی در اتاق کنفرانس باشد.

اما مدت زیادی نگذشت که اف‌بی‌آی، پلیس فدرال آمریکا، به این محل یورش برد و آقای لو را متهم کرد که به دستور دولت چین نخستین ایستگاه پلیس برون‌مرزی شناخته‌شده در آمریکا را ایجاد کرده است.

او تنها چند روز پس از آنکه یک سیاستمدار کالیفرنیا نیز به جرایم مشابه اعتراف کرد، به جرم فعالیت به‌عنوان مامور خارجی ثبت‌نشده برای چین مجرم شناخته شد.

آیلین وانگ، شهردار آرکادیا، اعتراف کرد که به درخواست دولت چین، مطالب تبلیغاتی را در وب‌سایتی با مخاطبان چینی-‌آمریکایی منتشر کرده است.

این دو محکومیت در همان هفته‌ای رخ داد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، برای دیداری نادر با شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، به پکن رفت. دیداری که در آن دو طرف از موضوعاتی مانند جاسوسی پرهیز کردند و بر تجارت تمرکز داشتند.

اما کارشناسان می‌گویند این دو پرونده در آمریکا بازتاب‌دهنده نفوذ گسترده جمهوری خلق چین است. کشوری که طی دهه گذشته تلاش‌هایش را برای گسترش نفوذ در سراسر جهان افزایش داده است. هم از طریق استفاده راهبردی از «قدرت نرم»، تامین مالی پروژه‌ها و صنایع در خارج از کشورو هم از راه‌های پنهانی‌تر.

لورین ویلیامز، معاون مدیر مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی که از سال ۲۰۰۰ پرونده‌های جاسوسی چین در آمریکا را دنبال کرده است، می‌گوید: «این بخشی از همان رویکرد راهبردی است. یعنی سرکوب مخالفت‌ها و شکل‌دادن به روایتی مشخص درباره جمهوری خلق چین، آن هم به شیوه‌هایی جسورانه‌تر. همان چیزی که اکنون شاهدش هستیم.»

ماژونگ، پینگ‌پنگ و «ایستگاه‌های پلیس» برون‌مرزی

لو جیان‌وانگ که در جریان محاکمه یک‌ هفته‌ای‌اش در بروکلین از حمایت ده‌ها نفر از اعضای جامعه چینی برخوردار بود، ممکن است به‌دلیل اتهام‌های مرتبط با ایستگاه پلیس غیرقانونی به تا ۳۰ سال زندان محکوم شود.

چین متهم شده که چنین مراکزی را در سراسر جهان ایجاد کرده است. دست‌کم ۱۰۰ مورد از آنها در ۵۳ کشور گزارش شده‌اند. اخیرا یک مامور اداره مهاجرت بریتانیا به جرم همکاری با دستگاه اطلاعاتی چین در قالب یک «عملیات پلیسی پنهان» مجرم شناخته شد.

دولت چین گاهی وجود این مراکز را انکار کرده یا آنها را مکان‌هایی توصیف کرده است که داوطلبان در آنها به شهروندان چینی برای خدمات اداری کمک می‌کنند.

وزارت امنیت عمومی چین در سال ۲۰۲۳ گفت: «آنها اصلا ایستگاه پلیس یا مرکز خدمات پلیسی نیستند.» بی‌بی‌سی برای دریافت نظر سفارت چین در آمریکا با این نهاد تماس گرفته است.

تحقیقات پلیس درباره «ایستگاه‌های پلیس مخفی چین» در لندن به این نتیجه رسید که «هیچ فعالیت مجرمانه‌ای» رخ نداده است.

آقای لو، رئیس ۶۴ ساله انجمن آمریکایی چانگل، یک گروه اجتماعی چینی، استدلال می‌کرد که فقط قصد داشته به مردم برای تمدید گواهینامه کمک کند و فعالیت‌های اجتماعی مانند ماژونگ و پینگ‌پنگ را تسهیل کند.

جان کارمن، وکیل او، به نقل از شبکه خبری کورت‌هاوس نیوز گفت: «اینجا خبری از دوران جاسوسی نیست. موضوع فقط تمدید گواهینامه است.»

اما دادستانی می‌گوید آقای لو از این ساختمان اداری برای اهدافی بدخواهانه‌تر استفاده کرده است. از جمله می‌گویند زیر نظر گرفتن منتقدان چین از اهداف او بوده است.

در یکی از موارد، دادستانی گفت مقام‌های چینی از لو خواسته بودند حضور شو جی، منتقد قدیمی چین که سال ۲۰۱۳ گریخته بود، در آمریکا را «راستی آزمایی» کند.

شریک جرم آقای لو، چن جین‌پینگ، پیش‌تر به جرم فعالیت به‌عنوان مامور خارجی ثبت‌نشده به‌دلیل کمک به راه‌اندازی این مرکز اعتراف کرده بود.

«صنعت انبوه» جاسوسی

داگلاس لندن، استاد دانشگاه جورج‌تاون که ۳۴ سال به‌عنوان مامور سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سیا، کار کرده است، می‌گوید تلاش چین برای سرکوب مخالفان تنها بخشی از کارزار گسترده جاسوسی این کشور در خارج است. کارزاری که شامل هک، سرقت اسرار نظامی و فناوری و دیگر اطلاعات حساس می‌شود.

لایل موریس، پژوهشگر ارشد موسسه سیاست‌گذاری انجمن آسیا، می‌گوید چین سال‌ها است که می‌کوشد از طریق «بوروکراسی و شبکه‌ای عظیم» از منابع، افراد و بودجه، نفوذ خود را در خارج گسترش دهد.

کلر چو، پژوهشگر غیرمقیم مرکز چین جهانی شورای آتلانتیک، می‌گوید کارزار چین برای زیر نظر گرفتن مخالفان در سراسر جهان ناشی از این باور است که انتقاد، ثبات کشور را تهدید می‌کند.

لایل موریس می‌گوید دولت چین معتقد است مخالفت‌ها به‌طور فعال از سوی دولت‌های غربی حمایت می‌شوند تا چهره چین مخدوش شود.

او می‌گوید: «چین زمانی که کشورهای غربی به مخالفان چینی که به‌شدت از دولت چین انتقاد می‌کنند تریبون می‌دهند، انگیزه‌های پنهانی می‌بیند و این استدلال را که چنین صداهایی بخشی از یک دموکراسی سالم مبتنی بر آزادی بیان هستند، نمی‌پذیرد.»

آقای موریس افزود که این کشور برای خاموش‌کردن مخالفان از روش‌های مختلف آزار و ارعاب استفاده می‌کند. از جمله ردیابی تلفن‌های همراه افراد یا حتی جذب مخالفان برای جاسوسی از دوستان خود از راه‌هایی است که به کار می‌برد. او افزود برای کسانی که هنوز خانواده‌ای در چین دارند، خطر می‌تواند بیشتر باشد، چون بستگان آنها در برابر ارعاب دولت آسیب‌پذیرتر هستند.

به گفته کلر چو، پکن طی دهه‌ها کوشیده با افراد موسوم به «نخبگان» در بخش‌های دولتی و تجاری آمریکا ارتباط برقرار کند.

دولت چین آیلین وانگ، شهردار آرکادیا، را هدف قرار داده بود. کسی که این هفته اعتراف کرد به دستور مقام‌های چینی محتوای طرفدار چین منتشر کرده است.

دادستانی می‌گوید او مقاله‌ای منتشر کرده که در آن ادعا شده بود در استان سین‌کیانگ چین هیچ نسل‌کشی‌ای رخ نداده و «چیزی به نام کار اجباری وجود ندارد». چین به‌دلیل رفتار با جمعیت عمدتا مسلمان اویغور در منطقه خودمختار سین‌کیانگ در شمال‌غرب این کشور، با انتقادهای فزاینده جهانی روبه‌رو شده است. منطقه‌ای که شواهدی وجود دارد مبنی بر اینکه میلیون‌ها اویغور در اردوگاه‌هایی نگهداری می‌شوند که در آنها به کار اجباری وادار می‌شوند. چین می‌گوید این اردوگاه‌ها صرفا برای «بازآموزی» هستند.

کارشناسان جاسوسی می‌گویند این نوع پرونده‌ها برای دادستان‌های آمریکایی چالش‌برانگیز است، چون تعدادشان بسیار زیاد است و اثبات آنها به سال‌ها زمان و منابع گسترده نیاز دارد.

داگلاس لندن می‌گوید چین به جاسوسی به چشم یک «صنعت انبوه» نگاه می‌کند.

کارشناسان می‌گویند دادستان‌های آمریکایی ممکن است همچنان بر پیگیری شدیدترین پرونده‌ها در خارج از کشور تمرکز کنند، اما بعید است بتوانند به فعالیت‌های چین پایان دهند.

لورین ویلیامز می‌گوید: «با توجه به همین پرونده‌ها فقط در همین هفته، فکر نمی‌کنم شاهد هیچ کاهش محسوسی باشیم.»