آیا روسیه در حال ساخت سلاح‌های خودمختار مرگبار است؟

وزارت دفاع روسیه از ایجاد یک پایگاه داده‌ متشکل از تصاویر پهپادهای رزمی خبر داده است و قرار است تولیدکنندگان روسی از این داده‌ها برای آموزش سامانه‌های هوش مصنوعی خود در کاربردهای رزمی استفاده کنند.

این اقدام نشان‌دهنده چرخشی آشکار در موضع وزارت دفاع روسیه است؛ نهادی که پیش‌تر، حتی تا همین اواخر، با اعطای استقلال عمل به پهپادهای رزمی مخالفت می‌کرد.

این تحول ممکن است گزارش‌های پیشین اوکراین را تایید کند؛ گزارش‌هایی که بر اساس آنها، روسیه در حال آزمایش سلاح خودمختار مرگبار در میدان نبرد بوده است.

پایگاه داده جدید روسیه چه کارکردی دارد؟

بر اساس اعلام وزارت دفاع روسیه که خبرگزاری دولتی تاس آن را منتشر کرده است، این پایگاه داده از «ویدیوهای ثبت‌شده از نتایج به‌کارگیری پهپادهای دید اول‌شخص و دیگر پهپادهای بالگردی و بال‌ثابت» تشکیل شده است.

وزارت دفاع روسیه اعلام کرد این سامانه که پایگاه داده بخشی از آن است، «به توسعه‌دهندگان سامانه‌های بدون سرنشین امکان دسترسی به داده‌های هدف‌گیری و به‌کارگیری رزمی پهپادها را می‌دهد تا بتوانند سامانه‌های هوش مصنوعی نظامی را آموزش دهند.»

وزارت دفاع روسیه اعلام کرد: «در حال حاضر بیش از ۴۰ سازمان فعال در زمینه آموزش این شبکه‌ها به این سامانه دسترسی دارند؛ از جمله برای به‌کارگیری این فناوری در سامانه‌های رزمی بدون سرنشین.»

این وزارتخانه همچنین تاکید کرد که «امنیت اطلاعاتی» این سامانه با «ابزارهای تائید شده حفاظت از اطلاعات و با استفاده از روش‌های نوین رمزنگاری و ابزارهای احراز هویت» تامین می‌شود.

این بار چه چیزی متفاوت است؟

اذعان وزارت دفاع روسیه به اینکه این داده‌ها برای آموزش «سامانه‌های بدون سرنشین رزمی» استفاده خواهند شد، با مواضع قبلی خود این وزارتخانه تفاوت آشکاری دارد.

در گزارشی تلویزیونی که اخیرا از شبکه دولتی «کانال یک» روسیه پخش شد، ارتش این کشور تاکید می‌کرد که سامانه‌های هوش مصنوعی آن به‌طور مستقل درباره انجام یا عدم انجام یک حمله تصمیم‌گیری نمی‌کنند.

آندری دودکین، رئیس یکی از دانشکده‌ها و استاد علوم نظامی در آکادمی فضایی نظامی موژایسکی، گفت: «هوش مصنوعی باید همیشه تحت کنترل باشد و ما بیش از آنچه لازم است، اختیار به آن نمی‌دهیم.»

آن گزارش به استفاده ارتش روسیه از هوش مصنوعی برای نظارت و شناسایی اختصاص داشت.

در گزارش آمده بود: «شهری را در عمق پشت خطوط دشمن تصور کنید. ماهواره‌های ما دائما از فراز آن عبور می‌کنند. ساختمانی در تصاویر چند روز متوالی جلب توجه می‌کند و خودروهای نظامی اغلب به آن نزدیک می‌شوند. هوش مصنوعی که برای یافتن چنین خودروهایی آموزش دیده است، این الگو را شناسایی می‌کند و به‌طور خودکار اعلام می‌کند که احتمالا یک ستاد صحرایی یا دائمی دشمن پیدا شده است.»

آندری موردویچف، فرمانده نیروی زمینی روسیه، نیز در مصاحبه‌ای با روزنامه «کراسنايا زوزدا» متعلق به وزارت دفاع گفته بود روسیه از هوش مصنوعی در شناسایی و دفاع پهپادی استفاده می‌کند تا «اهداف دشمن، از جمله وسایل بدون سرنشین کوچک، بدون دخالت اپراتور شناسایی و تشخیص داده شوند».

آندری بلوسوف، وزیر دفاع روسیه، در نشست هیئت وزارت دفاع در سال ۲۰۲۵، دفاع در برابر پهپادها را یکی از محورهای اصلی توسعه هوش مصنوعی معرفی کرده بود.

آیا روسیه از سلاح‌های خودمختار استفاده می‌کند؟

بر اساس منابع اوکراینی، روسیه طی چند ماه گذشته در حال آزمایش سلاح‌های خودمختار بوده است.

در ۱۲ اوت، اداره اطلاعات نظامی اوکراین اعلام کرد که یک ماژول رایانه‌ای ساخت شرکت انویدیا را در داخل موشک کروز جدید روسیه موسوم به «اس-۷۱ مونوکروم» پیدا کرده است؛ موضوعی که به گفته این نهاد می‌تواند نشانه‌ای از به‌کارگیری هوش مصنوعی در این موشک باشد.

در ۲۴ اوت، نیویورک تایمز به نقل از مقام‌های نظامی محلی اوکراین گزارش داد که یک پهپاد روسی که «به‌طور کامل توسط هوش مصنوعی هدایت می‌شد» در ماه ژوئیه سه نفر را در زاپوریژیا کشته است.

در ۴ سپتامبر، سرهی بسکرستنوف، مشاور رئیس‌جمهور اوکراین، گفت سامانه‌های هوش مصنوعی مورد استفاده روسیه از هم‌اکنون برای شناسایی اهداف احتمالی آموزش دیده‌اند؛ موضوعی که به آنها امکان می‌دهد به‌صورت خودکار به جست‌وجوی نوع مشخصی از هدف بپردازند.

بسکرستنوف گفت: «روس‌ها از هم‌اکنون این توانایی را به نمایش گذاشته‌اند؛ آنها در حال حاضر نیز پهپادهایی دارند که به‌صورت خودمختار پرواز می‌کنند. این موضوع درباره پهپاد وی‌۲یو و پهپاد جدید مولنیا صدق می‌کند.»

به گفته او، این پهپادها در سراسر خط مقدم جنگ به کار گرفته شده‌اند. بسکرستنوف هشدار داد که روسیه در آینده می‌تواند این فناوری را در مقیاسی بسیار بزرگ‌تر به کار گیرد و تعداد آنها را به هزاران یا حتی ده‌ها هزار پهپاد برساند.