دانشگاهی در فرانسه که جاسوس تربیت می‌کند

زاویه کرتیه، استاد دانشگاه قبول دارد که نام واقعی بسیاری از دانشجویانش را نمی‌داند.

این وضعیت در دنیای دانشگاهی بسیار نامعمول است، اما کار پروفسور کرتیه به هیچ وجه معمولی نیست.

او به آموزش جاسوسان فرانسه کمک می‌کند.

او می‌گوید: «به‌ندرت پیش می‌آید که پیشینه ماموران اطلاعاتی را که به این دوره فرستاده می‌شوند بدانم و تردید دارم که نام‌هایی که به من داده می‌شود اصلا واقعی باشند.»

اگر می‌خواستید محیطی برای یک مدرسه جاسوسی بسازید، محوطه دانشگاه «ساینس پو سن‌ژرمن» در حاشیه پاریس انتخاب مناسبی به نظر می‌رسد.

با ساختمان‌هایی گرفته و حتی عبوس از اوایل قرن بیستم که در میان خیابان‌های شلوغ و کم‌روح و پشت دروازه‌های فلزی بزرگ و هراس‌انگیز قرار گرفته‌اند، حال‌وهوایی بسیار محتاطانه و پنهان‌کارانه دارد.

آنچه آن را متمایز می‌کند، مدرک تحصیلی منحصربه‌فردی است که دانشجویانی در اوایل دهه دوم زندگی را در کنار اعضای شاغلِ سرویس‌های مخفی فرانسه، که معمولا بین ۳۵ تا ۵۰ سال سن دارند، گرد هم می‌آورد.

نام این دوره «دیپلم اطلاعات و تهدیدهای جهانی» است

این دوره توسط دانشگاه، با همکاری آکادمی اطلاعات، یعنی نهاد آموزشی دستگاه‌های اطلاعاتی فرانسه طراحی شده است.

این طرح در پی درخواستی از مقامات فرانسه حدود یک دهه پیش شکل گرفت. پس از حملات سال ۲۰۱۵ در پاریس، دولت فرانسه برنامه بزرگی برای جذب نیرو در دستگاه‌های اطلاعاتی خود آغاز کرد.

دولت فرانسه از دانشگاه ساینس‌پو، یکی از معتبرترین دانشگاه‌های این کشور، خواست تا دوره‌ای جدید طراحی کند که هم جاسوس‌های احتمالی آینده را آموزش دهد و هم آموزش‌های تکمیلی برای ماموران فعلی فراهم کند.

شرکت‌های بزرگ فرانسوی نیز به‌سرعت به این طرح علاقه‌مند شدند. هم برای ثبت‌نام نیروهای امنیتی خود در این دوره و هم برای جذب فارغ‌التحصیلان جوان آن ترغیب شدند.

این دیپلم شامل ۱۲۰ ساعت کلاس است که در قالب واحدهایی در طول چهار ماه ارائه می‌شود. برای دانشجویان خارجی، یعنی جاسوس‌ها و افرادی که از شرکت‌ها معرفی شده‌اند، هزینه آن حدود پنج هزار یورو است.

هدف اصلی این دوره شناسایی تهدیدات در هر کجا و چگونگی ردیابی و مقابله با آن‌ها است. موضوعات کلیدی شامل اقتصاد جنایت سازمان‌یافته، جهاد گرایی اسلامی، گردآوری اطلاعات تجاری و خشونت سیاسی می‌شود.

برای شرکت در یکی از کلاس‌ها و گفتگو با دانشجویان، ابتدا باید از سوی دستگاه امنیتی فرانسه تائید صلاحیت می‌شدم. موضوع کلاسی که در آن حاضر شدم «اطلاعات و اتکای بیش ‌از حد به فناوری» بود.

یکی از دانشجویانی که با او صحبت می‌کنم مردی است در دهه چهارم زندگی که خود را راجر معرفی می‌کند. او به انگلیسی دقیق و کوتاه می‌گوید که بانکدار سرمایه‌گذاری است. سپس اضافه می‌کند: «در سراسر غرب آفریقا مشاوره می‌دهم و در این دوره شرکت کرده‌ام تا برای مشتریانم ارزیابی ریسک انجام دهم.»

پروفسور کرتیه، که در زمینه افراط‌گرایی سیاسی تدریس می‌کند، می‌گوید در سال‌های اخیر دستگاه اطلاعاتی فرانسه گسترش زیادی یافته است. او می‌گوید اکنون حدود ۲۰ هزار مامور در آنچه «دایره درونی» می‌نامد مشغول به کار هستند.

این دایره شامل اداره کل امنیت خارجی است که معادل ام‌آی۶ در بریتانیا یا سیا در آمریکا است. و اداره کل امنیت داخلی که با تهدیدات داخلی فرانسه سر و کار دارد و معادل ام‌آی۵ در بریتانیا یا اف‌بی‌آی در آمریکا است.

اما او می‌گوید موضوع فقط تروریسم نیست.

پروفسور کرتیه می‌گوید: «دو نهاد امنیتی اصلی وجود دارند، اما ترک‌فین نیز هست. یک نهاد اطلاعاتی که در زمینه پول‌شویی تخصص دارد.»

او می‌افزاید: «این نهاد به شدت درگیر افزایش فعالیت‌های مافیایی است، به‌ویژه در جنوب فرانسه، از جمله فساد در بخش‌های عمومی و خصوصی که عمدتا ناشی از سودهای عظیم قاچاق غیرقانونی مواد مخدر است.»

از دیگر استادان این دوره می‌توان به یک مقام اداره کل امنیت خارجی که پیشتر در مسکو مستقر بود و سفیر سابق فرانسه در لیبی و یک مقام ارشد ترک‌فین اشاره کرد. رئیس امنیت الکتریسیته دو فرانس نیز یکی از واحد‌ها را اداره می‌کند.

گفته می‌شود علاقه بخش خصوصی به این مدرک همچنان در حال افزایش است. شرکت‌های بزرگ، به‌ویژه در حوزه دفاع و هوا فضا و برندهای کالای لوکس فرانسوی، علاقه‌مند به جذب دانش‌آموختگان این دوره‌اند، چرا که با تهدیدات بی‌وقفه سایبری، جاسوسی و خرابکاری مواجه‌اند.

فارغ‌التحصیلان اخیر توسط اپراتور تلفن همراه فرانسوی اورنج، غول صنایع هوا فضا و دفاعی تالس و شرکت مادر برندهایی مانند لویی‌ویتون و دیور یعنی ال‌وی‌ام‌اچ استخدام شده‌اند.

در کلاس امسال بیست و هشت دانشجو حضور داشتند. شش نفر از آن‌ها جاسوس‌اند. می‌شود آن‌ها را تشخیص داد. چرا که در زمان استراحت در کلاس، از دانشجویان جوان فاصله می‌گیرند و وقتی به سمتشان می‌روم، خیلی هم خوشحال نمی‌شوند.

بی‌آنکه نقش دقیق‌شان را بگویند، یکی از آن‌ها با دستانی که به سینه زده می‌گوید این دوره پله‌ای سریع برای ارتقا از کار دفتری به ماموریت میدانی محسوب می‌شود. دیگری می‌گوید بودن در این محیط دانشگاهی برایش الهام‌بخش است. آن‌ها فرم حضور و غیاب روزانه را فقط با نام کوچک خود امضا می‌کنند.

یکی از دانشجویان جوان، الکساندر ۲۱ ساله، می‌گوید می‌خواست درک عمیق‌تری از جنگ اقتصادی در حال شکل‌گیری میان اروپا و چین به دست آورد. او می‌گوید: «نگاه کردن به گردآوری اطلاعات از زاویه جیمز باند اصلا واقع‌گرایانه نیست، کار اصلی تحلیل ریسک و پیدا کردن راه مقابله با آن است.»

دانشجوی دیگری، ولنتین، او نیز ۲۱ ساله، می‌گوید سریال جاسوسی پرطرفدار فرانسه به نام «اداره» الهام‌بخش او شده است.

او می‌گوید: «آمدن به اینجا و آشنا شدن با دنیایی که فقط از طریق سریال تلویزیونی درباره‌اش می‌دانستم، تجربه‌ای خارق‌العاده بوده، و حالا بسیار مشتاقم که وارد دستگاه امنیتی شوم.»

تقریبا نیمی از دانشجویان این کلاس زن هستند. و به گفته یکی از استادان به نام سباستین-ایو لوران، متخصص فناوری در جاسوسی، این موضوع نسبتا جدید است.

او می‌گوید: «علاقه زنان به گردآوری اطلاعات پدیده‌ای جدید است. آن‌ها جذب این حوزه می‌شوند چون فکر می‌کنند می‌توانند دنیایی بهتر بسازند.»

او می‌افزاید: «اگر یک ویژگی مشترک میان همه این دانشجویان جوان وجود داشته باشد، می‌توان گفت بسیار میهن‌پرست هستند و این، تفاوتی اساسی با بیست سال پیش دارد.»

اگر علاقه‌مند به ثبت‌نام در این دوره هستید، تابعیت فرانسوی یک شرط ضروری است، هرچند برخی از شهروندان دوتابعیتی نیز پذیرفته می‌شوند.

با این حال پروفسور کرتیه می‌گوید باید مراقب باشد و می‌افزاید: «مرتبا درخواست‌هایی از زنان اسرائیلی و روسی بسیار جذاب با رزومه‌های خیره‌کننده دریافت می‌کنم. تعجبی ندارد که این درخواست‌ها فورا رد می‌شوند.»

در عکس دسته‌جمعی اخیر کلاس می‌توان فورا فهمید جاسوس‌ها کدام‌اند. آن‌ها درحالی‌که پشت‌شان به دوربین بود، ایستاده بودند.

با اینکه همه دانشجویان و جاسوس‌های حرفه‌ای که دیدم خوش‌اندام و ورزیده بودند، پروفسور کرتیه اصرار دارد که افسانه ماجراجویی‌های شبیه جیمز باند را از ذهن دور کنیم.

او می‌گوید: «تعداد کمی از نیروهای جدید واقعا به میدان اعزام می‌شوند. بیشتر مشاغل در دستگاه‌های اطلاعاتی فرانسه پشت میز هستند.»