ماجرای دلفین‌های انتحاری که ایران از «اوکراین» خرید چیست؟

در نشست خبری روز سه‌شنبه (۵ مه/۱۵ اردیبهشت) پنتاگون در کنار سوال‌های عادی مربوط به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، این سوال مطرح شد که «آیا ایران از دلفین‌های انتحاری استفاده می‌کند؟»

این خبرنگار دیلی وایر بود که از پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، خواست درباره «گزارش‌های مربوط به دلفین‌های انتحاری» در جنگ توضیح دهد.

آقای هگست گفت: «من نمی‌توانم دلفین‌های انتحاری خودمان را تایید یا تکذیب کنم اما می‌توانم تایید کنم که آن‌ها چنین چیزی ندارند.»

ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، هم گفت که چنین گزارش‌هایی را نشنیده است و پرسید: «این حرف‌ها شبیه داستان کوسه‌های مجهز به پرتو لیزر است، این‌طور نیست؟»

این صحبت‌ها، اشاره‌ای بود به مطلب پنج روز پیش نشریه وال استریت جورنال با عنوان «ایران به دنبال راهکاری برای مقابله با محاصره‌ای است که توان شکستن آن را ندارد.»

این نشریه نوشت محاصره دریایی آمریکا خلاهای استراتژی ایران در کنترل تنگه هرمز را آشکار کرده و ایران به دنبال راهی برای جبران است.

در بخشی از گزارش وال استریت جورنال می‌خوانیم: «مقام‌های ایران اعلام کردند که تهران برای حمله به کشتی‌های جنگی آمریکا، ممکن است از سلاح‌هایی استفاده کند که پیش‌تر به‌کار نگرفته است از زیردریایی‌ گرفته تا دلفین‌هایی که مین حمل می‌کنند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تهدید کرده است که با قطع کابل‌های فیبر نوری در تنگه هرمز، تنش‌ها را افزایش خواهد داد؛ اقدامی که باعث اختلال در ترافیک اینترنت جهانی می‌شود.»

اما با اینکه ممکن است استفاده نظامی از دلفین، تخیلی به نظر برسد، این کار دهه‌ها قدمت دارد.

بی‌بی‌سی ۲۶ سال پیش (۸ مارس ۲۰۰۰) در گزارشی خبر داد که ایران دلفین‌های انتحاری خریده است.

در این گزارش گفته شده بود، دلفین‌هایی که در نیروی دریایی شوروی آموزش دیده بودند، به ایران فروخته شده‌اند؛ اما اینکه در خلیج فارس چه خواهند کرد، در آن زمان روشن نبود.

کارشناسان روس این دلفین‌ها و سایر پستانداران آبزی را برای حمله به ناوها و غواصان دشمن آموزش داده بودند ولی با قطع بودجه، بسیاری از آن‌ها به یک مجموعه خصوصی منتقل شدند تا برای گردشگران نمایش اجرا کنند.

مربی ارشدشان، هم در دوران نظامی و هم در زندگی غیرنظامی، بوریس ژورید بود که فعالیت خود را به عنوان افسر زیردریایی‌ آغاز کرد و سپس از یک آکادمی پزشکی فارغ‌التحصیل شد.

در آن زمان گفته شد که او تمام این آبزیان را به ایران فروخته چون از پس تامین هزینه خوردوخوراک و نگهداریشان برنمی‌آمد.

آقای ژورید در آن زمان به روزنامه روسی کومسومولسکایا پراودا گفته بود: «اگر آدم بی‌رحمی بودم، می‌توانستم در سواستوپل بمانم. اما نمی‌توانم گرسنگی کشیدن حیواناتم را تحمل کنم. داروهای ما که هزاران دلار قیمت دارند تمام شده است و دیگر ماهی یا مکمل غذایی نداریم.»

در گزارش آن زمان بی‌بی‌سی گفته شد که در مجموع ۲۷ حیوان شامل گراز دریایی، شیر دریایی، فک و یک نهنگ سفید بلوگا، همراه با دلفین‌ها از سواستوپل در شبه‌جزیره کریمه با یک هواپیمای ترابری به خلیج فارس منتقل شدند.

چهار دلفین و نهنگ سفید پیش از انتقال به کریمه در سال ۱۳۷۰ (۱۹۹۱)، زیر نظر آقای ژورید در یک پایگاه دریایی در اقیانوس آرام آموزش دیدند. این حیوانات یاد گرفته بودند با هارپون‌هایی (زوبین‌هایی) که به پشتشان وصل می‌شد به غواصان دشمن حمله کنند یا آن‌ها را برای اسارت به سطح آب بکشند.

دلفین‌های آموزش‌دیده همچنین می‌توانستند با حملات انتحاری کشتی‌های دشمن را هدف قرار دهند و مین‌هایی را حمل می‌کردند که در برخورد با بدنه کشتی منفجر می‌شد. گفته می‌شود این دلفین‌ها می‌توانستند زیردریایی‌های شوروی و خارجی را از صدای پروانه‌شان تشخیص دهند.

روزنامه کومسومولسکایا پراودا آن زمان نوشت که تحقیقات آقای ژورید اساسا ماهیت نظامی داشته است و این دلفین‌ها را «مزدور» توصیف کرد: «در واقع، ایران سلاح مخفی سابق ما را با قیمتی ارزان از اوکراین خریده است.»

این روزنامه همچنین اشاره کرده بود که آمریکا در گذشته به بعضی فروش‌های نظامی روسیه به ایران اعتراض کرده است. آقای ژورید آن زمان گفته بود که نمی‌داند دلفین‌هایش قرار است چه ماموریتی انجام بدهند اما گفت: «حاضرم نزد خدا یا حتی نزد شیطان بروم، به شرطی که حال حیواناتم در آنجا خوب باشد.»

غیر از روسیه تنها کشور دیگری که به آموزش دلفین‌های نظامی شهرت دارد آمریکاست که برنامه‌ای برای پستانداران دریایی در سن‌دیگو در ایالت کالیفرنیا اجرا می‌کند.

البته در سال‌های اخیر گزارش‌هایی غیر رسمی مبنی بر تلاش بعضی کشورها از جمله کره شمالی منتشر شده است. گفته می‌شود تصاویر ماهواره‌ای نشان‌دهنده وجود قفس‌های نگهداری دلفین در کره شمالی است که گمانه‌زنی‌هایی را درباره راه‌اندازی برنامه‌ای مشابه در پیونگ‌یانگ برانگیخت. با این حال، روسیه و آمریکا همچنان پیشرفته‌ترین و قدیمی‌ترین برنامه‌های استفاده نظامی از پستانداران دریایی را در اختیار دارند.

طبق گزارش‌ها روسیه از زمان حمله به اوکراین، استفاده از دلفین‌های نظامی در بندر سواستوپل را برای مقابله با غواصان دشمن و حفاظت از ناوگان دریایی‌اش در دریای سیاه افزایش داده است.

هاشمی رفسنجانی: دلفین‌ها باهوشند و فرمان را خوب را اجرا می‌كنند جز در مورد موسیقی

اکبر هاشمی رفسنجانی، در کتاب خاطراتش، اصلاحات در بحران، در باره رویدادهای دوم فروردین ۱۳۷۹ نوشت:

«از پارك هتل آقای حسین ثابت در جنوب شرق جزیره [کیش] بازدید كردیم. كار توسعه فضای سبز آن پیشرفت خوبی دارد. استخرهای حیوانات دریایی هم در حال تكمیل است؛ چند استخر فعال شده و تعدادی فیل آبی، شیر آبی، سگ دریایی و دلفین هم از اوكراین وارد كرده است. جمعی از افراد اوكراینی كه آن حیوانات را اداره می‌كرده‌اند، برای راه‌اندازی و آموزش ایرانی‌ها، همراه آن‌ها هستند. در بازدید از استخرها، سرپرست هر یك از حیوانات، هنرهای آموخته را نمایش می‌دادند؛ جالب است.»

آقای رفسنجانی ادامه داده است: «سرپرست کل آن‌ها، توضیح‌های خوبی داد. خبر رسانه‌های غربی را كه این حیوانات برای مین‌ریزی یا مین‌روبی در دریا، آموزش نظامی دیده‌اند و ایران برای این منظور آن‌ها را خریده است، تكذیب كرد و گفت به دادگاه شكایت كرده‌ایم و به‌زودی دادگاه اقدام می‌كند. گفت عمر اكثر آن‌ها معمولاً حدود چهل سال است. چند زایمان در عمر خود دارند خوراكشان ماهی و میگو و گوشت‌های دیگر دریایی است. فیل‌ها وزنشان تا دو تن می رسد و شیرها تا یك تن و نهنگ تا سه تن. برای انسان هم بی‌خطر هستند. می‌توانند بین دو تا هفت دقیقه، زیر آب زندگی كنند ولی سگ دریایی تا ۴۵ دقیقه می تواند زیر آب بماند.»

«اكثر آنها را از آب‌های سرد شمال دریای قطبی آورده بودند و ناچار در تابستان باید آب استخرها را سرد كنند. گربه دریایی، مرتب بدنش را با بالك خود خارش می‌داد. همه آن‌ها باهوشند و فرمان‌های سرپرستان را خوب دریافت می‌كنند و دستورات را اجرا می‌كنند ولی در مورد اجرای موسیقی، دلفین‌ها دستور را اجرا نكردند. احتمالا از مراكز پربیننده كیش خواهد شد.»