چین درباره زرادخانه هسته‌ای خود چه می‌گوید و چه نمی‌گوید؟

چین همواره درباره زرادخانه و دکترین هسته‌ای خود بسیار پنهان‌کارانه عمل کرده است.

موضع رسمی پکن این است که سیاست هسته‌ای این کشور عمدتا ماهیتی دفاعی دارد و همواره بر تعهد دیرینه خود به سیاست «عدم استفاده نخست» از سلاح هسته‌ای تاکید می‌کند. بر همین مبنا چین بارها درخواست‌ها برای مشارکت در مذاکرات سه‌جانبه کنترل تسلیحات با آمریکا و روسیه را رد کرده است.

با این حال، ناظران غربی در سال‌های اخیر به روند سریع نوسازی توانمندی‌های هسته‌ای چین اشاره کرده‌اند. برآوردها نشان می‌دهد که چین بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ هر سال حدود ۱۰۰ کلاهک هسته‌ای به ذخایر خود افزوده است، هرچند این روند در سال گذشته کندتر شد و افزایش شمار کلاهک‌ها به حدود ۲۰ عدد محدود شد. در همین حال، رسانه‌های غربی از ارتقای گسترده میدان‌های سیلوی موشکی چین برای تقویت توانایی «ضربه دوم» (پاسخ متقابل) این کشور خبر داده‌اند.

پکن از نمایش توانمندی‌های هسته‌ای خود به عنوان ابزار بازدارندگی ابایی نداشته است؛ از جمله پرتاب یک موشک قاره‌پیمای بدون کلاهک به اقیانوس آرام در سال ۲۰۲۴ و همچنین نخستین نمایش عمومی «سه‌گانه هسته‌ای» خود شامل سامانه‌های پرتاب زمینی، دریایی و هوایی در رژه بزرگداشت پیروزی جنگ جهانی دوم در سال ۲۰۲۵.

موضع رسمی چین چیست؟

پکن درباره ابعاد دقیق زرادخانه هسته‌ای خود به شدت محرمانه عمل می‌کند. موضع رسمی چین این است که سیاست هسته‌ای این کشور کاملا «باثبات، منسجم و قابل پیش‌بینی» است و عمدتا برای دفاع از خود طراحی شده است.

مقام‌های چینی می‌گویند این کشور همواره توان هسته‌ای خود را در حداقل سطح لازم برای تامین امنیت ملی حفظ کرده است. آنان تاکید می‌کنند که چین هرگز وارد مسابقه تسلیحات هسته‌ای نشده و نقشی مهم در حفظ ثبات راهبردی جهانی ایفا کرده است. پکن ادعاهای مربوط به گسترش زرادخانه هسته‌ای خود را «گمانه‌زنی و تبلیغات بی‌اساس» می‌داند.

چین همچنین به طور گسترده سیاست «عدم استفاده نخست» از سلاح هسته‌ای را تبلیغ کرده و تاکید دارد که تنها در پاسخ مستقیم به یک حمله هسته‌ای از این سلاح‌ها استفاده خواهد کرد.

پکن در سال ۲۰۲۴ «ابتکار عدم استفاده نخست از سلاح هسته‌ای» را مطرح کرد و اعلام کرد که این تعهد «گامی عملی» برای اجرای پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای است. چین از کشورهای دارای سلاح هسته‌ای خواست سیاست عدم استفاده نخست را بپذیرند و معاهده‌ای برای خودداری از استفاده یا تهدید به استفاده از سلاح هسته‌ای علیه کشورهای فاقد این سلاح‌ها امضا کنند.

با وجود این، پکن بارها درخواست آمریکا برای مشارکت در مذاکرات سه‌جانبه کنترل تسلیحات با واشنگتن و مسکو را رد کرده است. این در حالی است که پیمان کاهش تسلیحات راهبردی جدید (استارت نو) میان آمریکا و روسیه، در ماه فوریه ۲۰۲۶ منقضی شد. مقام‌های چینی چنین درخواست‌هایی را «ناعادلانه، غیرمنطقی و غیرواقع‌بینانه» توصیف کرده‌اند و استدلال می‌کنند که آمریکا و روسیه بخش عمده زرادخانه هسته‌ای جهان را در اختیار دارند و بنابراین مسئولیت اصلی خلع سلاح بر عهده آن‌هاست.

ارزیابی غرب چیست؟

با وجود محرمانه بودن اطلاعات هسته‌ای چین، ناظران غربی از روند سریع نوسازی توانمندی‌های هسته‌ای این کشور در سال‌های اخیر سخن گفته‌اند. موسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم (سیپری) در سال‌نامه ۲۰۲۶ خود برآورد کرد که زرادخانه هسته‌ای چین تا ژانویه ۲۰۲۶ به حدود ۶۲۰ کلاهک هسته‌ای رسیده است. این رقم یک سال پیش ۶۰۰ کلاهک برآورد شده بود.

طبق ارزیابی سیپری، چین بین سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ حدود ۹۰ کلاهک و بین سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ حدود ۱۰۰ کلاهک به زرادخانه خود افزوده که سریع‌ترین روند رشد در یک دهه گذشته بوده است. با این حال، این روند از آن زمان کندتر شده است.

گزارش وزارت دفاع آمریکا در سال ۲۰۲۴ پیش‌بینی کرده بود که شمار کلاهک‌های هسته‌ای چین تا سال ۲۰۳۰ به بیش از هزار عدد خواهد رسید. اما این گزارش دیگر برآورد قبلی خود در سال ۲۰۲۲ را تکرار نکرد؛ برآوردی که احتمال می‌داد ذخایر هسته‌ای چین تا سال ۲۰۳۵ به حدود هزار و پانصد کلاهک برسد. سیپری یادآور شده است که حتی اگر چین تا سال ۲۰۳۰ از مرز هزار کلاهک عبور کند، این تعداد همچنان تنها حدود یک‌چهارم زرادخانه‌های کنونی آمریکا و روسیه خواهد بود.

با این حال، سیپری هشدار داده است که چین صدها موشک را در سه میدان سیلوی بزرگ در شمال این کشور مستقر کرده و هم‌زمان در حال تکمیل ۳۰ سیلوی دیگر در سه منطقه کوهستانی در شرق چین است.

گزارش خبرگزاری رویترز در ماه مه نیز از شبکه‌ای گسترده شامل بیش از ۸۰ سکوی پرتاب، پناهگاه‌های مستحکم و مراکز فرماندهی هشت‌ضلعی در بیابان‌های منطقه سین‌کیانگ در شمال‌غرب چین خبر داد؛ تاسیساتی که از موشک‌های مستقر در سیلو و همچنین پرتابگرهای متحرک پشتیبانی می‌کند و نشانه‌ای از ارتقای چشمگیر توانایی چین برای اجرای حمله متقابل به شمار می‌روند.

نمایش توانمندی‌های هسته‌ای

در حالی که رسانه‌های رسمی چین معمولا درباره داده‌ها و برآوردهای غربی اظهار نظر نمی‌کنند، پکن در سال‌های اخیر به طور آشکار توانایی‌های هسته‌ای خود را به نمایش گذاشته است. یکی از نمونه‌های بارز آن، پرتاب یک موشک بالستیک قاره‌پیمای بدون کلاهک به اقیانوس آرام در سال ۲۰۲۴ بود؛ اقدامی که برای نخستین بار از سال ۱۹۸۰ انجام شد.

اگرچه وزارت دفاع چین جزئیات زیادی منتشر نکرد، اما رسانه‌های چینی گزارش دادند که موشک قاره‌پیمای دانگ‌فنگ-۳۱ای‌جی به هدف تعیین‌شده‌ای در دو هزار کیلومتری جنوب شرق جزایر هاوایی اصابت کرده و در مجموع مسافتی ۱۲ هزار کیلومتری را پیموده است. این رسانه‌ها تاکید کردند که برد کامل این موشک می‌تواند قطب جنوب، سراسر قاره اروپا و همه شهرهای مهم ساحل غربی آمریکا را پوشش دهد.

دو ون‌لونگ، کارشناس نظامی چین، این پرتاب را اقدامی در چارچوب بازدارندگی استراتژیک دانست و گفت که این عملیات توانایی‌های لجستیکی و نقشه‌برداری چین در منطقه و همچنین اعتماد این کشور به عبور از هرگونه سامانه پدافند هوایی و ضد موشکی را نشان می‌دهد.

هم‌زمان تحلیلگران نظامی تایوانی یادآور شدند که این آزمایش هم‌زمان با کارزار گسترده مبارزه با فساد در ارتش آزادی‌بخش خلق چین و پاکسازی فرماندهان ارشد نیروی موشکی این کشور انجام شد.

پکن در رژه نظامی هشتادمین سالگرد پیروزی بر ژاپن در سال ۲۰۲۵ برای نخستین بار «سه‌گانه هسته‌ای» کامل خود را به نمایش گذاشت.

رسانه‌های چینی از این توانمندی به عنوان «برگ برنده راهبردی» یاد کردند. این سه‌گانه شامل موشک دوربرد هواپایه جی‌ال-۱، موشک قاره‌پیمای قابل پرتاب از زیردریایی جی‌ال-۳، موشک‌های قاره‌پیمای زمینی دی‌اف-۶۱ و دی‌اف-۳۱ و همچنین موشک هسته‌ای راهبردی قاره‌پیمای دی‌اف-۵سی با سوخت مایع و قابلیت حمله در مقیاس جهانی بود.