چه سامانه‌ای از مکه و دیگر شهرهای مقدس عربستان محافظت می‌کند؟

ائتلاف نظامی حامی دولتِ مورد تأیید بین‌المللی یمن مدعی شد که نیروهای پدافند هوایی عربستان سعودی، پهپاد شلیک‌شده از سوی حوثی‌ها را پیش از ورود به حریم هوایی مکه رهگیری و منهدم کرده‌اند.

اگرچه حوثی‌های یمن این ادعا را رد کردند، با این حال، از زمان انتشار این گزارش‌ها، نه تنها درباره توانمندی‌های دفاعی عربستان سعودی بحث‌های زیادی مطرح شده، بلکه این پرسش نیز مطرح است که ریاض برای مقابله با تهدیدهای هوایی، در مکه و دیگر شهرهای خود از چه سامانه‌های پدافند هوایی استفاده می‌کند.

عربستان سعودی اعلام نکرده است که برای سرنگونی این پهپاد ادعایی از چه سامانه دفاعی استفاده کرده است. با این حال، وزارت دفاع این کشور در ماه مه سال جاری ویدیویی منتشر کرده بود که در آن چندین سکوی پرتاب موشک، سامانه‌های راداری و توپ‌های بزرگ ضدهوایی دیده می‌شدند.

وزارت دفاع عربستان سعودی اعلام کرده است که نیروهای پدافند هوایی مجهز به این تسلیحات، مسئولیت «حفاظت از اماکن مقدس و مقابله با تهدیدهای هوایی» را بر عهده دارند.

بی‌بی‌سی اردو برای آگاهی از این موضوع که عربستان سعودی برای پدافند هوایی خود، به‌ویژه برای حفاظت از اماکن مقدس در اسلام، از چه تسلیحاتی استفاده می‌کند، با حماد ولید، پژوهشگر حوزه امور نظامی و تسلیحات گفتگو کرد.

عربستان سعودی چه سامانه‌های پدافند هوایی در اختیار دارد؟

حماد ولید، پژوهشگر وابسته به موسسه «استراتژیک ویژن» که در زمینه تسلیحات تحقیق می‌کند، به بی‌بی‌سی اردو گفت که در ویدیویی که عربستان سعودی در ماه مه سال جاری منتشر کرد، سامانه‌های پاتریوت ساخت آمریکا، سکوهای پرتاب موشک و رادارها قابل مشاهده هستند.

به گفته او، بر اساس بیانیه رسمی عربستان سعودی، برای حفاظت از اماکن مقدس (یعنی مکه و مدینه)، سامانه‌های پاتریوت در این شهرها مستقر شده‌اند.

حماد ولید همچنین افزود که توپ ضدهوایی دیده‌شده در این ویدیو در واقع سامانه «اورلیکن ۳۵ میلی‌متری» است که توسط یک شرکت سوئیسی تولید می‌شود.

علاوه بر این، عربستان سعودی در ماه مه سال گذشته سامانه آمریکایی تاد، را نیز برای تقویت پدافند هوایی خود خریداری کرد.

به گزارش خبرگزاری رسمی عربستان سعودی، مراسم بهره‌برداری از این سامانه دفاعی در موسسه نیروهای پدافند هوایی در شهر جده برگزار شد.

سامانه موشکی پاتریوت چیست؟

به گفته حماد ولید، پژوهشگر وابسته به موسسه «اس‌وی‌آی»، عربستان سعودی برای رهگیری پهپادها، هواپیماها، موشک‌های کروز و موشک‌های بالستیک از سامانه موشکی پاتریوت استفاده می‌کند.

این سامانه موشکی و پدافند ضدهوایی توسط شرکت آمریکایی لاکهید مارتین ساخته شده است.

به گفته لاکهید مارتین، عربستان سعودی همچنین به سامانه دفاعی «پاتریوت ادونسد کپبیلیتی ۳» (PAC-3) مجهز است؛ سامانه‌ای که توانایی رهگیری موشک‌های بالستیک، موشک‌های کروز و هواپیماهای جنگی را دارد.

این سامانه به دلیل برخورداری از رادار پیشرفته شناخته می‌شود که توانایی رهگیری و انهدام هم‌زمان چندین هدف را دارد. این سامانه موشکی علاوه بر آنکه در مدت کوتاهی عملیاتی می‌شود، توانایی مقابله با اخلال الکترونیکی را نیز دارد.

با این حال، حماد ولید می‌گوید موشک‌های مورد استفاده در سامانه‌های پی‌ای‌سی-۲ و پی‌ای‌سی-۳ میلیون‌ها دلار قیمت دارند. به همین دلیل عربستان سعودی از توپ‌های ضدهوایی اورلیکن نیز استفاده می‌کند، سامانه‌ای که در ویدیوی وزارت دفاع عربستان سعودی نیز قابل مشاهده است.

به گفته این پژوهشگر، گلوله‌های ۳۵ میلی‌متری مورد استفاده در این توپ‌های ضدهوایی در مقایسه با موشک‌های سامانه پاتریوت ارزان‌تر هستند.

«این بدان معناست که سامانه دفاعی پاتریوت برای مقابله با تهدیدهای بزرگ‌تر مانند موشک‌ها یا پهپادهای بزرگ به کار گرفته می‌شود، در حالی که توپ‌های ضدهوایی ۳۵ میلی‌متری اورلیکن برای سرنگونی پهپادهای کوچک استفاده می‌شوند.»

حماد ولید همچنین گفت که توپ‌های ضدهوایی ۳۵ میلی‌متری اورلیکن در پاکستان نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند و در ماه مه سال گذشته برای مقابله با پهپادهای هند به شکلی موثر به کار گرفته شدند.

سامانه پدافند هوایی تاد

عربستان سعودی در سال جاری سامانه پیشرفته پدافند هوایی تاد ساخت شرکت لاکهید مارتین را نیز دریافت کرد.

خبرگزاری رسمی عربستان سعودی در ماه ژوئیه سال جاری گزارش داد که «استقرار نخستین آتشبار سامانه دفاعی تاد بخشی از یک برنامه دفاعی گسترده‌تر است که هدف آن تقویت توانمندی‌های پدافند هوایی پادشاهی و تضمین حفاظت از تاسیسات راهبردی مهم و منافع ملی است.»

به گفته شرکت آمریکایی، تاد «پیشرفته‌ترین سامانه دفاع موشکی جهان» است که توانایی رهگیری موشک‌های کوتاه‌برد و میان‌برد را دارد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی لاکهید مارتین، سامانه تاد را می‌توان با سرعت در هر نقطه‌ای مستقر کرد و از آن در کنار دیگر سامانه‌های دفاع موشکی بالستیک، از جمله سامانه دفاعی پاتریوت ۳، نیز استفاده کرد.

حماد ولید، پژوهشگر، می‌گوید عربستان سعودی در همین سال سامانه پدافند هوایی تاد را دریافت کرده است که برای رهگیری موشک‌های بالستیک مورد استفاده قرار می‌گیرد.

پیش از حملات حوثی‌ها، ایران نیز مدعی هدف قرار دادن پایگاه‌های نظامی آمریکا در عربستان سعودی شده بود.

به گفته حماد ولید، این سامانه پدافند هوایی می‌تواند موشک‌های بالستیکی را که ایران به کار می‌گیرد یا موشک‌هایی را که حوثی‌ها شلیک می‌کنند نیز رهگیری کند.

با این حال، او تاکید کرد که از سامانه تاد برای مقابله با پهپادها استفاده نمی‌شود، چون این سامانه پدافند هوایی بسیار گران‌ قیمت است.

چالش‌های پدافندی عربستان

اندرو دیویدسن، تحلیلگر نشریه «ژئوپولیتیکال افرز» و نظامی پیشین آمریکایی که در گذشته در خاورمیانه خدمت کرده است، معتقد است عربستان سعودی توانایی مقابله با تهدیدهای احتمالی را دارد، اما ممکن است در نتیجه حملات مداوم یا گسترده با خسارت‌های بیشتری روبه‌رو شود.

او با استناد به آمار منتشرشده از سوی موسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی در سال ۲۰۲۵ می‌گوید عربستان سعودی ۱۰۸ سکوی پرتاب پاتریوت در اختیار دارد، اما «جنگ با ایران نشان داد که اهداف مهم همچنان می‌توانند هدف حمله قرار گیرند.»

به گفته او، عربستان سعودی در جریان تنش‌های اخیر ناچار بوده است منابع دفاعی خود را میان اماکن مذهبی، دیگر شهرها، پایگاه‌های نظامی و زیرساخت‌های انرژی تقسیم کند.

اندرو دیویدسن می‌گوید تمرکز دادن حفاظت بر برخی نقاط مشخص به این معناست که منابع کمتری برای سایر مناطق در دسترس خواهد بود. «پرواز پهپادها در ارتفاع پایین، شناسایی آنها را دشوارتر می‌کند. در عین حال، حملات پیوسته نیز ذخایر موشک‌های رهگیر را تحت فشار قرار می‌دهد.»

اگرچه وضعیت فعلی ذخایر مهمات عربستان سعودی به صورت عمومی مشخص نیست، اما او نگران است که این کشور خاورمیانه‌ای نیز تحت تاثیر کمبود جهانی موشک‌های رهگیر قرار گرفته باشد.