کتاب سرخ کوچک تا بازوبند گارد سرخ؛ روایت ۶۰ ساله انقلاب فرهنگی چین

کتابچه‌ای قرمز با تصویر مائو
توضیح تصویر، کتاب سرخ کوچک مائو رهبر سابق چین دومین کتاب چاپ‌شده محبوب تاریخ است. تنها کتاب مقدس بیش از آن چاپ شده است
منتشر شده در
زمان مطالعه: ۴ دقیقه

شصتمین سالگرد انقلاب فرهنگی چین فرارسیده است؛ رویدادی مهم که این کشور را به‌مدت یک دهه دچار بحران و آشفتگی کرد.

در ۱۶ مه ۱۹۶۶، مائو تسه‌تونگ، رهبر کمونیست چین، کارزاری را برای پاکسازی کشور از نفوذ سرمایه‌داری و تفکر بورژوایی آغاز کرد و همزمان در پی حذف رقبای خود برآمد.

سازمانی از جوانان به نام گاردهای سرخ در سراسر کشور شکل گرفت که آموزه‌های مائو تسه‌تونگ را تبلیغ می‌کرد.

آن‌ها میراث فرهنگی را نابود کردند و بازجویی، تحقیر و کتک‌زدن معلمان، روشنفکران و دشمنان سنتی حکومت را هدایت کردند.

این انقلاب میلیون‌ها نفر را آواره کرد و بنا بر برآوردها بین ۵۰۰ هزار تا دو میلیون نفر کشته شدند. سال‌های آشوب و خونریزی تنها با مرگ مائو در سال ۱۹۷۶ پایان یافت.

نحوه مواجهه با میراث مناقشه‌برانگیز آن دوران، از آن زمان تاکنون، همچنان چالشی برای حاکمان کمونیست چین باقی مانده است.

صفحه‌ای از یک کتاب باز که واژه‌هایی به زبان ماندارین در آن دیده می‌شود
توضیح تصویر، در اوج انقلاب فرهنگی، همه موظف بودند نسخه‌ای از «کتاب سرخ کوچک» مائو تسه‌تونگ را همراه داشته باشند. این کتاب ابزاری قدرتمند برای شست‌وشوی فکری بود و حضور فراگیر آن باعث می‌شد تنها اندیشه‌هایی پذیرفته شوند که با نقل‌قول‌های مائو همخوانی داشتند. این کتاب که نام رسمی‌اش «گزیده‌ای از گفته‌های رئیس مائو» بود، شامل ۴۲۷ نقل‌قول درباره موضوعاتی مانند حزب کمونیست، مبارزه طبقاتی و سوسیالیسم، همچنین جوانان، زنان و هنر بود
صفحه‌ای از یک کتاب باز که نوشته‌هایی به خط ماندارین در آن دیده می‌شود. برخی حروف خط خورده‌اند
توضیح تصویر، برآورد می‌شود بیش از پنج میلیارد نسخه از کتاب سرخ، به بیش از ۴۰ زبان، چاپ شده باشد. موضوعی که آن را پس از کتاب مقدس به دومین کتاب چاپ‌شده پرطرفدار جهان تبدیل کرده است. مارشال لین بیائو، دست راست مائو تسه‌تونگ، نقشی کلیدی در ترویج کتاب سرخ داشت و مقدمه آن را نوشت. پس از آنکه لین بیائو مغضوب آقای مائو شد، بسیاری از مردم مجبور شدند نام او را در کتاب سرخ خط بزنند تا وفاداری خود را نشان دهند
نشان گرد قرمزرنگی با تصویر رئیس مائو
توضیح تصویر، پیرامون مائو تسه‌تونگ کیش شخصیت عظیمی شکل گرفته بود. تخمین زده می‌شود حدود دو میلیارد نشان مائو در دوران انقلاب فرهنگی تولید شده باشد. پس از سال ۱۹۶۹، تولید این نشان‌ها کاهش یافت. گفته می‌شود علت آن این بود که مائو گفته بود آلومینیوم برای ساخت هواپیما لازم است. این نشان‌ها بین سال‌های ۱۹۶۶ تا ۱۹۶۹ بیشترین رواج را داشتند. زمانی که هر فردی با «سابقه خوب» برای نشان دادن وفاداری خود به «رهبر بزرگ» یکی از آن‌ها را بر سینه می‌زد. بسیاری از خانواده‌ها در چین اشیایی از دوران انقلاب فرهنگی را به عنوان یادگاری نگه داشته‌اند
پوستری قرمز و سفید با تصویری از مائو تسه‌تونگ در مرکز دایره‌ای شبیه خورشید که پرتوهایی از آن ساطع می‌شود. متن زیر تصویر برای مائو آرزوی عمر طولانی کرده است
توضیح تصویر، کیش شخصیت مائو تسه‌تونگ تنها به نشان‌ها و کتاب سرخ کوچک محدود نمی‌شد. پوسترهای تبلیغاتی در خانه‌ها، کلاس‌های درس، سالن‌های اجتماعات، ساختمان‌های اداری و کارخانه‌ها نصب می‌شد. جمله زیر تصویر مائو می‌گوید: «برای رئیس مائو آرزوی عمر طولانی داریم.»
بازوبندی قرمز که توسط گاردهای سرخ استفاده می‌شد
توضیح تصویر، این بازوبند متعلق به سازمان جوانانی است که عموما با نام گاردهای سرخ شناخته می‌شدند. این گروه نخستین بار در دبیرستان‌ها و دانشگاه‌های پکن در تابستان ۱۹۶۶ شکل گرفت و خیلی زود در سراسر کشور گسترش یافت. گاردهای سرخ خود را مدافعان رئیس مائو می‌دانستند. بسیاری از آن‌ها کسانی را که بورژوا یا بی‌وفا تلقی می‌شدند، از جمله معلمان خود، را کتک می‌زدند
کیفی به رنگ خاکی و قمقمه‌ای به سبک نظامی
توضیح تصویر، در دوران انقلاب فرهنگی، دانشگاه‌ها و مدارس مانند نهادهایی نیمه‌نظامی اداره می‌شدند. جوانان هنگام راهپیمایی به تجمع‌ها و کار در مزارع، قمقمه‌های ارتشی و کیف‌های سبز رنگ به سبک نظامی همراه داشتند
تخریب وسایل معابد و آثار هنری توسط گاردهای سرخ در دوران انقلاب فرهنگی

منبع تصویر، ullstein bild via Getty Images

توضیح تصویر، در حالی که مائو مورد ستایش قرار می‌گرفت، اشیای مذهبی تخریب می‌شدند. گاردهای سرخ به اشیای مرتبط با «چهار کهنه» حمله می‌کردند: تفکر کهنه، فرهنگ کهنه، رسوم کهنه و عادت‌های کهنه. معابد، آرامگاه‌ها و مکان‌های میراث فرهنگی و همچنین کتاب‌ها و نقاشی‌های کمیاب، نابود شدند