امیدهای ترامپ برای توافق صلح با ایران با اما و اگرهایی همراه است

دونالد ترامپ با متوقف کردن طرح کوتاه‌مدت «پروژه آزادی» برای هدایت کشتی‌ها در تنگه هرمز و در حالی که مدعی شد پیشرفت‌هایی برای دستیابی به یک «توافق کامل و نهایی» با ایران حاصل شده، باعث آرامش بازارهای نفت و افزایش امیدها به دستیابی به یک پیشرفت دیپلماتیک شد.

اما خود رئیس‌جمهور آمریکا خیلی زود این انتظارات را تعدیل کرد.

ایران روز چهارشنبه اعلام کرد در حال بررسی پیشنهاد جدید واشنگتن است. این در حالی بود که رسانه‌های آمریکایی به نقل از مقام‌های ناشناس این کشور گزارش داده بودند دو طرف به یک یادداشت تفاهم یک‌صفحه‌ای برای پایان دادن به جنگ در خلیج فارس نزدیک شده‌اند.

یک منبع نزدیک به میانجی‌ها در پاکستان به خبرگزاری رویترز گفت: «خیلی زود این پرونده را خواهیم بست. داریم به نتیجه می‌رسیم.»

اما تنها چند ساعت پس از آنکه دونالد ترامپ شامگاه سه‌شنبه در شبکه تروث سوشال نوشت که برای بررسی امکان «نهایی و امضا شدن توافق»، پروژه آزادی را متوقف می‌کند، لحن او ناگهان تغییر کرد.

او صبح چهارشنبه گفت توافق با ایران یک «فرض بزرگ» است و اگر حاصل نشود، بمباران‌ها با «سطح و شدتی بسیار بالاتر از قبل» از سر گرفته خواهد شد.

تهدید رئیس‌جمهور آمریکا کمتر از ۲۴ ساعت پس از آن مطرح شد که مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در کاخ سفید اعلام کرده بود عملیات «خشم حماسی» - حملات نظامی تحت رهبری آمریکا علیه ایران - به پایان رسیده است.

دونالد ترامپ کمی بعد در روز چهارشنبه، در تماس تلفنی کوتاهی با شبکه پی‌بی‌اس درباره دستیابی به توافق با ایران ابراز خوش‌بینی کرد، هرچند پذیرفت که تاکنون چنین توافقی دور از دسترس بوده است.

او گفت: «قبلا هم همین حس را درباره آن‌ها داشتم. پس باید ببینیم چه می‌شود.»

آقای ترامپ همچنین به پی‌بی‌اس گفت «بعید است» نمایندگان آمریکا را برای دور دوم مذاکرات صلح با ایران به اسلام‌آباد، پایتخت پاکستان، اعزام کند.

وب‌سایت اکسیوس و خبرگزاری رویترز گزارش داده بودند که واشنگتن و تهران به یک یادداشت تفاهم یک‌صفحه‌ای و ۱۴ بندی برای پایان دادن به جنگ نزدیک شده‌اند.

گفته می‌شود هدف این طرح پایان دادن به درگیری‌هاست و پس از آن، گفت‌وگوهایی برای بازگشایی تنگه هرمز، رفع تحریم‌ها و محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران آغاز خواهد شد.

اما اکسیوس هم‌زمان گزارش داد که برخی مقام‌های آمریکایی نسبت به امکان دستیابی به توافق و حتی اینکه چه کسی در میان جناح‌های مختلف رهبری ایران چنین توافقی را تایید خواهد کرد، تردید دارند.

ابراهیم رضایی، نماینده مجلس ایران و سخنگوی کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی، در شبکه ایکس نوشت که ۱۴ بندی که اکسیوس گزارش کرده، چیزی جز «لیست آرزوهای» آمریکایی‌ها نیست.

او افزود اگر آمریکایی‌ها «امتیازات لازم را ندهند»، ایران «دست به ماشه و آماده» اقدام خواهد بود.

در آمریکا نیز کارشناسان سیاست خارجی با احتیاط به این تحولات نگاه می‌کنند.

گرنت راملی، مشاور پیشین سیاست‌های خاورمیانه در دولت‌های جو بایدن و دونالد ترامپ، به بی‌بی‌سی گفت: «با توجه به شیوه‌ای که دولت پروژه آزادی را اعلام کرد و تنها چند ساعت بعد ناگهان آن را به حالت تعلیق درآورد، مشخص است که آن‌ها دستیابی به توافق را ممکن می‌دانند.»

آقای راملی که اکنون عضو اندیشکده «موسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک» است، افزود: «اما ما قبلا هم چنین وضعیتی را دیده‌ایم و شاهد بوده‌ایم که مذاکرات در آخرین لحظه به دلایل مختلف فروپاشیده است.»

دونالد ترامپ از زمان اعلام آتش‌بس در ۷ آوریل بارها گفته که توافق نزدیک است.

او روز ۱۷ آوریل به شبکه سی‌بی‌اس گفته بود ایران «با همه چیز موافقت کرده» و اجازه خواهد داد آمریکا اورانیوم غنی‌شده این کشور را خارج کند؛ ادعایی که مقام‌های تهران به صراحت رد کردند.

آقای ترامپ روز چهارشنبه بار دیگر در کاخ سفید تاکید کرد: «آن‌ها می‌خواهند توافق کنند، می‌خواهند مذاکره کنند.»

او افزود: «خواهیم دید که آیا واقعا موافقت می‌کنند یا نه.»

گرنت راملی گفت حتی اگر بر سر یک یادداشت تفاهم یک‌صفحه‌ای توافق شود، «بسیار بعید» است که همه مسائل حل‌وفصل شود، به ویژه با توجه به جنبه‌های بسیار فنی یک توافق درباره مواد هسته‌ای ایران.

در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما، بیش از ۲۰ ماه طول کشید تا جزئیات دقیق توافق هسته‌ای ایران نهایی شود.

کارشناسان حمل‌ونقل دریایی می‌گویند «پروژه آزادی» که روز یکشنبه اعلام شد، در ساعات اولیه تاثیر محدودی داشت و تنها تعداد اندکی از کشتی‌ها از تنگه عبور کردند.

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در اندیشکده گروه بین‌المللی بحران، به بی‌بی‌سی گفت واکنش ایران به این عملیات - که شامل تیراندازی به کشتی‌ها و حمله به اهدافی در امارات متحده عربی بود - احتمالا دونالد ترامپ را متقاعد کرده که این طرح «قرار نیست مشکل را حل کند».

او گفت: «در این دولت هیچ‌گونه فرایند سیاست‌گذاری واقعی وجود ندارد. رئیس‌جمهور بیش از آنکه بر اساس روندهای مشخص تصمیم بگیرد، بر پایه انگیزه‌های آنی عمل می‌کند و به همین دلیل است که مدام شاهد تناقض هستیم.»

میک مالروی، معاون پیشین دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور خاورمیانه در پنتاگون، نیز گفت ارتباط میان توقف پروژه آزادی و احتمال توافق صلح همچنان مبهم است.

او گفت: «مشخص نیست توقف پروژه آزادی به دلیل این یادداشت تفاهم یک‌صفحه‌ای بوده یا به این خاطر که ۱۵۰۰ کشتی گرفتار پشت تنگه هرمز، حتی با وجود چتر امنیتی آمریکا نیز حاضر به عبور نبودند. احتمالا ایران هم در تلاش است پاسخ این سوال را دریابد.»