گفت‌وگو با سازنده ویدیوهای جنجالی لِگو درباره جنگ ایران؛ وقتی هوش مصنوعی به ابزار پروپاگاندا تبدیل می‌شود

در نگاه نخست، این تصاویر ممکن است شبیه صحنه‌هایی از مجموعه انیمیشن لِگو به نظر بیاید، با این تفاوت که شلوغ‌تر و پرتحرک‌تر هستند.

اما این ویدیوهای وایرال که با الهام از سبک بصری لگو ساخته شده‌اند، شامل تصاویری از کودکان در حال مرگ، جنگنده‌ها و دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکاست، و در واقع نوعی پروپاگاندای طرفدار حکومت ایران به شمار می‌رود.

برای ساخت برنامه «تاپ کامنت»، پادکست جدید بی‌بی‌سی، با یکی از نمایندگان «اکسپلوسیو مدیا»، یکی از حساب‌های اصلی تولیدکننده این کلیپ‌ها، گفت‌وگو کردیم. او از ما خواست او را «آقای اکسپلوسیو» بنامیم.

او کاربری زیرک است که در ابتدا هرگونه همکاری با حکومت ایران را انکار می‌کرد. این مجموعه در مصاحبه‌های پیشین، خود را «کاملا مستقل» توصیف کرده بود. اما در ادامه پرسش‌ها، آقای اکسپلوسیو تایید کرد که حکومت ایران «یکی از مشتریان» آن‌هاست؛ نکته‌ای که پیش‌تر هرگز به صورت علنی تایید نکرده بود.

پیام غالب این ویدیوها این است که ایران در برابر یک «ابرقدرت ستمگر» یعنی ایالات متحده ایستادگی می‌کند.

این کلیپ‌ها اغراق‌آمیز و بی‌ظرافتند، اما این موضوع از شور و شوق کاربران برای دست‌به‌دست کردن و نظر گذاشتن زیر آن‌ها کم نکرده است.

در یکی از این ویدیوها، دونالد ترامپ در میان گردبادی از اسناد مربوط به پرونده اپستین سقوط می‌کند، در حالی که در پس‌زمینه صدای یک آهنگ رپ شنیده می‌شود که می‌گوید: «رازها در حال افشا شدن‌اند، فشار در حال افزایش است.»

در ویدیویی دیگر، جورج فلوید زیر زانوی یک پلیس دیده می‌شود، در حالی که صدایی می‌گوید ایران «برای همه کسانی ایستاده که سیستم شما به آن‌ها ظلم کرده است».

به گفته اِما برایانت، از کارشناسان برجسته حوزه تبلیغات، اصطلاح «اسلاپاگندا» - که سال گذشته در یک مقاله دانشگاهی معرفی شد - برای توصیف میزان قدرت این محتوای «بسیار پیچیده» کافی نیست.

برآورد می‌شود کلیپ‌های تبلیغاتی تولیدشده با هوش مصنوعی در طول جنگ صدها میلیون بار دیده شده باشند.

در تماس ویدیویی ما با «آقای اکسپلوسیو»، او به صورت سایه‌وار دیده می‌شود و نورهای سبز و قرمز - رنگ‌های پرچم ایران - او را احاطه کرده‌اند. روی میز او کلاهی با پر سبز دیده می‌شود که مرتبط با حسین بن علی، امام سوم شیعیان، است.

او می‌گوید تعداد اعضای تیم اکسپلوسیو مدیا کمتر از ده نفر است و از گرافیک‌های سبک لِگو استفاده می‌کنند «چون یک زبان جهانی است». حساب‌های رسانه‌های دولتی ایران و روسیه در شبکه ایکس این ویدیوها را به طور مرتب برای میلیون‌ها دنبال‌کننده بازنشر می‌کنند.

از آقای اکسپلوسیو می‌پرسیم چرا پرونده‌های اپستین تا این حد در ویدیوهای او برجسته‌اند.

او می‌گوید هدف این است که به مخاطب نشان دهند که شاهد چه نوع «تقابلی» است: تقابل میان ایران که به گفته او به دنبال «حقیقت و آزادی» است و «کسانی که خود را با آدم‌خوارها پیوند می‌دهند».

این ادعا اشاره‌ای است به این نظریه که پرونده‌های جفری اپستین، دولت دونالد ترامپ را به «آدم‌خواری» پیوند می‌دهند؛ ادعایی که هیچ سند معتبری برای اثبات آن وجود ندارد.

این ویدیوها مملو از مطالبی است که با واقعیت همخوانی ندارد. درباره این مسئله از آقای اکسپلوسیو سوال کردیم.

در یکی از کلیپ‌ها، نیروهای ایرانی در حال اسارت گرفتن خلبان یک جنگنده آمریکایی هستند که سرنگون شده است. مقام‌های آمریکایی اعلام کردند این خلبان - که پس از سرنگونی هواپیمایش در منطقه‌ای کوهستانی و دورافتاده در ایران گرفتار شده بود - در تاریخ ۴ آوریل در عملیات نیروهای ویژه آمریکا نجات یافته است.

آقای اکسپلوسیو این روایت را نمی‌پذیرد و می‌گوید: «شاید اصلا خلبانی گم نشده بود و عملیات نجاتی هم در کار نبوده است. هدف اصلی آن‌ها دزدیدن اورانیوم از ایران بود.»

وقتی ما با استناد به مقام‌های آمریکایی - که می‌گویند این خلبان اکنون در کویت تحت درمان است - پاسخ او را به چالش می‌کشیم، او ادعا می‌کند: «فقط ۱۳ درصد از گفته‌های آقای ترامپ مبتنی بر واقعیت است.»

ویدیوی مربوط به این خلبان که تیم اکسپلوسیو مدیا آن را تولید کرده، توانسته این روایت جایگزین را در میان مخاطبان انگلیسی‌زبان گسترش دهد.

یکی از اینفلوئنسرهای طرفدار این محتوا در تیک‌تاک به مخاطبانش گفته بود که این ویدیوهای لِگویی «تا اینجا به طرز شگفت‌آوری دقیق بوده‌اند؛ آن‌ها داستان ماموریت اخیر خلبان آمریکایی را فاش کردند که اصلا عملیات نجات نبود، بلکه عملیات ویژه برای اورانیوم بود».

اِما برایانت می‌گوید هوش مصنوعی به ایران و دیگران این امکان را داده که مستقیم‌تر و موثرتر از همیشه با مخاطبان غربی ارتباط برقرار کنند. آن‌ها از ابزارهایی استفاده می‌کنند که عمدتا بر پایه داده‌های غربی آموزش دیده‌اند و بنابراین برای تولید محتوای «متناسب با آن فرهنگ» بسیار مناسب‌اند.

او می‌افزاید این همان چیزی است که «کشورهای اقتدارگرا برای هدف قرار دادن غرب در گذشته فاقد آن بودند.»

تینه مونک، کارشناس جنگ سایبری در دانشگاه ناتینگهام ترنت، این رویکرد ایران را نوعی «جنگ تدافعی» توصیف می‌کند که سازندگان آن را برای مقابله با روایت‌های آمریکا ضروری می‌دانند.

ویدیوهای اکسپلوسیو مدیا نخستین بار در اوایل سال ۲۰۲۵ ظاهر شدند، اما پس از آغاز جنگ اخیر محبوبیت آن‌ها به طور چشمگیری افزایش یافته است.

این کلیپ‌های سبک لِگو به تدریج جزئیات بیشتری پیدا کرده‌اند و اکنون مکان‌های مشخصی در خلیج فارس، از جمله نیروگاه‌ها، فرودگاه‌ها و سایت‌های صنعتی را نشان می‌دهند که در اثر برخورد موشک‌های ایرانی به طور کامل نابود می‌شوند.

در واقعیت، اغلب این مکان‌ها تنها آسیب محدودی دیده‌اند.

این ویدیوها اغلب به صورت هم‌زمان با رویدادها تولید و بلافاصله پس از تحولات مهم جنگ منتشر می‌شوند. یکی از ویدیوها درباره توافق آتش‌بس حتی پیش از هرگونه اعلام رسمی آن منتشر شده بود.

به گفته مقام‌های کشورهای منطقه، هزاران نفر در ایران، لبنان و دیگر کشورهای خاورمیانه کشته شده‌اند. جنگ اخیر در ۲۸ فوریه، پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد.

پس از کمی حاشیه رفتن، آقای اکسپلوسیو در نهایت تایید می‌کند که حکومت ایران واقعا یکی از «مشتریان» شرکت اوست. او در پیام‌هایی در اینستاگرام به ما گفت که برای چندین پروژه مستقیما از سوی مقام‌های ایرانی سفارش گرفته‌اند.

پیش از آغاز جنگ امسال، هزاران معترض در سرکوبی خشونت‌بار به دست حکومت ایران کشته شدند. خبرگزاری فعالان حقوق بشر (هرانا) مستقر در آمریکا، شمار قربانیان غیرنظامی اعتراض‌های اخیر در ایران را دست‌کم هفت هزار نفر گزارش کرده است.

با این حال، آقای اکسپلوسیو از رابطه تیمش با دولت ایران دفاع می‌کند و می‌گوید «کار کردن برای وطن افتخارآمیز است». او اعتراضات اخیر را «کودتایی» می‌داند که به گفته او از سوی دونالد ترامپ تامین مالی شده است.

او همچنین اتهام‌هایی را که ما درباره استفاده از مضامین یهودستیزانه در ویدیوهایش مطرح می‌کنیم، رد می‌کند و می‌گوید: «ویدیوهای ما یهودستیزانه نیست، ضدصهیونیستی است.» او در دفاع از صحنه‌ای در ویدیوهای آن‌ها که در آن بنیامین نتانیاهو،‌ نخست‌وزیر اسرائیل، در حال نوشیدن خون نشان داده می‌شود، می‌گوید این تصویر «جنایاتی را که او مرتکب شده برجسته می‌کند».

بیشتر ایرانیان به دلیل قطع سراسری اینترنت قادر به استفاده از آن نبوده‌اند. آقای اکسپلوسیو می‌گوید توانسته از طریق «اینترنت خبرنگاری» که دولت ایران در اختیارش گذاشته با بی‌بی‌سی ارتباط بگیرد. ایران همواره در رتبه‌بندی آزادی مطبوعات در میان محدودترین کشورهای جهان قرار دارد.

شبکه‌های اجتماعی حساب‌هایی را که این ویدیوها را منتشر می‌کنند می‌بندند، اما حساب‌های جدید به سرعت جای آن‌ها را می‌گیرند.

به گفته تینه مونک، این نوعی دیپلماسی اینترنتی چابک و تهاجمی است و به نظر می‌رسد قرار است ادامه پیدا کند.

او می‌افزاید نکته مهم این است که این روند «واسطه‌ها را حذف می‌کند، رسانه‌ها و مطبوعات را کنار می‌زند و میم‌ها را به طور مداوم در گردش نگه می‌دارد».

او می‌گوید: «در اینجا دیگر دیپلماسی سنتی وجود ندارد. این وضعیت درک ما از آنچه در حال رخ دادن است را مخدوش می‌کند، اما هم‌زمان خطر سوءبرداشت و تشدید تنش را نیز افزایش می‌دهد.»

«در نتیجه ما در نوعی وضعیت تعلیق قرار گرفته‌ایم.»