چرا یک پروژه هوش مصنوعی در مصر به میدان نبرد آمریکا و چین تبدیل شده است؟

این پروژه در ظاهر مناقصه‌ای برای ساخت یک مرکز داده هوش مصنوعی در مصر به نظر می‌رسد، اما جزئیات آن از رقابتی بسیار گسترده‌تر از صرفاً یک قرارداد تجاری حکایت دارد.

در حالی که شرکت چینی هواوی پیشنهادی را برای ایجاد زیرساخت رایانش مبتنی بر هوش مصنوعی در مصر، با استفاده از بیش از دو هزار تراشه پیشرفته ساخت خود، به دولت این کشور ارائه کرده است، دولت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، نیز بنا بر اسناد و منابعی که بلومبرگ به آنها دست یافته، در تلاش است ائتلافی از شرکت‌های آمریکایی را برای ارائه پیشنهادی رقیب گرد هم آورد.

به این ترتیب، مصر خود را در یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت فناوری میان ایالات متحده و چین می‌یابد.

دولت مصر تاکنون اعلام نکرده است کدام‌ یک از این دو پیشنهاد را انتخاب خواهد کرد.

پروژه جدید چیست؟

بر اساس اطلاعاتی که بلومبرگ منتشر کرده است، پیشنهاد شرکت چینی هواوی شامل تامین ۱۴۰۸ تراشه از سری Ascend 950 برای استفاده در یک زیرساخت ابری ویژه آموزش مدل‌های هوش مصنوعی است. همچنین ۶۰۰ تراشه دیگر، از همین مدل یا از مدل قدیمی‌تر Ascend 910B، برای راه‌اندازی دو مرکز ویژه اجرای مدل‌های هوش مصنوعی پس از آموزش در نظر گرفته شده است.

اسناد نشان می‌دهند هواوی پیشنهاد کرده است این زیرساخت را ظرف ۱۲ ماه راه‌اندازی کند.

با این حال، اجرای این قرارداد ممکن است تحت تاثیر محدودیت‌ها و تحریم‌های آمریکا علیه فناوری‌های چینی قرار گیرد.

اگر این توافق نهایی شود، یکی از نخستین نمونه‌های شناخته‌شده صادرات تراشه‌های پیشرفته «اسِند» (Ascend) شرکت چینی هواوی به خارج از چین خواهد بود؛ اتفاقی که پس از بیش از یک سال تلاش این شرکت برای حضور در بازارهای بین‌المللی رخ می‌دهد.

اجرای این معامله ممکن است تحت تاثیر محدودیت‌های آمریکا علیه فناوری چین نیز قرار گیرد.

از سال ۲۰۲۳، ارسال برخی تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی به مصر مستلزم دریافت مجوز از آمریکا بوده است. دولت ترامپ همچنین هشدار داده است نهادهایی که بدون تائید واشنگتن از بعضی تراشه‌های پیشرفته هواوی استفاده کنند، ممکن است با تحریم روبه‌رو شوند.

مرکز داده هوش مصنوعی چیست؟

مراکز داده هوش مصنوعی با مراکز داده سنتی تفاوت دارند، به‌ویژه از نظر حجم توان پردازشی مورد نیاز.

محمد عسکر، مشاور سامانه‌های اطلاعاتی و امنیت سایبری، توضیح می‌دهد که مرکز داده زیرساختی فیزیکی و دیجیتال است که برای ذخیره‌سازی، پردازش و مدیریت حجم عظیمی از داده‌ها به کار می‌رود.

اما در حوزه هوش مصنوعی، مرکز داده به چیزی شبیه یک «کارخانه دیجیتال» تبدیل می‌شود. چنین مرکزی شامل تجهیزات ذخیره‌سازی، تجهیزات شبکه، هزاران سرور و پردازنده‌های تخصصی است که می‌توانند حجم عظیمی از داده‌ها را در مدت‌ زمانی کوتاه پردازش کنند.

دکتر عسکر در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی می‌گوید آموزش و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی به توان پردازشی عظیمی نیاز دارد. به همین دلیل، این مراکز به بخش اساسی زیرساختی تبدیل شده‌اند که اقتصاد هوش مصنوعی بر آن استوار است.

محمد عزام، کارشناس فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی و عضو هیئت‌مدیره انجمن بین‌المللی مدیریت فناوری، می‌گوید پروژه پیشنهادی در دسته آنچه «مراکز داده ابرمقیاس» نامیده می‌شود قرار می‌گیرد؛ مراکزی که به گونه‌ای طراحی شده‌اند که بتوان ظرفیت آنها را به طور مستمر و با افزودن پردازنده‌ها و منابع پردازشی بیشتر گسترش داد.

به گفته محمد عزام، پروژه پیشنهادی فقط مکانی برای ذخیره داده‌ها نیست، بلکه زیرساختی پردازشی است که می‌توان هم‌زمان با افزایش تقاضا برای کاربردهای هوش مصنوعی، آن را گسترش داد.

محمد عزام می‌گوید مصر از پیش مراکز داده در اختیار دارد و سال‌هاست برای توسعه زیرساخت دیجیتال خود تلاش می‌کند، اما مرکز داده‌ای در این سطح که مشخصا برای هوش مصنوعی ساخته شده باشد، کارکرد متفاوتی خواهد داشت.

او به بی‌بی‌سی می‌گوید وجود چنین ظرفیتی در داخل مصر می‌تواند وابستگی به توان پردازشی خارج از کشور یا خدمات ابری خارجی را کاهش دهد.

این زیرساخت همچنین امکان توسعه و اجرای سریع‌تر مدل‌های هوش مصنوعی را فراهم می‌کند و به دانشگاه‌ها، شرکت‌های نوپا و نهادهای دولتی اجازه می‌دهد از این ظرفیت‌ها استفاده کنند.

اما موضوع حساس‌تری نیز وجود دارد: «حاکمیت دیجیتال».

محمد عسکر توضیح می‌دهد مرکز داده‌ای با این ابعاد ممکن است با داده‌های دولتی، مالی، درمانی و تجاری و همچنین اطلاعات میلیون‌ها کاربر سروکار داشته باشد.

بنابراین، قرار داشتن سرورها در خاک مصر یکی از جنبه‌های حاکمیت بر داده‌هاست، اما به‌ تنهایی کافی نیست.

چرا مصر؟

کارشناسانی که با بی‌بی‌سی گفت‌وگو کرده‌اند، معتقدند رقابت بر سر این پروژه صرفا به نیازهای داخلی مصر مربوط نیست.

مصر از نظر جمعیت یکی از بزرگ‌ترین کشورهای آفریقاست و در موقعیتی قرار دارد که آفریقا، خاورمیانه، اروپا و آسیا را به یکدیگر متصل می‌کند.

محمد عسکر همچنین معتقد است زیرساخت مخابراتی مصر، این کشور را به نقطه ارتباطی مهمی در منطقه تبدیل کرده است چون کابل‌های زیردریایی بین‌المللی که مناطق مختلف جهان را به یکدیگر متصل می‌کنند، از مصر عبور می‌کنند.

با این‌ حال، محمد عزام می‌گوید ویژگی متمایز مصر، ترکیب «اندازه بازار، نیروی انسانی و موقعیت جغرافیایی» است.

وجود متخصصان مصری و شرکت‌های نوپای فعال در حوزه هوش مصنوعی می‌تواند این مرکز را به پایگاهی برای توسعه کاربردها در بخش‌های مختلف تبدیل کند، نه صرفا تاسیساتی که فقط به بازار مصر خدمات ارائه می‌دهد.

احمد صلاح، پژوهشگر هوش مصنوعی در دانشگاه جورج‌تاون، معتقد است این مرکز می‌تواند بخشی از زیرساختی منطقه‌ای باشد که خدمات پردازشی و هوش مصنوعی را به دیگر بازارهای عربی و آفریقایی ارائه می‌کند، بازارهایی که هنوز در مراحل ابتدایی ساخت زیرساخت‌های خود در این زمینه قرار دارند.

کشورهای دیگر منطقه، به‌ویژه امارات متحده عربی و عربستان سعودی، نیز درحال ایجاد ظرفیت‌های خود هستند و سرمایه‌گذاری‌های عظیمی در مراکز داده و هوش مصنوعی انجام می‌دهند.

اما به گفته صلاح، مصر ترکیبی متفاوت از بازار بزرگ، موقعیت جغرافیایی، زیرساخت مخابراتی و نیروی انسانی را ارائه می‌کند.

همکاری‌های فناوری مصر و چین نیز طی سال‌های اخیر گسترش یافته و حوزه‌هایی مانند رایانش ابری، مراکز داده، طراحی تراشه، هوش مصنوعی و آموزش نیروی انسانی را در بر گرفته است.

قاهره و پکن در سپتامبر ۲۰۲۴ پنج توافق‌نامه در حوزه ارتباطات و فناوری اطلاعات امضا کردند.

این توافق‌ها شامل موارد زیر بود:

این همکاری‌ها در چارچوب روابط اقتصادی گسترده‌تر دو کشور انجام می‌شوند. به گفته وزیر سرمایه‌گذاری و تجارت خارجی مصر، حجم مبادلات تجاری مصر و چین در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۷ میلیارد دلار رسید.

چرا این پروژه برای هواوی اهمیت دارد؟

دکتر محمد عسکر می‌گوید این قرارداد برای هواوی فرصتی است تا توانایی خود را در انتقال اکوسیستم هوش مصنوعی توسعه‌یافته در چین به بازارهای خارجی آزمایش کند.

او می‌افزاید تراشه‌های چینی از نظر توانایی و ظرفیت تولید همچنان از بهترین تراشه‌های آمریکایی عقب‌ترند.

دکتر عسکر همچنین می‌گوید محدودیت‌هایی که آمریکا برای دسترسی چین به فناوری‌های پیشرفته تولید نیمه‌ رسانا وضع کرده، توانایی هواوی برای تولید انبوه تراشه‌های هوش مصنوعی را محدود می‌کند.

به گفته او، موفقیت یک قرارداد در مصر از دو جهت برای هواوی اهمیت خواهد داشت: نخست اینکه نشان می‌دهد برای تراشه‌های این شرکت تقاضای بین‌المللی وجود دارد و دوم اینکه فرصتی فراهم می‌کند تا هواوی توانایی خود در ارائه زیرساخت لازم خارج از بازار چین را ثابت کند.

چرا آمریکا به این پروژه اهمیت می‌دهد؟

احمد صلاح، پژوهشگر هوش مصنوعی، معتقد است واشنگتن فقط در پی به دست آوردن قرارداد مصر نیست، بلکه می‌خواهد گسترش فناوری پیشرفته چین را نیز محدود کند.

در مقابل، پکن محدودیت‌های آمریکا را فرصتی می‌داند تا خود را به‌عنوان تامین‌کننده‌ای جایگزین برای کشورهایی معرفی کند که می‌خواهند ظرفیت‌های هوش مصنوعی خود را توسعه دهند.

براساس برآوردهای مستقل، آمریکا و چین روی‌هم حدود ۹۰ درصد ظرفیت پردازشی جهان در زمینه هوش مصنوعی را در اختیار دارند. سهم این دو کشور از کل سرمایه‌گذاری جهانی در این حوزه نیز بین ۷۰ تا ۸۰ درصد برآورد می‌شود.

دو کشور خود را برای دور تازه‌ای از گفت‌وگو درباره هوش مصنوعی در ماه سپتامبر آماده می‌کنند.

به گزارش رویترز به نقل از منابع آگاه، پس از نشست دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ در ماه مه، دو طرف توافق کردند کانال‌هایی دولتی برای گفت‌وگو درباره هوش مصنوعی ایجاد کنند و مذاکراتی را در ماه سپتامبر برگزار کنند.

انتظار می‌رود این مذاکرات از مسائل تجاری فراتر برود و موضوعاتی مانند خطرهای مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی و نحوه مدیریت استفاده از آن‌ها در امنیت سایبری و دیگر حوزه‌های حساس را نیز در بر بگیرد.