وروستی, په روانه میاشت کې د امریکا او ایران ترمنځ د سولې خبرو او اوربند په تړاو مهمو خبرونو ته لنډه کتنه:
روانه اپرېل میلادي میاشت د امریکا او ایران ترمنځ د سولې خبرو او د اوربند هوکړې ترڅنګ له ګڼو لوړو ژورو ډکه میاشت بلل شوې. په دې میاشت کې د دواړو هېوادونو ترمنځ تر اوسه څه پېښ شوي دي؟
اپرېل ۸: پاکستان چې د امریکا او ایران ترمنځ د منځګړي رول لوبوي، د دواړو هېوادونو په منځ کې یې د دوه اوونیز اوربند اعلان وکړ. ډونلډ ټرمپ وايي چې دا پرېکړه یې په دې شرط منلې چې هرمز تنګی به بېرته پرانیستل کېږي. پاکستان او ایران وايي چې لبنان هم په دې اوربند کې شامل دی خو امریکا او اسرائيل دا خبره رد کړې ده.
اپرېل ۹: ایران ټينګار وکړ چې لبنان هم باید له امریکا سره د شوي اوربند برخه وګرځول شي او خبرداری یې ورکړ چې هره هغه کښتي به "په نښه او له منځه یووړل شي" چې "له اجازې پرته" له هرمز تنګي د تېرېدو هڅه وکړي.
اپرېل ۱۱: د امریکا د مرستیال ولسمشر جيډي وېنس او د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي په ګډون د دواړو هېوادونو لوړپوړو چارواکو په پاکستان کې سره وکتل. د دواړو لورو ترمنځ شاوخوا ۲۱ ساعته مذاکرات وشول خو کومې پرېکړې ته سره و نه رسېدل.
اپرېل ۱۷: د اسرائيل او لبنان ترمنځ د لنډمهالي اوربند له هوکړې وروسته ایران د کم وخت لپاره هرمز تنګی پرانیست. خو وروسته یې بېرته د کښتیو د تېرېدو راتېرېدو لار وتړله او ویې چې تر هغه به یې بنده وساتي چې امریکا خپله کلابندي پای ته نه وي رسولې.
اپرېل ۱۹: ټرمپ وویل چې استازي به یې د خبرو اترو لپاره بېرته پاکستان ته ور وګرځي. خو داسې و نه شول ځکه چې ایران وویل چې تر اوسه یې په مذاکراتو کې د بیا ګډون پرېکړه نه ده کړې.
په دې اړه د نن ورځې ځینې مهم خبرونو تر دغه خبر لاندې لوستلی شئ:
وروستی, عباس عراقچي: د خلیج او هرمز تنګي د "ناامنۍ اصلي رېښه" امریکا او اسرائيل دي
د عکس سرچینه، Getty Images
د ایران د بهرنیو چارو وزیر وايي چې په خلیج او هرمز تنګي کې د رامنځته شوې "ناامنۍ اصلي رېښه" پر دغه هېواد د امریکا او اسرائيل "تېری" دی.
د ایران حکومت پر اېکسپاڼه په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې عباس عراقچي په تهران کې د جنوبي کوریا له ځانګړي استازي سره لیدلي او له هېوادونو یې غوښتي چې "د دغو بریدونو د غندنې په برخه کې یو روښانه او غوڅ دریځ خپل کړي".
په اعلامیه کې د ښاغلي عراقچي له خولې ویل شوي چې ایران نړیوالو قوانینو ته په کتو د خپل امنیت او ملي ګټو دفاع کوي او د پایلو مسؤلیت "د یرغلګرو پر غاړه دی".
ایران دا څرګندونې داسې مهال کوي چې ویلي یې دي، هرمز تنګي ته څېرمه یې دوه کښتۍ "نیولې" دي او پر یوې درېیمې بار وړونکې بېړۍ یې هم برید کړی دی.
له دې سره یو ځل بیا په نړیوالو بازارونو کې د تېلو بیې ختلې دي او د یوه بېلر (بېرل) اومه تېلو بیه تر ۱۰۳ امریکايي ډالرو هم اوښتې ده.
په هرمز تنګي کې د ایران له لوري پر کښتیو بریدونو له تېرې ورځې راهیسې تر هغې وروسته زور اخیستی چې ډونلډ ټرمپ وویل، د "پاکستان په غوښتنه" له ایران سره اوربند غځوي خو پر ایراني بندرونو کلابندي پای ته نه رسوي.
بل لور ته د امریکا مرکزي قوماندې (سېنټکام) هم پرون ناوخته ویلي چې د همدې کلابندۍ یا محاصرې پرمهال یې ټولټال "۳۱ بېړیو ته لارښوونه کړې چې تاو شي او یا بېرته خپلو بندرونو ته ستنې شي".
د سپينې ماڼۍ ویاندې کارولین لیوېت ویلي چې ډونلډ ټرمپ له دې کلابندۍ "خوښ" دی او "ګټوره او بریالۍ" یې بللې ده.
خو د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان بیا ویلي چې همدا محاصره د امریکا او ایران ترمنځ د "ريښتینو مذاکراتو" پر وړاندې "اصلي خنډ" ګرځېدلې ده.
وروستی, لبنان اسرائيل تورن کړي چې په برید کې یې خبریالانې په نښه کړې دي
د عکس سرچینه، AP
د عکس تشریح، امال خلیل له لبنانۍ ورځپاڼې (الاخبار) سره د خبریالې په توګه کار کاوه.
"ولسمشر اردوغان یادونه وکړه چې زموږ په سیمه کې جګړې د اروپا کمزورې کولو پیل کړې، او که دا رجحان له سوله ییز چلند سره حل نه شي، د جګړې د دورې له امله رامنځته شوی زیان به خورا ډېر وي".
پرون ولسمشر ټرمپ ایران سره اوربند غځول اعلان کړل. هغه د دې کار هدف دهغه پر ټکو د ایران رژیم ته د یو شریک وړاندیز لپاره نور وخت ورکول دي.
روان اوربند نن چهارشنبه ماښام پای ته رسېدونکی دی.
د عکس سرچینه، Getty Images
وروستی, د ایران او امریکا ترمنځ د روان کړکېچ په اړه د ځينو وروستیو خبرونو لنډيز
تېره شپه د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ وویل چې د پاکستان په غوښتنه اوربند غځوي خو د ایران د بندرونو کلابندي پای ته نه رسوي. ده ادعا وکړه چې ګواکې دا کار د ایران په حکومت کې دننه د رامنځته شوې "سختې بېثباتۍ" له امله کوي. خو ایراني چارواکي بیا ادعا کوي چې ټرمپ له دغه کار سره غواړي چې پر ایران د "ناڅاپي برید" کولو لپاره "ځان ته وخت سپما کړي".
په اسلام اباد کې د بيبيسي خبریالان وايي چېپه پاکستان کې د ایران او امریکا د سولې خبرو ته هیلې په کمېدو دي. دوی وايي چې که څه هم په پلازمېنه اسلام اباد کې لا هم دې ته چمتوالی روان دی او ځينې لارې اوس هم تړلې دي خو په وینا یې، داسې برېښي چې د ډونلډ ټرمپ د اوربند غځولو او د کلابندۍ د دوام اعلان ته له تهرانه د ښکارېدونکي غبرګون نښې مثبتې نه دي.
بلخوا نن ځینو ایرانیو رسنیو خبر ورکړ چې سپاه پاسداران ځواکونو هرمز تنګي ته څېرمه درې بار وړونکې کښتۍ په نښه کړې دي او دوه یې "د پلټنو لپاره" د ایران سمندرغاړو ته لېږدولې دي. په دوی کې یوه د یونان او بله کښتي د متحده عرب اماراتو شرکتونو هم وه.
بل لور ته د ایران قضایه قوې خبر ورکړ چې د مهدي فرید په نوم یو کس "اسرائيلو ته د جاسوسۍ" په تور نن سهار په دغه هېواد کې اعدام کړای شو. دې ادارې تور پورې کړی چې ګواکې دغه کس "موساد [د اسرائيل استخباراتي ادارې] ته د هېواد [ایران] حساس معلومات ورکول". د بشري حقونو بنسټونو او مدني فعالانو په ایران کې په ځانګړي ډول له امریکا او اسرائيل سره تر جګړې وروسته، د اعدامونو پر زیاتېدو اندېښنه څرګنده کړې ده.
د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي ویلي چې هېواد یې د اوربند په اړه د پاکستان د غوښتنو د ځوابولو لپاره "په سیاسي صحنه کې روان پرمختګونه له نږدې څاري". د ایران دولتي خبري اژانس (ایرنا) پر ټېلیګرام په یوه خبر کې د ښاغليبقايي له خولې ویلي چې ایران به د خپلو "ګټو او د ملي امنیت ساتنې لپاره اړین ګامونه پورته کړي".
د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقايي وايي چې هېواد یې د اوربند په اړه د پاکستان د غوښتنو د ځوابولو لپاره "په سیاسي صحنه کې روان پرمختګونه له نږدې څاري".
د ایران دولتي خبري اژانس (ایرنا) پر ټېلیګرام په یوه خبر کې د ښاغليبقايي له خولې ویلي چې ایران به د خپلو "ګټو او د ملي امنیت ساتنې لپاره اړین ګامونه پورته کړي".
تېره شپه د امریکا ولسمشر ډونلډ ټرمپ وویل چې د پاکستان په غوښتنه اوربند غځوي او ادعا یې وکړه چې ګواکې دا کار د ایران په حکومت کې دننه د رامنځته شوې "سختې بېثباتۍ" له امله کوي.
خو ایراني چارواکي بیا ادعا کوي چې ټرمپ له دغه کار سره غواړي چې پر ایران د "ناڅاپي برید" کولو لپاره "ځان ته وخت سپما کړي".
دا چې له امریکا سره به مذاکرات روان وساتي او که نه، په اړه یې ښاغلي بقايي وویل، "د خپلو ملي ګټو او د امنیت ډاډمنولو لپاره ډېپلوماسي یوه وسیله ده او که وپوهېدو چې اوس د دې وسیلې د کارولو لپاره اړین او منطقي شرايط برابر شوي دي نو اقدام به وکړو".
وروستی, ایرانۍ رسنۍ: سپاه پاسداران ځواکونو په هرمز تنګي کې ۳ کښتۍ ویشتې او ۲ نیولې دي
بيبيسي فارسي د ایران د ملي امنیت شورا اړوند رسنۍ (نورنیوز) له قوله ویلي چې د سپاه پاسداران ځواکونو په هرمز تنګي کې پر درو بار وړونکو کښتیو بریدونه کړي او درې واړه اوس د ایران سمندرغاړې ته لېږدول شوې دي.
لومړی برید:
د برېتانیا د سمندري سوداګرۍ د عملیاتو مرکز (یوکېاېمټياو) ویلي چې هرمز تنګي ته څېرمه د عمان د شمال ختیځ په شاوخوا ۱۵ سمندري میله واټن کې د ایران د سپاه پاسداران ځواکونو "وسلهوالې" کښتۍ پر یوې کانټېنر وړونکې کښتۍ ډزې وکړې. د (ايپامنونډاس) په نوم دا کښتي د یوه یوناني شرکت اړوند بلل شوې ده او ویل شوي چې په دغه برید کې د "کښتۍ د قوماندې برخې ته سخت زیان اوښتی دی".
دویم برید:
د (یوکېاېمټياو) او د سمندري استخباراتو شرکت (وانګارډ) مرکزونو د معلوماتو له مخې، دویم برید د پاناما بیرغ لرونکې (یوفوریا) نومې کښتۍ باندې شوی چې د متحده عربي اماراتو د یوه شرکت اړوند ده. دا بار وړونکې کښتۍ د ایران د لوېديځ سمندري اوبوکې شاوخوا اته میله اوږدو کې ویشتل شوې ده. ویل کېږي چې د کښتۍ عمله خوندي ده او کښتۍ هم کوم زیان نه دی اوښتی.
ټرمپ زياته کړې، "دوی يوازې وايي
چې غواړي دا وتړل شي، ځکه چې ما دا په بشپړه توګه کلابند
او تړلی دی."
د امریکا
ولسمشر دا ادعا هم کړې چې څلور
ورځې وړاندې ورته ویل شوي وو، ایران غواړي
د هرمز تنګی سملاسي پرانیزي،
خو وايي که دا کار وکړي، له ایران سره به هېڅ هوکړه ونشي.
