Amato atatu yarasiwe mu muhora wa Hormuz nyuma y'uko Trump yongereye igihe cy'agahenge
BBC Verify yamenye ko ubwo bwato bw’ubwikorezi bwanditse ku gihugu cya Panama ariko ari ubwa kompanyi yo muri Emira Zunze Ubumwe z’Abarabu.
Incamake
- Irani yanyonze undi mugabo ushinjwa kukorera ubutasi Israel
- Reba: Umugabo w'imyaka 77, akubita inshyi umupolisi ushinzwe umutekano mu Bwongereza
- Papa Leo yaneguye bikomeye ubuzima bwo mu mabohero n'akarenganyo biri muri Guinée Équatoriale
- Ubwato bw'intambara bwa Iran bwarashe ubwato bw'imizigo mu muhora wa Hormuz
- Lumumba Vea 'yavuye muri politike' nyuma y'uko rubanda bamaganye iyo nzira yari yafashe
- Nigeria: Batoye umurwayi mushasha wa COVID-19
- Rwanda: Leta yategetse ibigo byayo ko imodoka bigura ubu 30% zigomba kuba zikoresha amashanyarazi
- Zelensky yavuze ko kuba intumwa za Amerika zitagiye i Kyiv ari 'agasuzuguro'
- Abasirikare ba Israel bahanwe kubera gusenya ishusho ya Yezu muri Liban
- Trump avuga ko azongera igihe cy'agahenge na Iran kugeza ibiganiro birangiye
Amakuru y'ikibiriraho
Chançard Abimana, Didier Bikorimana, Gisèle Berwa na Samba Cyuzuzo & Dinah Gahamanyi
Irani yanyonze undi mugabo ushinjwa kukorera ubutasi Israel
Ibiranga iyi nkuru - Umwanditsi, BBC Monitoring
Kuruyu wa gatatu Irani yanyonze umugabo wahamwe n'icyaha cyo gukorera ubutasi urwego rw'ubutasi rwa Mossad rwa Israel muri Iran.
Itangazamakuru ryo muri Iran rivuga ko uyu mugabo yakoreye muri komite y’ingabo z’umuryango wa leta utagira icyo ubikoraho kandi ko yagiranye imikoranire myinshi n’umupolisi wa Mossad.
Ku wa kabiri, Irani yishe undi mugabo wari mu myigaragambyo yo muri Mutarama(1), inamushinja kuba yaragiranye imikoranire na Mossad.
Irani imaze kwica abantu barenga icumi kuva intambara yatangira, bamwe bashinjwa ubutasi bwa Israel, abandi bashinjwa kuba bari mu mutwe utavuga rumwe n'ubutegetsi wa Mojahedin-e Khalq Organization, cyangwa uruhare rwabo mu mvururu zo muri Mutarama(1).
Hagati aho, ubutabera bwa Iran bwamaganye ku wa kabiri amakuru avuga ko abagore umunani bari mu nzira yo kwicwa, nyuma y’uko Donald Trump asabye ko barekurwa.
Ikigo cy’itangazamakurucy’ubucaman Mizan News Agency, cyavuze ko Perezida wa Amerika yayobejwe n’amakuru y’ibinyoma yakwirakwijwe n’itangazamakuru “rirwanya” ritavuga rumwe n’ubutegetsi, rivuga ko bamwe muri abo bagore bamaze kurekurwa, mu gihe abandi bashinjwa ibyaha bidahanishwa igihano cy’urupfu.
Izindi nkuru wosoma:
Reba: Umugabo w'imyaka 77, akubita inshyi umupolisi ushinzwe umutekano mu Bwongereza
Insiguro ya video, Reba igihe umusaza wo mu gace ka Wales yakubitaga umupolisi wari umwatse tike yaho imodoka zihagarara Umugabo w'imyaka 77 yafashwe amashusho na kamera yambarwa k'umubiri ubwo yakubitaga akanakanga umupolisi w'umugore ushinzwe umutekano wo mumuhanda kubera ko imashini yishyura kandi ikerekana amafaranga ye itarimo kwerekana ko yishyuye.
Nyuma yo kumukubita yamubwiye ko ashobora ''kumujugunya hirya''
Stephen Doughty yarakaye cyane ubwo yatekerezaga ko azahabwa itike na Wendy Williams muri parikingi ya Seven Stars i Welshpool, Powys.
Urukiko rw'ibanze rwa Welshpool rweretswe amashusho yo mu Gushyingo(9) gushize aho Doughty yakubise Williams inshyi inshuro nyinshi amubwira ko "akazi akora ntacyo kamaze".
Bwana Doughty, utuye mu gace ka Welshpool mu Bwongereza, yemeye ko yakubise uwo mupolisi maze acibwa amande y'amapawundi 500. Yanategetswe kwishyura Williams indishyi ingana n'amapawundi 200.
Papa Léon yaneguye bikomeye ubuzima bwo mu mabohero n’akarenganyo muri Guinée Équatoriale

Ahavuye isanamu, Reuters
Papa Léon yaneguye bikomeye ubuzima bubi bwo mu mabohero hamwe n’akarenganyo kari hagati y’abatunzi n’abakene muri Guinée Équatoriale, ku musi wa nyuma w’urugendo rwiwe muri Afurika.
Yasavye abategetsi kwubahiriza agateka ka zina muntu no gukoresha ubutunzi kamere bw'igihugu ku neza ya bose.
Mu majambo yashikirije mu Bazilika ya Immaculée Conception i Mongomo, igisagara c'amavuko ca prezida Teodoro Obiang Nguema, Papa yavuze ko abanyororo bakunze gufungirwa mu "buzima buteye amaganya mu vy’isuku n’amagara” yongera asubira guhamagarira ubutungane n'umwidegemvyo.
Yasavye kandi ko ubutunzi bw'igitoro bw'ico gihugu bugirira akamaro rusangi aho gukorera "inyungu z'umuntu ku giti ciwe", agabisha ku bijanye n'ubusumbane buguma bwiyongera hagati y'abatunzi n'abakene.
Ku musi wa gatatu, Papa Leo yategerezwa kugendera ibohero ricunzwe cane i Bata, ahantu amashirahamwe aharanira agateka ka zina muntu avuga ko hafungirwamwo abanyepolitike n’abatavuga rumwe n’ubutegetsi.
Papa yakoresheje imvugo ikomeye mu rugendo rwiwe muri Afrika, atera akamo amakungu annanegura ubusumbane, agacinyizo hamwe n'ubutegetsi bubi.
Leta ya Prezida Obiang irahakana ivyo yagirizwa vyose vy'ihonyangwa ry'agateka ka zina muntu hamwe n'igiturire.
Izindi nkuru wosoma:
Ubwato bwa gatatu bwarashweho mu muhora wa Hormuz

Ahavuye isanamu, Getty
Insiguro y'isanamu, Ubwato bwa MSC Francesca Ikigo cy’Ubwongereza Maritime Trade Operations Centre (UKMTO) cyatangaje ko andi mato abiri amaze kuraswaho mu muhora wa Hormuz uyu munsi.
Icyo kigo kiyoborwa n’igisirikare kirwanira mu mazi cy’Ubwongereza cyavuze ko ubwato bwa kabiri bwarasiwe ku ntera ya 14km uvuye ku mwaro wa Iran kandi ko bukiri aho bwarasiwe.
BBC Verify yamenye ko ubwo bwato bw’ubwikorezi bwanditse ku gihugu cya Panama ariko ari ubwa kompanyi yo muri Emira Zunze Ubumwe z’Abarabu.
Igitero kuri ubu bwato gikurikiye ikindi cyagabwe nacyo uyu munsi n’ingabo za Iranian Revolutionary Guard Corps (IRGC) ku bwato bw’Ubugereki bwitwa Epaminondas buri muri 27km uvuye ku mwaro wa Oman, nk’uko byatangajwe na UKMTO.
Nyuma, ubwato bwa gatatu nabwo bwarashweho burimo kugerageza guca mu muhora wa Hormuz nk’uko BBC Verify ibikesha ikigo Vanguard cy’ubutasi mu nyanja.
Ubwo bwato, MSC Francesca, nabwo bwa Panama bwarasiwe ku ntera ya 11km uvuye ku mwaro wa Iran bwerekezaga hanze y’uwo muhora.
Vanguard ivuga ko MSC Francesca bwategetswe n’ingabo za IRGC za Iran guhita buhagarara aho bwari bugeze.
Ubwato bw'intambara bwa Iran bwarashe ubwato bw'imizigo mu muhora wa Hormuz – bivugwa n'ikigo UKMTO

Ahavuye isanamu, Iranian Army
Insiguro y'isanamu, Ubwato bw'intambara bwa Iran (ifoto yo mu bubiko) Ikigo c’Ubwongereza kijejwe gukurikirana ibikorwa vy'ubudandaji bwo mu kiyaga (UK Maritime Trade Operations Centre – UKMTO) kivuga ko gifise amakuru ko umutwe wo mu ngabo za Iran witwa Iranian Revolutionary Guard Corps (IRGC) warashe ubwato butwara imizigo mu muhora wa Hormuz.
UKMTO, itwarwa n’igisirikare c’Ubwongereza co mu mazi, ivuga ko ico gikorwa cabereye ku birometero nka 27 mu buraruko bushira ubuseruko bwa Oman.
Ico kigo kivuga ko "ubwato buto bw’intambara buriho inkoho" bwa IRGC bwegereye ubwato bw’imizigo, ata kugabisha kw'iradiyo kuhabaye, buca “burarasa ubwo bwato bw’imizigo”, bituma “igice c’imbere ciyoborerwamo ubwato cononekara bikomeye”.
Izindi nkuru wosoma:
Lumumba Vea ‘yavuye muri politike’ nyuma y’uko rubanda bamaganye iyo nzira yari yafashe

Ahavuye isanamu, Ministère des Sports et Loisirs - RDC
Michel Kuka wamenyekanye cyane nka Lumumba Vea kubera uburyo akoresha mu gufana ikipe y’igihugu ya DR Congo yatangaje ko avuye muri politike nyuma y’iminsi micye yinjiye muri rimwe mu mashyaka yo mu gihugu cye.
Mu mpera z’icyumweru gishize ishyaka Autre Vision du Congo (AVC) rya Minisitiri w’imikino Didier Budimbu ryatangaje amashusho yerekana Lumumba Vea yambaye ibirango by’iri shyaka, rivuga ko yaryinjiyemo ku mugaragaro.
Abanyecongo bahise bamagana ibi ari benshi.
Ku mbuga nkoranyambaga, ku bibuga by’imikino n’ahahurira abantu hatandukanye, bamaganye icyo cyemezo bavuga ko Kuka amaze kuba ‘ikirango’ cyo gushyigikira ikipe y’igihugu bityo adakwiye gufata uruhande, nk’uko ibinyamakuru muri DR Congo bibivuga.
Mu kiganiro yahaye televiziyo France24, Michel Kuka yatangaje ko “ku bw’ubusabe bwa rubanda” avuye muri politike, kandi abikoze kuko ari “uburenganzira” bwe.
Minisitiri Budimbu na we yatangaje ko yifuza ko Kuka “agumana umwanya utabogamye kandi ntabe muri politike”.
Michel Kuka yamamaye cyane mu gikombe cya Afurika giheruka aho yashoboraga guhagarara iminota yose y’umukino azamuye akaboko mu ishusho y’intwari y’ubwigenge bwa DR Congo Patrice Emery Lumumba.
Nyuma y’iki gikombe cya Afurika yabaye icyamamare mu gihugu cye kandi leta yamuhembye ibihembo bitandukanye birimo n’imodoka.
Kuva kwe muri politike ku gitutu cya rubanda, ntabwo byasize amahoro Magloire Kasongo umunyamabanga w’ishyaka AVC kuko yatangaje ku mbuga nkoranyambaga ko yahise yegura kuri uwo mwanya we.
Izindi nkuru wasoma:
Nigeria: Batoye umurwayi mushasha wa COVID-19

Ahavuye isanamu, Getty Images
Nigeria yamenyesheje ko habonetse umurwayi mushasha wa COVID-19 mu ntara iri mu bumanuko yitwa Cross River, nk’uko abategetsi babivuga, bikaba bihagaritse igihe iyo ntara yari imaze ata wanduye amenyekanye kuva mu 2022.
Uwo murwayi ni umushinwa akorera ishirahamwe ryo muri ico gihugu, nk’uko ibinyamakuru vyo muri ako karere bibivuga, vyifashishije ivyashikirijwe n’umushikiranganji w’amagara y’abantu muri iyo ntara, Dr Henry Ayuk.
Yavuze ko uwo muntu yageze muri Nigeria avuye mu Bushinwa kw’igenekerezo rya 17 Ntwarante(3), hanyuma aza kurwara, aca ajanwa kuvurirwa ku bitaro vya Leta, mu nyuma yimurirwa ku bitaro vya kaminuza ya Calabar, aho ibipimo vyemeje ko yanduye COVID-19.
Abategetsi b’iyo ntara bavuze ko ubuzima bw’uwo murwayi bumeze neza kandi buriko buratera imbere, bongera bashimangira ko amategeko yose y’ubuvuzi yakurikijwe imbere yo kwemeza iyo ndwara.
Ikigo kijejwe gukinga no kurwanya indwara muri Nijeriya(NCDC) na co nyene caremeje iyo nkuru.
Cavuze ko uwo murwayi yashizwe ukwiwe kandi ariko aravurwa hakurikijwe amategeko y’igihugu.
Congeye kuvuga ko ata kimenyetso kiraboneka c’ikwiragira ry’iyo ndwara ku bantu benshi, kandi ko igikorwa co gukurikirana abo yahuye na bo, kugenzura indwara no gukingira abandura catanguye ku bufatanye n’abajejwe amagara y’abantu mu ntara.
Abategetsi bavuga ko igihe uwo murwayi yatanguriye kugaragaza ibimenyetso vyerekana ko ashobora kuba yaranduriye iyo ndwara muri Nijeriya, kuko vyabaye inyuma y’iminsi irenga 14 isanzwe ikenewe kugira ibimenyetso bigaragare inyuma y’urugendo.
Imigwi y'abajejwe gutabara yihuta yaramaze kurungikwa, kandi abo bahuye bariko barakurikiranwa neza.
Ishirahamwe mpuzamakungu ryitaho amagara y'abantu OMS rivuga ko Covid-19 ibandanya gukwiragira kw'isi yose, ariko muri rusangi ku rugero rwo hasi.
Ibiharuro vya vuba vya OMS vyerekana ko umugera wa SARS-CoV-2 ukiri mucye kw'isi yose, n’aho hariho ukwiyongera rimwe na rimwe mu turere tumwe tumwe, harimwo n’ibice vya Afrika, naho indwara zikomeye n'impfu biri hasi cane y'ibipimo vyo mu gihe c'ikiza.
Abajejwe amagara y'abantu muri Nigeria bahamagarira abanyagihugu kuguma batekanye, baguma bafise isuku no kuja kwivuza mu gihe batamerewe neza, bashimangira ko n'ubwo COVID-19 imaze kuba ikibazo c'amagara y'abantu, gupima hakiri kare no kwirinda biracari ingenzi mu gukinga iyo ndwara.
Abajejwe amagara y'abantu muri Nigeria bahamagarira abanyagihugu kuguma batekanye, bagume bafise isuku no kuja kwivuza mu gihe batamerewe neza, bashimangira ko n'aho COVID-19 imaze kuba ikibazo c'amagara y'abantu, kuyimenya kare no kuyikingira ari vyo bihambaye mu gukinga ukwiyongera kwayo.
Izindi nkuru wosoma :
Rwanda: Leta yategetse ibigo byayo ko imodoka bigura ubu 30% zigomba kuba zikoresha amashanyarazi

Ahavuye isanamu, Reuters
Minisiteri y’Ibikorwa Remezo mu Rwanda yategetse ibigo byose bya Leta ko nibura 30% by’imodoka bigura zigomba kuba zikoresha amashanyarazi gusa.
Mu ibaruwa y'Umunyamabanga wa Leta muri iyo minisiteri igenewe ibyo bigo byose, avuga ko icyo cyemezo kigamije kwihutisha gahunda y’u Rwanda yo kwimukira ku buryo bwo gutwara abantu n’ibintu butangiza ibidukikije no kugabanya imyuka ihumanya ikirere.
Mu ibaruwa yo ku wa 14 Mata(4) isubirwamo n'ibinyamakuru mu Rwanda, Umunyamabanga wa Leta ushinzwe Ibikorwa Remezo, Jean de Dieu Uwihanganye, yasabye abashinzwe ingengo y’imari mu bigo bya Leta guhuza gahunda zo kugura imodoka na politiki y’igihugu yo kugura ibikoresho birambye.
Iri tegeko rije mu gihe ibiciro bby'ibitoro mu gihugu no mu karere bikomeje kuzamuka, ibyaratumye amafaranga leta ikoresha yiyongera.
Litiro imwe ya lisansi igeze ku mafaranga 2,938, imu gihe mu kwezi gushize yaguraga 1,989 Frw - ukuzamuka kutigeze kubaho mbere mu Rwanda.
Naho litiro imwe ya mazutu yavuye ku 1,948 Frw igera ku 2.205Frw.
Leta y'u Rwanda ifashe icyemezo cyo kongera imodoka zikoresha amashanyarazi igura mu gihe bene izi modoka zisanzwe zariyongereye cyane mu myaka ya vuba ku isoko ry'u Rwanda.
Kugeza mu mpera za 2024 imodoka nk'izo zari zimaze kurenga 7,000 mu gihugu nk'uko imibare ya leta icyo gihe yabyerekanaga. Bene izi modoka kandi zagabanyirijwe imisoro.
Izindi nkuru wasoma:
Zelensky yavuze ko kuba intumwa za Amerika zitagiye i Kyiv ari 'agasuzuguro'

Ahavuye isanamu, Getty Images
Insiguro y'isanamu, Intumwa ya Amerika Steve Witkoff (i buryo) imaze kuja i Moscow incuro umunani ariko ntiraja i Kyiv Prezida wa Ukraine Volodymyr Zelensky yavuze ko kubona intumwa za Amerika Steve Witkoff na Jared Kushner zaragiye i Moscow ariko ntizijye i Kyiv ari "agasuzuguro".
Abo bagabo babiri baragendeye umurwa mukuru w'Uburusiya mu mpera z'umwaka uheze, mu gihe ibiganiro vyo guhagarika intambara muri Ukraine vyari biriko vyihuta, bongera barasubirayo mu kwa mbere.
Witkoff, amaze kuja i Moscow incuro umunani, yarahuye kenshi na Prezida Vladimir Putin.
Ariko we na Kushner ntibarigera baja i Kyiv nk’abategetsi bo mu rwego rwa reta.
Mu kiganiro yagiranye n'ikinyamakuru co muri Ukraine, Zelensky yavuze ati: “Ni agasuzuguro kuja i Moscow ntuze i Kyiv, ni agasuzuguro gusa.”
Yongeyeko ati: “Ndazi ko hari ingorane nyishi z’ivy’ugutembera… Nimba badashaka kuza, dushobora guhurira mu bindi bihugu.”
Witkoff, yahoze ari umugwizatunga mu vy’inyubako, ni intumwa idasanzwe ya Prezida Donald Trump, mu gihe Kushner ari umukwe w'uwo Prezida wa Amerika.
Mbere muri kuno kwezi kwa kane, Zelensky yavuze ko abo bagabo babiri bategekanya kugendera Ukraine, ariko urwo rugendo ntirwigeze ruba kubera intambara ya Amerika-Israel na Iran.
Inama ya nyuma y'impande zitatu hagati y'Uburusiya, Amerika na Ukraine yabaye hagati mu kwezi kwa kabiri.
Izindi nkuru wosoma
Abasirikare ba Israel bahanwe kubera gusenya ishusho ya Yezu muri Liban

Ahavuye isanamu, Reuters
Insiguro y'isanamu, Umusirikare wabonetse asenya iyi shusho yahanishijwe gufungwa iminsi 30 Umusirikare wa Israel wabonetse akubita inyundo ishusho ya Yezu muri Liban hamwe n’uwamufashe amashusho bahanishijwe gufungwa iminsi 30, nk’uko byatangajwe n’igisirikare cya Israel.
Iki gisirikare cyavuze ko nyuma y’iperereza abo basirikare babiri – batatangajwe amazina – “bakuwe mu nshingano z’urugamba”.
Abandi basirikare batandatu bari bari aho byabereye ntibagire icyo babikoraho cyangwa ngo bavuge ibyabaye bazahanwa ukwabo, nk’uko igisirikare cya Israel cyabivuze.
Uko kwibasira iyo shusho byabereye mu gace ka Debel mu majyapfo ya Liban, ni ikintu cyamaganwe cyane nyuma y’uko amashusho yacyo akwiriye ku mbuga muri iki cyumweru.
Minisitiri w’intebe wa Israel Benjamin Netanyahu yavuze ko abisilaheli “benshi batunguwe kandi bababajwe” no kubona ibyabaye.
Abatuye hariya bavuga ko iriya shusho yari ku musaraba wayo imbere y’urugo rw’umuturage i Debel, kamwe mu duce ducye aho abaturage batahunze muri iyi ntambara Israel ivuga ko irwanamo na Hezbollah.

Ahavuye isanamu, IDF
Insiguro y'isanamu, Igisirikare cya Israel kivuga ko abasirikare bacyo ku wa kabiri basimbuje iyo shusho yari yashenywe Nyuma ya kiriya gikorwa, Padiri Fadi Flaifel ukuriye paruwasi ya Debel yabwiye BBC ko bamaganye “gusenya umusaraba, ibimenyetso bitagatifu byacu, n’ibindi birango by’idini byose”.
Yongeyeho ko ibintu nk’ibi atari ubwa mbere bibaye.
Israel yatangiye ibitero byayo muri Liban mu ntangiriro z’ukwezi gushize, abantu barenga miliyoni imwe bamaze guhunga naho abarenga 2,290 bamaze gupfa harimo abana 177 nk’uko abategetsi ba Liban babivuga.
Israel ivuga ko abasirikare bayo 13 bamaze gupfa naho abasivile babiri nabo bishwe n’ibitero bya Hezbollah muri icyo gihe.
Trump avuga ko azongera igihe cy'agahenge na Iran kugeza ibiganiro birangiye

Ahavuye isanamu, Bloomberg via Getty Images
Perezida w’Amerika Donald Trump avuga ko azongera igihe cy’agahenge na Iran kugeza ibiganiro hagati y’ibihugu byombi bikomeje.
Perezida w’Amerika avuga ko kuzibira kw’Amerika kw’ibyambu bya Iran na ko kuzakomeza kugeza Iran igaragaje “icyifuzo gihuriweho”.
Mu butumwa yatangaje ku mbuga nkoranyambaga, Trump yavuze ko yafashe icyo cyemezo cyo kongera agahenge ku busabe bw’abategetsi ba Pakistan, iki gihugu kikaba ari umuhuza hagati y’ibihugu byombi.
Aho ibiganiro by’Amerika na Iran bihagaze hari hakomeje kudasobanuka, mu gihe agahenge kariho muri iki gihe mbere kari kitezwe kurangirana n’iki cyumweru.
Visi Perezida w’Amerika JD Vance ntiyahagurutse muri Amerika yerekeza mu murwa mukuru Islamabad wa Pakistan nkuko byari byitezwe ku wa kabiri, aguma i Washington, ndetse ibiro bya perezida w’Amerika – White House – byamaze kubwira abanyamakuru ko atakigiyeyo.
Umuvugizi wa minisiteri y’ububanyi n’amahanga ya Iran yabwiye BBC ko Iran na yo yari itarafata icyemezo cyo kohereza intumwa muri Pakistan mu biganiro n’Amerika.
Intambara y’Amerika-Israel na Iran yatangiye ku itariki ya 28 Gashyantare (2) uyu mwaka, ubwo Amerika na Israel byagaba ibitero byo mu kirere kuri Iran, na yo yihorera igaba ibitero by’ibisasu bya misile n’indege nto z’intambara zitajyamo umupilote (drone) ku ngabo z’Amerika no ku bihugu by’inshuti z’Amerika mu karere k’uburasirazuba bwo hagati.
Izindi nkuru wasoma:
Mwaramutse neza!
Ikaze kuri BBC Gahuzamiryango, aho tubagezaho amakuru yo mu karere no mu mahanga mu buryo bw'aka kanya.

