محمدباقر قالیباف؛ از فرماندهی پولیس تا ریاست هیئت ایران برای مذاکراه با امریکا

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران شناخته‌شده‌ترین چهره‌ سیاسی ایرانی است. او اکنون ریاست هیئت ایرانی را برای مذاکره با امریکا به عهده دارد. هیئت امریکایی را هم جی‌دی‌ونس، معاون رئیس‌جمهور امریکا رهبری می‌کند. این مهمترین مذاکرات مستقیم امریکا و ایران است که سرنوشت آینده جنگ و صلح میان این دو کشور در این نشست رقم خواهد خورد.

آقای قالیباف یکی از سران سه قوا، پس از علی خامنه‌ای، مهمترین شخصیت سیاسی ایران است.

نقش او در معادلات سیاسی ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در جوزای سال گذشته برجسته‌تر شد. با کشته شدن تعدادی از مهمترین فرماندهان سپاه، و سابقه طولانی قالیباف در رده‌های مختلف فرماندهی این نیرو، عملا بخشی از مسئولیت اداره جنگ ۱۲ روزه و جنگ اخیر امریکا و اسرائیل با ایران را برعهده داشت.

او یکی از چهره‌های سرشناس اصولگرایان در دو دهه اخیراست، اما در سال‌های آخر با بخشی از محافظه‌کاران از جمله اعضای جبهه پایداری زاویه پیدا کرد؛ در حدی که حتی بسیاری برای انتخاب دوباره او برای ریاست مجلس تردید داشتند.

محمدباقر قالیباف بارها برای انتخابات ریاست جمهوری به میدان رفت، اما هر بار به نحوی از رسیدن به ریاست قوه مجریه باز ماند. مهمترین رویارویی او با محافظه‌کارانی که زمانی با او همسو بودند، به انتخابات ۱۴۰۳ بازمی‌گردد که بخشی اعظمی از اصولگرایان تندرو، مخالف رقابت او با سعید جلیلی بودند و تلاش می‌کردند که او را برای کناره‌گیری به نفع سعید جلیلی در مقابل مسعود پزشکیان قانع کنند. اما نهایتا هیچکدام از دو چهره مطرح اصولگرا حاضر نشدند به نفع دیگری کنار برود. قالیباف در همان دور اول رقابت را به پزشکیان و جلیلی واگذار کرد و چهارمین دورخیزش برای ریاست جمهوری ناکام ماند.

در سا‌ل‌های اخیر، مانع اصلی این چهره مطرح نظامی-سیاسی‌ که زمانی از مخالفان سرسخت اصلاح‌طلبان در جناح اصولگرایان محسوب می‎‌شود و بارها به نمایندگی از بخش اعظمی از اصولگرایان بختش را برای رسیدن به ریاست قوه مجریه و قوه مقننه آزموده است، بخشی از همان اصولگرایان بودند که سعی می‌کردند جلوی رسیدن او به مقام‌های عالی در جمهوری اسلامی را بگیرند.

با این حال اعتماد حاکمیت و مشخصا رهبر پیشین جمهوری اسلامی، او را همواره در کانون اصلی سیاست ایران حفظ کرد.

فرمانده جوانی که سیاستمدار شد

محمدباقر قالیباف یکی از جوان‌ترین فرماندهان ارشد سپاه در دوره جنگ ایران و عراق بود. در ۲۰ سالگی به سپاه پیوست و ۲۲ ساله بود که فرمانده یکی از لشکرهای رزمی سپاه شد و تا پایان جنگ در این سمت بود.

فرماندهی لشکر ۲۵ کربلا، فرماندهی قرارگاه بازسازی خاتم‌الانبیا، جانشینی نیروی مقاومت بسیج و فرماندهی نیروی هوایی سپاه از سمت‌های مهم او پس از جنگ بود.

رخدادهای سرطان ۱۳۷۸ هم‌زمان بود با فرماندهی‌اش در نیروی هوایی سپاه. بعدها در جمع بسیجیان گفت برای اینکه «امنیت توام با آسایش» حفظ شود، «یکی باید کف خیابان باشد و چوب به دست داشته باشد ولو اینکه سردار باشد». او گفت در اعتراضات مختلف از ابتدای انقلاب در کف خیابان «چوب زده است» و «به این چوب‌ زدن‌ها افتخار» می‌کند.

او در همان زمان همراه با ۲۳ فرمانده دیگر سپاه نامه‌ای اعتراض‌آمیز را با لحنی تند به محمد خاتمی نوشت. خودش گفته است که این نامه را او و قاسم سلیمانی تنظیم و امضاها را جمع کرده بودند.

بسیاری این نامه را اعلام حضور صریح و مخالت سپاه در امور سیاسی برشمردند، روندی که به گفته منتقدان سپاه، در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ به اوج رسید و تاکنون ادامه دارد.

«حادثه سال ۷۸ که در کوی دانشگاه اتفاق افتاد، آن نامه‌ای را که نوشته شد من نوشتم. بنده و آقای سلیمانی. وقتی در کف خیابان به سمت بیت رهبری راه افتادند، بنده فرمانده نیروی هوایی سپاه بودم. عکس من الان روی موتور ۱۰۰۰ با چوب هست.... ایستادم کف خیابان که کف خیابان را جمع کنم. آن جایی که لازم باشد بیاییم کف خیابان و چوب بزنیم، جزو چوب‌زن‌ها هستیم. افتخار هم می‌کنیم. نگاه نکردم که من، سردار و فرمانده نیروی هوایی هستم و تو را چه به کف خیابان؟".

فرمانده ناجا که می‌خواست رئیس پولیس باشد

یک سال پس از رخدادهای سرطان ۱۳۷۸ در ۳۹ سالگی به فرماندهی نیروی انتظامی(پولیس) منصوب شد. پس از آن هم، با حکم محمد خاتمی رئیس ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز شد.

محمدباقر قالیباف که اصرار زیادی برای به کار بردن لفظ پولیس به جای نیروی انتظامی داشت، در دوره پنج‌ساله فرماندهی‌اش اقدامات زیادی انجام داد؛ از جمله تاسیس سامانه پولیس ۱۱۰، دفتر خدمات دولت الکترونیک یا پولیس ۱۰+ و مرکز نظارت همگانی مردمی ١٩٧.

او تجهیز پولیس به خودروهای گران‌قیمت خارجی را جزو افتخارات دوران فرماندهی‌اش می‌دانست که البته با انتقادات زیادی نیز همراه بود.

با این حال بسیاری قالیباف و نیروی انتظامی تحت فرمان او را از سرکوبگران اصلی رخدادهای سرطان ۱۳۸۲ می‌دانند.

سردار-دکتر-خلبان یا «مدیر جهادی»

چهاربار برای ریاست جمهوری دورخیز کرد؛ سه بار شکست خورد، ۱۳۸۴ و ۱۳۹۲، ۱۴۰۳ و یک بار در سال ۱۳۹۶ به نفع ابراهیم رئیسی کناره گرفت.

محمدباقر قالیباف در همه کارزارهای انتخاباتی‌اش هر بار با استراتژی‌های گوناگونی عمل کرد، اما بجز انتخابات اول که بیش از آنکه بخواهد بر سابقه نظامی خود پافشاری کند، بر تحصیلات دانشگاهی و حرفه‌ خلبانی‌اش تاکید داشت، در انتخابات ریاست جمهوری و مجلس دوست داشت او را بیشتر «مدیر جهادی» بشناسند.

حضور جنجالی او در مناظره‌های تلویزیونی انتخاباتی ۱۳۹۶ یادآور انتخابات ۱۳۹۲ بود. رقیب اصلی او در آن دوره حسن روحانی بود. در یکی از مناظره‌های سال ۹۲ حسن روحانی با جمله «من سرهنگ نیستم، حقوقدانم» خطاب به قالیباف گفت که رویکردش مانند او امنیتی نخواهد بود.

در مناظره انتخاباتی ۱۳۹۲ حسن روحانی او را متهم کرد که در سالگرد ۱۸سرطان در سال ۱۳۸۲ آقای قالیباف برنامه داشت که با صدور مجوز با برگزاری گردهمایی دفتر تحکیم وحدت در دانشگاه، «گاز انبری» کار را تمام کند که روحانی با او مخالفت کرده است.

پرسابقه‌ترین شهردار پایتخت

در سال ۱۳۸۴ پس از نخستین شکست در انتخابات ریاست جمهوری، شهردار تهران شد و با ۱۲ سال سابقه، رکورددار طولانی‌‎ترین دوره مدیریت شهرداری پایتخت شد.

با آغاز کار شورای جدید شهر تهران که در اختیار کامل اصلاح‌طلبان بود بارها نام او و نزدیکانش در رابطه با مسائل مالی شهرداری مطرح شد.

از اتهامات مالی به معاونان و اتهام «جاسوسی» به عیسی شریفی، قائم‌مقامش گرفته تا اتهامات مالی به خودش از جمله قراردادهای صوری و غیرقانونی و خرج کردن پول شهرداری برای تبلیغ در انتخابات ریاست جمهوری که محمدعلی نجفی، شهردار بعدی مطرح کرد و ۷۰ هزار میلیارد تومان بدهی شهرداری تهران که پیروز حناچی، شهردار بعد از نجفی مطرح کرد.

«املاک نجومی»، حادثه مرگبار ساختمان پلاسکو و فساد مالی مدیران ارشد شهرداری از جمله پرونده‌های جنجالی دیگر او در شهرداری بود که هیچکدام کار را به برکناری و حتی استیضاحش نکشاند و توانست با پشتوانه این ۱۲ سال وارد عرصه انتخابات دوازدهمین دوره مجلس شود.

«سیسمونی گیت»؛ پرونده‌ای که حیات سیاسی قالیباف را به‌ خطر انداخت

در انتخابات دوازدهمین دوره مجلس برای نخستین بار با رای مستقیم انتخاب شد و همه تلاشش این بود که این بار بتواند در ردای ریاست مجلس در جمع سران سه قوه بنشیند.

«سیسمونی گیت» که درباره سفر خانواده‌اش به ترکیه و خرید برای سیسمونی نوه‌اش بود، از مهمترین پرونده‌های جنجالی دوران ریاستش در مجلس یازدهم بود. منتقدانش او را به «ریا و دورویی و تشرع دروغین» متهم کردند. او به هوادارانش گفت که این پرونده انگیزه سیاسی دارد و دستاویزی است برای حذف او از عرصه سیاست ایران.

در سال ۱۴۰۱ کمتر از دو هفته مانده به انتخابات هیئت رئیسه مجلس، انتشار فایل صوتی مهدی طائب، فرمانده قرارگاه عمار ابهامات برای ادامه ریاست محمدباقر قالیباف بر مجلس را بیشتر کرد.

طائب در یک سخنرانی، جبهه پایداری را متهم کرد که در کنار گروه موسوم به عدالتخواهان و حامیان محمود احمدی‌نژاد دست‌به‌دست هم داده‌اند تا مانع ادامه ریاست آقای قالیباف شوند.

او میثم نیلی، برادر داماد ابراهیم رئیسی را به عنوان پشت پرده رسوایی سفر خانواده قالیباف به ترکیه معرفی کرد.

این پرونده و همچنین مخالفت علنی هواداران جبهه پایداری با ادامه ریاست آقای قالیباف هم تاثیری چندانی در آینده سیاسی او نداشت و توانست هربار در انتخابات هیئت رئیسه مجلس سکان ریاست را در دست گیرد.

به نظر می‌رسد با کشته شدن محمدباقر قالیباف که می‌توان او را نظامی‌ترین سیاسمتدار باقیمانده در راس حکومت ایران دانست، قدرت تصمیم‌گیری‌های سیاسی و نظارت بر ادامه جنگ دست‌کم در سطوح حالی جمهوری اسلامی شدیدا کاهش یابد و تاحدودی ارتباط مستقیم فرماندهان ارشد نظامی با سران قوا دچار اختلال شود.

قالیباف در یک نگاه

تحصیلات