پاکستان: فارغ‌التحصیلان طب از افغانستان اجازه شرکت در آزمون ثبت و طبابت را ندارند

شورای طبی و طب دندان پاکستان با انتشار اطلاعیه‌ای گفته است شهروندان این کشور که در مؤسسات آموزشی و دانشگاه‌های طبی و طب دندان در افغانستان تحصیل می‌کنند یا قصد تحصیل در آنجا را دارند، واجد شرایط شرکت در «آزمون ملی ثبت» نخواهند بود.

در این اطلاعیه که تاریخ ۳۱ جولای ۲۰۲۶ بر روی آن درج شده، تأکید شده است که نهادهای آموزشی طبی در افغانستان در حال حاضر در فهرست موسسات شناخته‌شده از سوی «کمیسیون آموزش فارغ‌التحصیلان پزشکی خارجی» قرار ندارند. بر همین اساس، مدرک فارغ‌التحصیلان این مراکز نیز برای اهداف درمانی و اخذ مجوز طبابت در پاکستان «اعتبار نخواهد داشت».

این اطلاعیه هشدار داده است که هیچ‌گونه درخواستی را برای استثنا قایل شدن یا معافیت از این شرایط نمی‌پذیرد.

این تصمیم شامل تمام شهروندان پاکستانی می‌شود که هم‌اکنون در افغانستان مشغول به تحصیل هستند یا قصد دارند در آینده در رشته‌های طب و دندانپزشکی این کشور ثبت‌نام کنند.

شورا هدف از انتشار این اطلاعیه عمومی را «آگاهی‌بخشی به دانشجویان و پیشگیری از چالش‌های آینده تحصیلی و شغلی عنوان کرده است تا تصمیمات آگاهانه‌تری اتخاذ کنند.»

با این حال، اطلاعیه در مورد کسانی که پیش از این مدارک خود را بدست آورده‌اند توضیحات ارائه نکرده است.

مطابق قانون، فارغ‌التحصیلان رشته‌های طب در پاکستان موظفند پس از اتمام تحصیلات دانشگاهی در این آزمون شرکت و پذیرفته شوند تا مجوز رسمی برای ثبت‌نام، دریافت اجازه کار و اشتراک در فعالیت‌های درمانی و طبابت قانونی را به دست آورند.

«ظلم بزرگی است، برخی فارغان به‌شدت افسرده و ناامید هستند»

این تصمیم تأثیر مستقیمی بر زندگی صدها دانشجو که از پاکستان برای تحصیل در رشته طب به افغانستان رفته‌اند خواهد گذاشت چون جبران سال‌های تحصیل در افغانستان و یا شروع مجدد آن در پاکستان با چالش‌های زیادی همراه خواهد بود.

تنها در ننگرهار، صدها دانشجوی پاکستانی مشغول تحصیل هستند.

در ویدیوهایی که آنها گه‌گاهی در رسانه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند دلایل اصلی رفتن به افغانستان را تحصیل آسانتر به زبان مادری (پشتو)، کیفیت مناسب درسی، هزینه کمتر زندگی محصلی و فضایی توصیف کرده‌اند که حس نزدیکی به خانه را دارد.

بارها هم در جواب این سوال که آیا مدارک صادر شده از موسسات و دانشگاه‌های افغانستان در پاکستان قابل پذیرش است گفته‌اند که «مشکلی در این زمینه وجود ندارد.»

اما حالا، برخی از محصلان پاکستانی که در افغانستان طب خوانده و مدرک فارغ‌التحصیلی دارند با بی‌بی‌سی صحبت کرده و بدون ذکر نام خود از اثرات منفی این تصمیم بر زندگی خود گفته‌اند.

به گفته یکی از آنها «شورای طبی پاکستان ظلم بزرگی مرتکب می‌شود؛ حتی کسانی که در سال‌های قبل - ۲۰۲۰، ۲۰۲۱، ۲۰۲۲ - نیز مدرک گرفته‌اند را برای "آزمون ملی ثبت" نمی‌پذیرد. پنج سال وقت و پول این جوانان ضایع شده است؛ این زمان ارزشمند از دست رفته است».

او می‌افزاید: «برخی محصلان به شدت افسرده و دچار ناامیدی شدید شده‌اند؛ به گونه‌ای که برخی حتی آماده خودکشی هستند».

یک محصل دیگر گفته است که «همه می‌دانند هر زمان روابط پاکستان و افغانستان دچار تنش و خرابی می‌شود، پای دانشجویان نیز به میان کشیده می‌شود و هر بار بهانه تازه‌ای مطرح می‌گردد. ابتدا لیست‌هایی تهیه می‌کنند تا مشخص شود کدام دانشگاه در فهرست تایید شده قرار دارد و کدام ندارد، و به دانشجویان اعلام می‌کنند. اما ناگهان مکتوب جدید صادر می‌کنند که این مدرک‌ها [از دانشگاه‌هایی که قبلا در فهرست پذیرش بودند] را نمی‌پذیریم. مدارک و زندگی ما چرا باید این‌گونه از روابط حکومت‌ها متاثر شود».

تصمیم سیاسی؟

مشکلات دانشجویان پاکستانی در افغانستان از زمان تیره‌گی در روابط کابل و اسلام‌آباد آغاز شد چون با شروع درگیری نظامی میان دو طرف و بسته شدن مرزها، آنها در افغانستان گیر ماندند.

حدود سه ماه پس از بسته شدن مرز، شاه فیصل، ۲۵ ساله، که در یکی از دانشگاه‌های افغانستان در رشته طب درس می‌خواند و امیدوار بود که در تعطیلات زمستانی به دیدار خانواده‌اش به پاکستان بازگردد، به خبرگزاری فرانسه گفته بود: «دلم برای پدر و مادر و بستگانم تنگ شده است.»

هر چند در مواردی به شماری از آنها اجازه گذشتن از مرز داده شد اما پس از جنجال سیاسی و امنیتی میان دو کشور زندگی دانشجویی آنها در افغانستان همواره با دغدغه‌های گوناگونی همراه بوده است.

در چند ماه اخیر برخی از آنها با گذاشتن ویدیوهایی در رسانه‌های اجتماعی از زندگی نسبتا عادی خود در افغانستان، برخورد مناسب مسئولان و مردم افغانستان و ادامه تحصیل گفته‌ بودند اما از اینکه نمی‌توانند به آسانی به خانه‌های خود در سمت پاکستان رفت و آمد کنند، ناراحت بودند.

به‌دنبال درگیری سنگین مرزی شام ۱۱ اکتوبر ۲۰۲۵ (۱۹ میزان ۱۴۰۴) میان نیروهای حکومت طالبان و پاکستانی که دو طرف مدعی وارد کردن تلفات به یکدیگر شدند، روابط میان کابل و اسلام‌آباد وارد تنشی کم‌پیشینه شد.

تجارت میان دو کشور تقریبا متوقف شد و رفت و آمد مردمی بسیار محدود گشت. پاکستان بارها به افغانستان حملات هوایی کرد و حکومت طالبان نیز در برخی موارد با درگیری‌های مرزی و پرتاپ پهپاد جواب داد.

و حالا نپذیرفتن اسناد موسسات و دانشگاه‌های طبی افغانستان توسط پاکستان که می‌توان آنرا نشانه دیگری از ادامه تیره‌گی روابط میان دو کشور قلمداد کرد.

شمار کسانی که در رسانه‌های اجتماعی به این باور هستند که این تصمیم مقامات پاکستانی بوی سیاسی می‌دهد کم نیست و امیدوارند که مسئولان دو کشور در تصامیمی که می‌گیرند صلاح اقشار آسیب‌پذیر به ویژه دانشجویان را مدنظر گیرند.

افغانستان نیز هزاران محصل در پاکستان دارد که در رشته‌های مختلف مشغول تحصیل هستند. برخی نگران‌ اقدام مشابه حکومت طالبان‌اند که ممکن است زندگی، سرنوشت و آینده این هزاران دانشجو و خانواده‌های آنها را با چالش‌های جدی مواجه کند.