عفو بینالملل: پاکستان از قوانین ضد تروریسم برای خاموش کردن معترضان مسالمتجو «سوءاستفاده» میکند
منبع تصویر، Getty Images
سازمان عفو بینالملل صدور حکم حبس ابد برای ماهرنگ بلوچ، فعال حقوق بشر، توسط یک دادگاه در پاکستان را «توهینی به حق دادرسی عادلانه» خوانده و خواستار آزادی فوری او و همراهانش و همچنین لغو اتهامات وارده علیه آنها شده است.
در بیانیه این سازمان به نقل از ایزابل لوسی، مدیر منطقهای آسیای جنوبی، آمده است: «این حکم که توهینی به حق دادرسی عادلانه است، نشان میدهد که چگونه از قوانین ضد تروریسم پاکستان برای خاموش کردن صداهای مخالفان مسالمتجو سوءاستفاده میشود.»
سازمان عفو بینالملل همچنین از نحوه محاکمه داکتر ماهرنگ بلوچ، رهبر «کمیته همبستگی بلوچها» (BYC)، و صبغتالله شاهجی، عضو دیگر این کمیته، توسط دادگاه ضد تروریسم بلوچستان انتقاد کرد.
در این بیانیه به نقل از خانم لوسی آمده است که در حالی که «هیچ شواهد مستقیمی» در مورد اتهامات وارده علیه ماهرنگ بلوچ و شاهجی ارائه نشده، حکم آنها پس از یک «محاکمه سریع و پنهانی در داخل زندان» صادر شده است؛ امری که با «استنداردهای بینالمللی دادرسی عادلانه» در تضاد بوده و «نگرانیهای جدی را در مورد روند قانونی» این دادگاه ایجاد کرده است.
این سازمان اعلام کرده است که ماهرنگ بلوچ از مارچ ۲۰۲۵ «بهطور غیرقانونی در بازداشت نگه داشته شده» و وکلای او در پیگیری این دوسیه «با مشکلات متعددی مواجه هستند.»
عفو بینالملل همچنین دولت پاکستان را متهم کرده است که خانم بلوچ و شاهجی را «صرفاً به دلیل فعالیتهای حقوق بشریشان هدف قرار داده» و خواستار آن شده است که آنها «فوراً آزاد و اتهامات مرتبط با فعالیتهایشان لغو شود.»
ماهرنگ بلوچ به قتل یک مامور امنیتی متهم شده است
دو روز قبل (۲۲ جون) دادگاه ضد تروریسم در کویته، مرکز بلوچستان، داکتر ماهرنگ بلوچ، رهبر «کمیته همبستگی بلوچها» (BYC) را به حبس ابد محکوم کرد.
محمد کاظم، خبرنگار بیبیسی در کویته، گزارش داد که قاضی محمد علی مبین این حکم را در حالی صادر کرد که ماهرنگ بلوچ، سایر فعالان بازداشتشده این کمیته و وکلای مدافع آنها، ضمن اعلام تحریم دادگاه، از ۱۲ روز پیش در زندان «هده» دست به تحصن زده بودند.
به گفته «اسرار جتک»، وکیل مدافع داکتر ماهرنگ و دیگر فعالان این کمیته، دوسیهای علیه آنها به اتهام دست داشتن در کشته شدن یکی از نیروهای امنیتی در جریان همایش «بلوچ راجی مچی» (تجمع ملی بلوچها) در گوادر در سال ۲۰۲۴ تشکیل شده بود.
اتهام وارده به خانم بلوچ این است که در جریان آن همایش در جولای ۲۰۲۴، فردی به نام «شبیر» از نیروهای امنیتی در اثر اصابت سنگ جان باخته و دوسیه قتل او علیه ماهرنگ بلوچ ثبت شده است.
وکیل مدافع او تأکید کرده که مرگ این فرد طبق ادعاها در اثر ازدحام جمعیت و برخورد سنگ رخ داده و هیچ اقدام عمدی یا شخصی از سوی موکل او صورت نگرفته است؛ با این حال، محکمه او را مقصر شناخته است.
علاوه بر داکتر ماهرنگ بلوچ، به صبغتالله شاهجی، بالاچ قادر (رئیس انجمن محصلان بلوچ) و ابوبکر کلانچی نیز حکم حبس ابد داده شده است.
رسانهها گزارش دادهاند که به دلایل «امنیتی»، این محاکمه در یک «دادگاه ویژه» در داخل زندان کویته برگزار شده است.
در مقابل، «کمیته همبستگی بلوچها» دولت و دستگاه قضایی را متهم میکند که به جای برگزاری دادگاههای علنی و شفاف، فعالان را در «دادگاههای ویژه» و مخفیانه محاکمه و محکوم میکنند.
روایت ماهرنگ بلوچ چیست؟
منبع تصویر، @MAHRANGBALOCH5
اگرچه داکتر ماهرنگ بلوچ هنوز شخصا در این باره اظهارنظر تازهای نکرده است، اما «کمیته همبستگی بلوچها» (BYC) نامهای از او را در صفحه رسمی خود در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرده که در صفحه منسوب به خود ماهرنگ نیز بازنشر شده است.
در این نامه که به نقل از ماهرنگ بلوچ آمده، ذکر شده است که وی در اعتراض به تصمیمات دولت و قضات، از هشت روز (۱۹۲ ساعت) گذشته، تحصن و اعتراضی را در داخل زندان آغاز کرده است که «صبغتالله بلوچ»، «بیبرگ بلوچ»، «بیبو بلوچ» و «گلزادی بلوچ» نیز با او همراهی میکنند.
در این نامه ادعا شده است که «دولت و مسئولان دستگاه قضا بهطور مداوم مانع آزادی آنها میشوند، درخواستهای وثیقه را رد میکنند، برای نگهداری طولانیمدت آنها در زندان، اتهامات مختلفی علیه آنان مطرح میکنند و به جای برگزاری دادگاه علنی، آنها را در دادگاههای ویژه محاکمه و به مجازات محکوم میکنند.»
در این نامه، آنها خواستار آن شدهاند که رسیدگی به پروندهشان به جای دادگاه ویژه، در «یک محکمه علنی» برگزار شود و همچنین درخواست تغییر محمد علی مبین، قاضی دادگاه ضد تروریسم را مطرح کردهاند.
دکتر ماهرنگ گفته است که زندان بخشی از «مبارزه» آنهاست و نمیتواند آنان را از «حقطلبی» بازدارد.
واکنشها بازداشت فعالان بلوچ
منبع تصویر، Getty Images
در تاریخ ۲۱ مارچ ۲۰۲۵، پولیس به تظاهرات بلوچها تیراندازی کرد که منجر به کشته شدن سه نفر و زخمی شدن دستکم هفت تن دیگر شد.
در واکنش به آن واقعه، اعضای «کمیته همبستگی بلوچها» از جمله ماهرنگ بلوچ و بیبو بلوچ، تحصنی مسالمتآمیز را در کویته آغاز کردند و در جریان اعتراضات، پیکر سه فرد کشتهشده را نیز با خود همراه داشتند. پس از آن، پولیس آنها را بازداشت و بر اساس قانون «پیاماو» (PMO) زندانی کرد.
«پیاماو» (PMO) در پاکستان قانونی است که بر اساس آن، نیروهای امنیتی میتوانند هر فردی را که «مخل نظم عمومی» یا «تهدیدی برای مردم» تشخیص دهند، بازداشت کنند.
حدود یک ماه پس از بازداشت، قرار بود ماهرنگ بلوچ، بیبو بلوچ و بهویژه اعضای زن همراه آنها آزاد شوند، اما دادگاه ایالتی بلوچستان مدت بازداشت آنها را یک ماه دیگر تمدید کرد؛ تمدیدی که اکنون مدت حبس آنها را به بیش از یک سال و سه ماه رسانده است.
بازداشت ماهرنگ بلوچ و سایر فعالان بلوچ واکنشهای گستردهای را در پی داشت. سازمان عفو بینالملل در ۲۴ مارچ ۲۰۲۵ بازداشت خانم بلوچ را محکوم کرد و آن را «غیرقانونی» خواند و خواستار آزادی فوری او شد.
پنج سازمان حقوق بشری، از جمله عفو بینالملل، در نامهای سرگشاده از پاکستان خواستند تا به «آزار و اذیت و بازداشتهای خودسرانه» فعالان حقوق بشر بلوچ که در پاکستان و بهویژه در بلوچستان برای حق آزادی بیان دست به تجمعات مسالمتآمیز میزنند، پایان دهد.
این پنج نهاد، موضع پاکستان را «بهشدت محکوم» کردند و از شهباز شریف، نخستوزیر این کشور، خواستند تا فعالان بلوچ را آزاد کرده و به «سرکوب مخالفان» پایان دهد.
در این نامه همچنین آمده بود: «نهادهای پاکستانی باید به هدف قرار دادن و آزار سیستماتیک اعضای کمیته همبستگی بلوچها (BYC) پایان دهند؛ چرا که این یک جنبش مسالمتآمیز است که هزاران نفر را در حمایت از عدالت، پاسخگویی و پایان دادن به ناپدیدسازیهای قهری گرد هم آورده است.»
با این حال، نخستوزیر پاکستان یا هیچ نهاد دیگری به این درخواست واکنشی نشان ندادند؛ اگرچه آنها در گذشته اتهام «ناپدیدسازیهای قهری» یا آزار بلوچها را رد کردهاند.
داکتر ماهرنگ بلوچ مدافع حقوق بلوچهاست و مدتهاست که علیه رفتارهای دولت پاکستان با مردم بلوچ، به اشکال مختلف دست به اعتراض و تحصن زده است. نام خانم بلوچ چند روز پیش از بازداشت، در فهرست نامزدهای جایزه صلح نوبل نیز قرار گرفته بود.
رهبران بلوچ، از جمله خود خانم بلوچ، حکومت و نهادهای نظامی پاکستان را متهم میکنند که در قتلها و ناپدیدسازیهای قهری بلوچها دست دارند و حقوق اساسی آنان را پایمال میکنند، اما نهادهای مذکور این اتهامات را رد میکنند.
ماهرنگ بلوچ کیست؟
منبع تصویر، Getty Images
داکتر ماهرنگ بلوچ مدافع حقوق بلوچهاست و مدتهاست که علیه رفتارهای دولت پاکستان با مردم بلوچ، به اشکال مختلف دست به اعتراض و تحصن زده است.
ماهرنگ بلوچ «کمپین حقطلبی بلوچها» را پس از آن آغاز کرد که پدرش در سال ۲۰۰۹ توسط نهادهای امنیتی پاکستان بازداشت شد و دو سال بعد جسد او در حالی پیدا شد که آثار شکنجه بر بدنش مشهود بود.
او در اواخر سال ۲۰۲۳، رهبری صدها زن را در یک راهپیمایی اعتراضی بر عهده داشت که حدود ۱۶۰۰ کیلومتر را برای «دادخواهی اعضای ناپدید شده خانوادههایشان» تا اسلامآباد، پایتخت پاکستان، پیادهروی و تحصن کردند.
نام ماهرنگ بلوچ در سال ۲۰۲۴ در فهرست زنان الهامبخش و تأثیرگذار سال بیبیسی قرار گرفت. همچنین چند روز پیش از بازداشت، نام او در فهرست نامزدهای جایزه صلح نوبل نیز گنجانده شده بود.
رهبران بلوچ، از جمله خانم بلوچ، دولت و نهادهای نظامی پاکستان را متهم میکنند که در قتلها و ناپدیدسازیهای قهری بلوچها دست دارند و حقوق اساسی آنان را پایمال میکنند، اما نهادهای مذکور این اتهامات را رد میکنند.
